Dolce vita για λίγους

Ρώμη βραδάκι: Εξω απ’ το Κολοσσαίο, ο πακιστανός μετανάστης πουλάει σελφοκόνταρο 14 ευρώ αλλά με τα παζάρια το πάει γρήγορα στα 4. Απ’ τη Via Cavour όπου διαμένω μέχρι το ιστορικό μνημείο, ο δρόμος είναι άδειος, οι πιάτσες των λευκών ταξί γεμάτες. Η Ρώμη είναι και αυτή πια σαββατοκεντρική, οι τουρίστες καταφτάνουν με φτηνά πακέτα και ξεναγήσεις. Λίγο αυτοσχεδιάζουν ή βγαίνουν από το πρόγραμμα. Το ιστορικό κέντρο της ιταλικής πρωτεύουσας φρουρείται πολύ από καραμπινιέρους. Οι άστεγοι πιάνουν χώρο μπροστά από τα κατεβασμένα ρολά εμπορικών μαγαζιών. Και τούτη η πόλη έχει τις ζώνες της. Το ιστορικό κέντρο. Οπως την πανάκριβη Via Condotti (το Antico Caffè Greco εδώ έχει τον εσπρέσο 10 ευρώ) με τα διάσημα brand της διεθνούς μόδας. Το υπόλοιπο κέντρο. Και τις συνοικίες, που ζουν εκτός τουριστικού κάδρου. Το πρώτο θέλει περπάτημα ή λεωφορείο. Το δεύτερο μια κάποια επαφή με τους ντόπιους. Στο τρίτο πάλι και σε συνοικίες όπως Τιμπουρτίνα και Πινιέτο πας πιο δύσκολα αν και η δεύτερη έχει γίνει trend λόγω κάποιων εστιατορίων και wine bar.

Μια ψαγμένη επιλογή που κερδίζει πια τον χώρο της στους πάντα υπερβολικούς τουριστικούς οδηγούς. Πυκνή δόμηση, φτηνές κατοικίες, εγκληματικότητα συνθέτουν το παζλ των εργατικών συνοικιών της Ρώμης, μακριά από τα σέλφι των τουριστών σε Καπιτώλιο, Κολοσσαίο, Βατικανό, Πάνθεον ή σε μια από τις περίφημες πλατείες όπως την Πιάτσα ντελ Πόπολο, την Πιάτσα Ναβόνα, την Πιάτσα Βενέτσια με το μπαλκόνι του Παλάτσο Βενέτσα απ’ όπου σαγήνευε τα πλήθη ο Μουσολίνι. Η Φοντάνα ντι Τρέβι, πάλι, ανασκευάζεται τώρα με τη χορηγία του οίκου μόδας Fendi. Εδώ όπου κάποτε βούτηξε στο σιντριβάνι η Ανίτα Εκμπεργκ υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Φελίνι για την ταινία «Ντόλτσε βίτα», οι τουρίστες προσπαθούν να βγάλουν ένα αξιοπρεπές κάδρο μέσα από τα σύρματα των εργασιών. Τα σκουπίδια σε απόσταση αναπνοής από το αξιοθέατο σε γειώνουν.

Η συζήτηση για τον εδώ δήμαρχο είναι μεγάλη. Αυτός είναι ο διάσημος καρδιοχειρουργός και κεντροαριστερός Ινιάτσιο Μαρίνο που, όπως μου λένε οι Ιταλοί, ήλθε να σπάσει αβγά με τους παραδοσιακούς εργολάβους της πόλης και άλλα συμφέροντα. Παραιτήθηκε στα μέσα Οκτωβρίου με αφορμή έξοδα από εστιατόρια που πέρασε σε πιστωτική κάρτα του δήμου. «Αναλαμβάνω την ευθύνη, αλλά ακόμη κι αν δεν υπήρχαν θα φρόντιζαν να μου βάλουν κοκαΐνη στην τσέπη…» είπε. Μάλιστα την Κυριακή που μας πέρασε είχαμε συγκέντρωση αλληλεγγύης των υποστηρικτών του για τη μη οριστικοποίηση της παραίτησής του, που τελικώς ανακλήθηκε.

