Τα ψυχολογικά αίτια της παχυσαρκίας

Η παχυσαρκία σχετίζεται με ψυχολογικούς και με οργανικούς παράγοντες που προδιαθέτουν σε αυτήν και τη συντηρούν μέσα στον χρόνο.

Θυρεοειδικές δυσλειτουργίες, διαβήτης, κληρονομική επιβάρυνση, διαταραχές του μεταβολισμού, γενετική προδιάθεση είναι μερικοί παράγοντες που συντελούν σε αυτήν.

Στα ψυχολογικά αίτια, των οποίων η σοβαρότητα συχνά επισκιάζεται από τα οργανικά, συγκαταλέγονται οι συναισθηματικές, οι αγχώδεις διαταραχές και οι διαταραχές πρόσληψης τροφής που συνδέονται με βαθιά δυσκολία ελέγχου του ατόμου απέναντι στη λήψη τροφής.

Τα αρνητικά συναισθήματα, όπως το υπερβολικό άγχος, οδηγούν στην αύξηση της κορτιζόλης ευνοώντας την εναπόθεση λίπους στο σώμα, ενώ η θλίψη μπορεί να αυξήσει την όρεξη και να κάνει το άτομο τόσο απαισιόδοξο ώστε να μην έχει το κίνητρο να χάσει βάρος επιτυχώς.

Καθοριστικό ρόλο παίζει η συναισθηματική σχέση που αναπτύσσει το παχύσαρκο άτομο με την τροφή, μια σχέση που θυμίζει την εξάρτηση ενός βρέφους από το στήθος της μητέρας του.

Το φαγητό δεν είναι όχημα ανακούφισης της σωματικής πείνας μόνο, αλλά όλων των ματαιωμένων συναισθημάτων που διψάνε για φροντίδα. Στενοχώρια, άγχος, ντροπή, αίσθημα αποστροφής προς τον εαυτό, φόβος εγκατάλειψης, μοναξιά είναι μερικά συναισθήματα που οδηγούν το παχύσαρκο άτομο ξανά και ξανά στο φαγητό προκειμένου να τα διαχειριστεί.

Πρόκειται για το λεγόμενο «comfort eating», ένα είδος ανταμοιβής λόγω της συναισθηματικής ρύθμισης που επιφέρει (π.χ. αγχόλυση). Η διάθεση προσωρινά βελτιώνεται, τα συναισθήματα προς στιγμήν εξισορροπούνται, αλλά η συνεχής αύξηση του βάρους, το αίσθημα αναποτελεσματικότητας, οι ενοχές και η χρόνια συναισθηματική δυσφορία οδηγούν τον παχύσαρκο στη συνεχή αναζήτηση τροφής, εγκλωβίζοντάς τον σε έναν αυτοκαταστροφικό φαύλο κύκλο.

Το μοτίβο εναλλαγής ανάμεσα στα αρνητικά συναισθήματα και τη λήψη τροφής εδραιώνεται ευκολότερα σε όσους έχουν υψηλή γενετική προδιάθεση στην παχυσαρκία, υψηλές τάσεις λαιμαργίας και ανεξέλεγκτης λήψης τροφής, σε όσους ζουν σε «τοξικά» περιβάλλοντα όπου είναι εύκολα προσβάσιμα φαγητά υψηλής θερμιδικής αξίας και η κατανάλωσή τους θεωρείται φυσική, ενώ απουσιάζει η άσκηση.

Επειδή οι παχύσαρκοι κάνουν συχνά αγωνιώδεις προσπάθειες να χάσουν βάρος και βιώνουν υψηλά επίπεδα απογοήτευσης, απόγνωσης και αδιεξόδου, είναι σημαντικό να συνεργάζονται και με ψυχολόγο πέραν του διαιτολόγου.

Η Μυρσίνη Κωστοπούλου είναι διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας – ψυχοθεραπεύτρια, e-mail myrsini.kostopoulou@gmail.com, www.myrsinikostopoulou.com