SOS: Πεκίνο καλεί… πελαργούς

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 ο τότε πρόεδρος της Κίνας Ντενγκ Σιαοπίνγκ και η υπόλοιπη ηγεσία του ΚΚΚ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η αύξηση του πληθυσμού της χώρας συνιστούσε απειλή για την οικονομική ανάπτυξη. Αυτό που σκέφτηκαν να κάνουν για να συγκρατήσουν την αύξηση ήταν να επιβάλουν την πολιτική του ενός παιδιού. Στις σχεδόν τέσσερις δεκαετίες που πέρασαν από τότε, ο περιορισμός εφαρμόστηκε κυρίως στις πόλεις. Στις αγροτικές περιοχές τα ζευγάρια συνέχισαν να αποκτούν και δύο και περισσότερα παιδιά, ενώ το μέτρο δεν ίσχυσε ποτέ για τις θρησκευτικές μειονότητες. Το καθεστώς κυνηγούσε και τιμωρούσε τους παραβάτες με πρόστιμα, ενώ πολλές φορές υποχρέωναν τις εγκυμονούσες σε άμβλωση.

Ολα αυτά ανήκουν πια στο παρελθόν. Το ΚΚΚ αποφάσισε να καταργήσει την πολιτική του ενός παιδιού – ή μάλλον να την αντικαταστήσει με την πολιτική των δύο παιδιών – ακριβώς για τον ίδιο λόγο που την είχε υιοθετήσει: ο περιορισμός πλέον υπονομεύει την ανάπτυξη της οικονομίας. Κι αυτό επειδή ο πληθυσμός της Κίνας γερνά και μαζί του γερνάει και το εργατικό δυναμικό της χώρας. Η απόφαση λήφθηκε από την Κεντρική Επιτροπή του Κόμματος, η οποία συνεδρίαζε επί τέσσερις ημέρες και υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας σε ξενοδοχείο του Δυτικού Πεκίνου. Εκεί η κομματική ηγεσία ενέκρινε το επόμενο πενταετές πλάνο που πάντως θα αρχίσει να ισχύει από τον επόμενο χρόνο και οι λεπτομέρειες του οποίου θα γίνουν γνωστές αφού περάσουν μερικές εβδομάδες.

Η αντικατάσταση της πολιτικής του ενός παιδιού από την πολιτική των δύο φαίνεται να είναι, πάντως, μία από τις λίγες ουσιαστικές αλλαγές που αποφάσισε το κινεζικό καθεστώς. Ομως δεν έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία. Στο συνέδριο του Κόμματος που είχε πραγματοποιηθεί το 2013 είχε ληφθεί η απόφαση να επιτραπεί στα ζευγάρια να αποκτήσουν και δεύτερο παιδί σε περίπτωση που ο ένας από τους δύο γονείς ήταν μοναχοπαίδι. Αλλά αν χρειάστηκαν μόλις δύο χρόνια για να αποφασίσει το καθεστώς να κάνει το επόμενο, οφείλεται και στο γεγονός ότι τα ζευγάρια αποφεύγουν να κάνουν περισσότερα παιδιά. Εως τον περασμένο Μάιο είχαν ζητήσει να κάνουν δεύτερο παιδί 1,45 εκατομμύρια ζευγάρια, δηλαδή μόλις το 12% των ζευγαριών που είχαν το σχετικό δικαίωμα.

Η χαμηλή ανταπόκριση είχε προκαλέσει απογοήτευση στο Κόμμα που ήλπιζε ότι η χαλάρωση της πολιτικής του ενός παιδιού θα ήταν αρκετή για την ανάσχεση της ταχύτατης γήρανσης του πληθυσμού. Αυτό που δεν είχε υπολογίσει το καθεστώς ήταν ότι πλέον οι οικογένειες στην Κίνα κάνουν τους δικούς τους οικονομικούς σχεδιασμούς. Με άλλα λόγια, η απροθυμία οφείλεται – και αυτή – σε οικονομικούς λόγους. «Μέχρι να αποκτήσουμε το πρώτο μας παιδί, ήλπιζα στη χαλάρωση της πολιτικής του ενός παιδιού» δήλωσε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» μια 36χρονη μητέρα. «Αλλά μετά τη γέννηση της κόρης μου άλλαξα γνώμη. Ενα παιδί απαιτεί πολλή ενέργεια και φροντίδα, ενώ εσύ ως γονιός θέλεις να του εξασφαλίσεις το καλύτερο δυνατό μέλλον».

Κάτω από αυτό το πρίσμα, αναλυτές εκτιμούν ότι οι πελαργοί δεν θα φέρουν περισσότερα παιδιά στην Κίνα. Επισημαίνουν ακόμη ότι η άρση του περιορισμού ήρθε πολύ αργά. «Δεν νομίζω ότι θα κάνουν πολλές οικογένειες δεύτερο παιδί. Η οικονομική πίεση της ανατροφής ενός παιδιού είναι πολύ υψηλή στην Κίνα» σημειώνει ο Μου Γκουάνγκτζονγκ, καθηγητής Δημογραφίας στο Πανεπιστήμιο Πεκίνγκ.

1,37 δισ.
είναι σήμερα ο πληθυσμός της Κίνας. Σύμφωνα, πάντως, με ερευνητές του αυστριακού κέντρου ερευνών IIASA, εάν συνεχιστεί ο σημερινός ρυθμός γεννήσεων, ο πληθυσμός της χώρας θα έχει μειωθεί στο μισό στο τέλος αυτού του αιώνα. Οι Κινέζοι δεν κινδυνεύουν ασφαλώς με εξαφάνιση. Ωστόσο, θα αριθμούν το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού από 20% σήμερα.