Ολική επαναφορά στη μάχη με τη διαφθορά

Η επιστροφή ενός παλιού γνώριμου φαίνεται να σηματοδοτεί αυτό που η κυβέρνηση οραματίζεται ως το «καινούργιο» στην ελληνική Δικαιοσύνη. Ολική λοιπόν επαναφορά για έναν πάλαι ποτέ εισαγγελέα στα λημέρια της Δικαιοσύνης, τώρα πια σε ένα πόστο εντελώς διαφορετικό, αυτό του αναπληρωτή υπουργού, με ενισχυμένες αρμοδιότητες και ρόλο πολιτικό.

Οταν δε αναφερόμαστε σε ένα πρόσωπο όπως ο Δημήτρης Παπαγγελόπουλος, γίνεται εύκολα αντιληπτό στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ ότι μια τέτοια επιστροφή δεν μπορεί παρά να προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στο δικαστικό τοπίο.

Πρόκειται για άνθρωπο που χωρίς αμφιβολία ποτέ δεν φοβήθηκε τις επιτελικές θέσεις ούτε έκρυψε τη διάθεσή του να ασκήσει διοικητικό ρόλο, πέρα από τα καθήκοντα που συνεπάγεται η προηγούμενη ιδιότητά του ως εισαγγελικού λειτουργού.

Κάτι που κατέστη πέρα για πέρα φανερό άλλωστε όταν το καλοκαίρι του 2009 εγκατέλειψε μια πολλά υποσχόμενη καριέρα εισαγγελέα για τη θέση του διοικητή της ΕΥΠ, που αναγκάστηκε να αφήσει λίγους μήνες μετά λόγω της αλλαγής της κυβέρνησης.                                                                     

Η νεοεκλεγείσα, τότε, κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου φαινόταν να του χρεώνει «ιδιαίτερες πολιτικές σχέσεις» με την απερχόμενη τότε κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή. Ορισμένοι είχαν αφήσει αιχμές για την παράταση της θητείας του ως προϊσταμένου της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών με νομοθετική πρόβλεψη, γεγονός που το συνέδεαν με τον χειρισμό εκ μέρους του της υπόθεσης των τηλεφωνικών υποκλοπών.              

Οι αιτιάσεις αυτές από μέρους του πολιτικού κόσμου ακολούθησαν τον Δημήτρη Παπαγγελόπουλο και στη μετέπειτα πορεία του, αφού αποτέλεσαν τη βάση της άρνησης του πρώην προέδρου της Βουλής Απόστολου Κακλαμάνη στο πλαίσιο της Διάσκεψης των Προέδρων, όταν συζητούνταν η υποψηφιότητά του για τη θέση του προέδρου του ΕΣΡ.                                                                                           

Σε διευκρινίσεις που είχε δώσει σε δημοσιογράφους τότε ο Κακλαμάνης για την αρνητική του ψήφο είχε πει ότι δεν μπορεί ένα πρόσωπο «που συσκότισε και διαδραμάτισε σκοτεινό ρόλο στην υπόθεση των υποκλοπών να προτείνεται για πρόεδρος του Ραδιοτηλεοπτικού Συμβουλίου».

   

Για την επιστροφή λοιπόν του Δημήτρη Παπαγγελόπουλου στον χώρο της Δικαιοσύνης χρειάστηκε μια σημαντική πολιτική αλλαγή, όπως αυτή που σηματοδότησε η κυβέρνηση «πρώτη φορά Αριστερά». Αρχικά από τη θέση του υφυπουργού, στη συνέχεια από αυτή του υπηρεσιακού υπουργού και πλέον ως αναπληρωτής υπουργός Δικαιοσύνης, αρμόδιος για θέματα Διαφθοράς. Επιστροφή που αποτέλεσε – και συνεχίζει να αποτελεί – αντικείμενο συζήτησης σε πηγαδάκια δικαστών και όχι μόνο. Και με την ιδιότητα του υφυπουργού και με αυτήν του αναπληρωτή, ο τίτλος του συνδεόταν με το θέμα της διαφθοράς, καθιστώντας σαφές ότι ο Πρωθυπουργός επενδύει σημαντικά στις γνώσεις και την εμπειρία του στην προσπάθεια πάταξής της.

Σε μια περίοδο που η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ κράτησε προεκλογικά και συνεχίζει να κρατά ψηλά τη σημαία του αγώνα για την καταπολέμηση της διαφθοράς, ο Δημήτρης Παπαγγελόπουλος ήρθε να διαδεχθεί στην ηγεσία του αγώνα αυτού, ουσιαστικά, έναν άλλο πρώην εισαγγελέα και μάλιστα του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Πρόκειται για τον άλλοτε αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου – πρώην πρόεδρο της Αρχής για την Καταπολέμηση Μαύρου Χρήματος Παναγιώτη Νικολούδη και στη συνέχεια υπουργό Επικρατείας αρμόδιο για θέματα διαφθοράς -, ο οποίος ήταν επίσης, όπως είχε φανεί, προσωπική επιλογή του Αλέξη Τσίπρα. Το χαρτοφυλάκιο Νικολούδη, μαζί με όλες τις ευαίσθητες υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένης της λίστας Λαγκάρντ, έχει περάσει πλέον στα χέρια του Δημήτρη Παπαγγελόπουλου.