Η «γιαγιά» της Αριστεράς και ο Τσίπρας

Η Ρώμη δεν είναι μια καθαρή πόλη. Μια πόλη πια πολυπολιτισμική με μετανάστες. Είναι μια πόλη με φασαρία. Ειδικά στον σιδηροδρομικό σταθμό Termini στην καρδιά του κέντρου της όπου προσπαθώ να ακούσω τη φωνή της Λουτσιάνα Καστελίνα (φωτογραφία) απ’ το τηλέφωνο. Η εμβληματική περσόνα της Αριστεράς μένει στην οδό San Valentino στην εύρωστη περιοχή του Παριόλι (κάτι σαν Κολωνάκι ή Φιλοθέη). Το σπίτι της, κλασικό διαμέρισμα παλιού αριστερού, αλλά απόλυτα αριστοκρατικό. Βιβλία και δίσκοι. Η ίδια, 86 ετών σήμερα, με αποτυπώματα καλλονής, με υποδέχεται και καθόμαστε στο living room.

Η «γιαγιά» της Αριστεράς εντάχθηκε στο ιστορικό ΚΚ Ιταλίας το 1947. Υπήρξε συνιδρύτρια της εφημερίδας «ll Manifesto», στέλεχος του Κόμματος της Προλεταριακής Ενότητας για τον Κομμουνισμό και αργότερα συμμετείχε στην Κομμουνιστική Επανίδρυση. Σήμερα παραμένει μια σεβάσμια και ενεργή φιγούρα στις διεργασίες της Αριστεράς. Διεργασίες που εντάθηκαν το τελευταίο διάστημα και ίσως έχουν άμεσα καρπό έναν νέο πόλο. Αριστερά του Ρέντσι. Η Λουτσιάνα μοιάζει να μην το βάζει κάτω. Την Πέμπτη μάλιστα θα βρίσκεται στην Ελλάδα για να μιλήσει για το ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς και φίλο της Κώστα Φιλίνη.

Αναπόφευκτα μιλάμε για τη χώρα μας: «Ο Τσίπρας πήρε μια δύσκολη απόφαση αλλά αναγκαία. Χωρίς φίλους, χωρίς συμμάχους, η Ελλάδα θα βρισκόταν χαμένη στον ωκεανό. Αν μια χώρα θα μπορούσε να βγει απ’ την ευρωζώνη, αυτή θα ήταν ίσως μόνον η Γερμανία. Αρα, καλύτερα εντός ευρώ και με προβλήματα. Το Μνημόνιο είναι μια απόφαση δύσκολη και αντιδημοφιλής. Ο Αλέξης όμως μπορεί να λειάνει τις δύσκολες πλευρές με πιο δίκαιες πολιτικές», μου λέει η Λουτσιάνα. Αθεράπευτη ευρωκομμουνίστρια, ανήκει σε εκείνες τις φωνές «ρεαλισμού» και μάχης εντός των τειχών. «Μια αριστερή κυβέρνηση μπορεί να είναι περισσότερο κοινωνικά δίκαιη από μια συντηρητική ή νεοφιλελεύθερη, γνωρίζοντας βέβαια ότι τα περιθώρια είναι πολύ περιορισμένα», μου λέει. Την ρωτώ αν βοήθησε την Ελλάδα ο Ρέντσι: «Οχι πολύ ενεργά. Πιο πολύ για επικοινωνιακούς λόγους. Ο Ολάντ έδωσε μια πιο έμπρακτη βοήθεια». Τις ημέρες που είμαστε στη Ρώμη, ο Γκότσι, σύμβουλος του ιταλού πρωθυπουργού και υποστηρικτής μιας πολιτικής λύσης για την Ελλάδα βρέθηκε στη χώρα μας. «Δεν είναι τόσο σημαντικό που ήλθε στην Ελλάδα. Είναι σαν το σκυλάκι του Ρέντσι. Ο δεύτερος, αν ήθελε, ας ερχόταν ο ίδιος». Η Λουτσιάνα είναι ρεαλίστρια. Ακόμη και σε σχέση με τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ενωση και τους συσχετισμούς της. «Οταν προέκυψε η κρίση και πολλές χώρες βρέθηκαν στο χείλος του γκρεμού, οι Γερμανοί βοήθησαν για να μην καταρρεύσει η ευρωζώνη. Αρα, όχι από αλληλεγγύη. Αυτό ξεκινάει από τη Συνθήκη της Λισαβόνας, που δεν προβλέπει τι γίνεται σε περίπτωση χρεοκοπίας. Και ακριβώς επειδή δεν υπάρχει το θεσμικό πλαίσιο, οτιδήποτε έγινε στην περίπτωση της Ελλάδας ήταν αντισυνταγματικό».

«Η Αριστερά δεν είναι για να βαράει το κεφάλι της στον τοίχο»

Χωράει όμως ένας κομμουνιστής και οι ιδέες του στην Ευρώπη του Σόιμπλε; «Παρά το γεγονός πως η Ευρώπη υιοθετεί συχνά πολιτικές δολοφονικές, ακόμη κι ένας κομμουνιστής μπορεί να εργαστεί για κοινωνική πολιτική καλύτερα σε κοινότητες – τέτοιος σχηματισμός είναι και η Ευρώπη. Γι’ αυτό είμαι κατά των plan b. Μπορεί να κερδίσεις κάτι εντός και είναι προτιμότερο από το να απομονωθείς. Αν αυτή τη στιγμή αποχωρήσεις από την ευρωζώνη, οι διεθνείς αγορές θα σε συνθλίψουν. Πίσω απ’ το plan b κρύβεται μια νοσταλγία για την εθνική κυριαρχία. Αν όμως φύγεις από την ΕΕ, θα έχεις λιγότερη εθνική κυριαρχία. Στην Ευρώπη υπάρχει μια αρένα όπου μπορείς να παλέψεις για πράγματα». Η Λουτσιάνα μού μιλάει και για τη μετα-δημοκρατία που ζούμε. Την κυριαρχία των αγορών. Την ανάγκη για αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους. Καταλήγει με νόημα: «Η Αριστερά δεν είναι για να βαράει το κεφάλι της στον τοίχο». Φεύγω απ’ το ωραίο, φωτεινό της διαμέρισμα. Η περιοχή δεν έχει καφέ. Η Piazza Navona έχει. Φτάνω με λεωφορείο. Οι πλούσιοι Ινδοί τρώνε και πίνουν στην απλησίαστη καφετέρια Tre Scalini. Γενικά η Ρώμη έχει τον παραμορφωτικό φακό που όλες οι τουριστικές περιοχές έχουν. Κι εδώ όμως η κρίση έχει δείξει τα δόντια της. Οχι με όρους Ελλάδας, ίσως και λόγω σύστασης της οικονομίας. «Τηλεόραση και τορτελίνια για τους μικρομεσαίους», μου λέει έλληνας φίλος που διδάσκει σε πανεπιστήμιο του Μιλάνου. Και βέβαια απ’ την άλλη: «Viva il precariato!». Η διαίρεση Βορράς – Νότος στην Ιταλία είναι απόλυτα υπαρκτή. Στο Μιλάνο πάντως των δικηγορικών γραφείων και των ντιζάιν στούντιο ο κόσμος πληρώνεται με stage ή ανασφάλιστα. «Αν πας πιο πάνω, ανθεί το μπλοκάκι. Τα παιδιά μένουν με τους γονείς ώς τα 30-35. Πολλοί φεύγουν Αγγλία», μου λέει φίλος. Το αεροπλάνο Μιλάνο – Λονδίνο είναι όπως τα ιντερσίτι Ρέτζιο Καλάμπρια – Μιλάνο, που ανέβαζε τους Καλαβρέζους στον Βορρά το ’60 για δουλειά. «Ο Νότος είναι Ελλάδα. Το κράτος εδώ δεν υπάρχει, τα νοσοκομεία είναι άθλια. Εθνικές οδοί χτίζονται επί δεκαετίες όπως αυτή της Νάπολι – Ρέτζιο Καλάμπρια. Μαφία. Η ζωή στον Νότο είναι ωραία αν είσαι υγιής», μου λέει ιταλός καθηγητής.

Στο προσκήνιο οι εργασιακές σχέσεις

Και πώς διαμορφώνεται ο ιταλικός πολιτικός χάρτης σήμερα; «O Ρέντσι περνάει πιο αποτελεσματικά την ατζέντα του Σίλβιο, τον κατηγορούν πάντως πως δεν έχει μακρόπνοη στρατηγική», μου λέει ο δημοσιογράφος Θόδωρος Ανδρεάδης – Συγγελάκης. Συναντιόμαστε σε καφέ ενός ακριβού γυμναστηρίου στο Πράτι. Εκτός τουριστικού κέντρου. Ο ίδιος, πολιτογραφημένος Ιταλός, ιεραρχεί το θέμα των ημερών εδώ: «Θέμα μεγάλο είναι σήμερα αν θα ανανεωθούν οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας ή αν το μοντέλο των εταιρικών συμβάσεων είναι πετυχημένο όπως αυτό της Fiat. Θα υπάρξουν σίγουρα αντιδράσεις από τα συνδικάτα». Μα τι είναι αλήθεια ο Ρέντσι; Ενας pop Μπελουσκόνι ή ένας δεξιός Τσίπρας; «Πρόσφατα πέρασε εν μέρει ιδιωτικοποιήσεις στα ιταλικά ταχυδρομεία. Αποφάσισε επίσης να καταργήσει τον φόρο πρώτης κατοικίας χωρίς εξαίρεση ακόμη και για κάστρα, αν και τελικά τον άλλαξε», μου λέει ο συνάδελφος. Τώρα ο αποχωρήσας απ’ το Δημοκρατικό Κόμμα Φασίνα και άλλοι βρίσκονται σε οργασμό διεργασιών για έναν νέο πόλο. «Τα social clubs – circoli ARCI που λειτουργούν σε γειτονιές κάνανε το τελευταίο διάστημα πολλές εκδηλώσεις με θέμα τον ΣΥΡΙΖΑ. Αν οι Ελληνες είδαν τον Τσίπρα ως έναν Ανδρέα με ηθικό πλεονέκτημα, στην Ιταλία τον είδαν ως Τσε. Η αίσθηση ήταν πως θα ταΐσει τον σκύλο τραγουδώντας το “Βella ciao”. Τώρα μέρος της Αριστεράς εδώ έχει απογοητευθεί», μου λέει ο φίλος καθηγητής απ’ το Μιλάνο. Η Φόρτσα Ιτάλια είναι αποδυναμωμένη. Ο Σίλβιο, που μόλις κυκλοφόρησε τη βιογραφία του, μοιάζει να θέλει να υποδυθεί τον καλό παππού της Κεντροδεξιάς. Και ο αλλοπρόσαλλος Πέπε Γκρίλο μοιάζει ενισχυμένος. «Τον Γκρίλο τον στηρίζουν οι ξενιτεμένοι νέοι από θυμό», μου λέει ελληνίδα φοιτήτρια.

Η ακροδεξιά Λέγκα του Βορρά επίσης παίζει πια μπάλα. Προσφάτως μάλιστα ο ευρωβουλευτής Bonano εμφανίστηκε με περίστροφο στο κανάλι Skai Italy επιχειρηματολογώντας υπέρ της οπλοφορίας στα σπίτια. Η ξενοφοβία έχει έξαρση και στην Ιταλία, «ο συγκερασμός ασφάλειας και αλληλεγγύης είναι εδώ το ζητούμενο», μου λέει ο Συγγελάκης τονίζοντας πως και η Ιταλία είναι πέρασμα για τις ροές προσφύγων όπως η Ελλάδα. Εδώ βέβαια μοιάζουν αναπτυγμένες οι δομές υποδοχής. Και το φάντασμα της τραγωδίας στη Λαμπεντούζα μοιάζει να πετάει πάνω από τη χώρα. Παρατηρώ ένα αυτοκόλλητο σε κάδο που καλεί σε βοήθεια για τους πρόσφυγες, στη Via Cavour, καθώς επιστρέφω στο ξενοδοχείο. Η γλώσσα της αλληλεγγύης είναι διεθνής.