Ανεξάρτητα από τις εκτιμήσεις σχετικά με τους λόγους απομάκρυνσης του Παναγιώτη Νικολούδη από την κυβέρνηση που προέκυψε μετά τις τελευταίες εκλογές, οι κινήσεις του Δημήτρη Παπαγγελόπουλου αναφορικά με τις έρευνες για τη λίστα Λαγκάρντ αναμφίβολα «ανέβασαν τις μετοχές του» και ανέδειξαν για άλλη μία φορά τις διοικητικές και οργανωτικές ικανότητές του.

  

Ξεπερνώντας κάθε γραφειοκρατική δυσκινησία, πέτυχε να οργανωθεί ένα ταξίδι τεσσάρων εισαγγελέων σε χρόνους που θα ζήλευαν ακόμα και πολλές ιδιωτικές εταιρείες. Πόσω μάλλον εισαγγελικοί λειτουργοί που σε προηγούμενες περιπτώσεις χρειάστηκαν να πάρουν προσωπικά δάνεια για να καλύψουν οι ίδιοι τα έξοδα αντίστοιχων ταξιδιών και να περιμένουν μήνες για την καταβολή των οδοιπορικών τους.

Ο Δημήτρης Παπαγγελόπουλος λοιπόν είναι ο άνθρωπος που διαβίβασε τον φάκελο με τις καταγγελίες περί ύπαρξης εγκληματικής οργάνωσης γύρω από τη λίστα Λαγκάρντ στον προϊστάμενο της Εισαγγελίας Πλημμελειοδικών Ηλία Ζαγοραίο, προκαλώντας ουσιαστικά τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης για τη βασιμότητά τους.  

Οπως λένε οι καλά γνωρίζοντες τα του οίκου της Δικαιοσύνης, ο φάκελος αυτός έφτασε απευθείας στην Ευελπίδων, αν και είθισται, όταν ένας εκπρόσωπος της εκτελεστικής ή της νομοθετικής εξουσίας (υπουργός ή βουλευτής) έχει στη διάθεσή του στοιχεία ή καταγγελίες που αφορούν ποινικά αδικήματα, να τα διαβιβάζει θεσμικά πρώτα στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, που δικονομικά έχει και την ανώτατη εποπτεία των ερευνών, και εκείνος με τη σειρά του να αναθέτει τις έρευνες αρμοδίως.

Στην περίπτωση αυτή όμως, το πρωτογενές υλικό, δηλαδή οι καταγγελίες, δεν έφτασαν ποτέ στο γραφείο της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου Ευτέρπης Κουτζαμάνη, γεγονός που δεν θα μπορούσε να μην προκαλέσει εύλογες απορίες, όταν ο ενεργήσας με αυτόν τον τρόπο μόνο άγνοια δεν θα μπορούσε να επικαλεστεί.  

Η ανώτατη εισαγγελική λειτουργός, μάλιστα, φέρεται να μην είχε ενημερωθεί ούτε για το ταξίδι των τεσσάρων εισαγγελέων που έγινε στο Παρίσι, στο πλαίσιο της έρευνάς τους. Γεγονός που, κατά γενική ομολογία, κάθε άλλο παρά συνηθισμένο είναι για τα δεδομένα του εισαγγελικού σώματος, στο οποίο (σε αντίθεση με το δικαστικό σώμα) ισχύει νομοθετικά ιεραρχική δομή.

   

Ο νέος αναπληρωτής υπουργός Δικαιοσύνης, αν και μετρά ελάχιστο χρόνο στη θέση αυτή, φαίνεται πως έχει καταφέρει να καταγράψει τα πρώτα κέρδη, τόσο επικοινωνιακά όσο και πολιτικά, ενισχύοντας τον ρόλο του στην κυβέρνηση.                                                                                         

Αυτό είναι φανερό στις πρόσφατες ενέργειές του και στον τρόπο που κινείται, τόσο στο υπουργείο όσο και ανάμεσα στους πρώην συναδέλφους του. Αφενός, κατά την (εκ νέου) παράδοση του υπουργείου στον Νίκο Παρασκευόπουλο, έσπευσε να δώσει συγχαρητήρια στην ομάδα των εισαγγελέων που παραμονές των εκλογών ταξίδεψαν στο Παρίσι και εξέτασαν τον συντάκτη της λίστας Λαγκάρντ Ερβέ Φαλτσιανί για να ερευνήσουν τον φάκελο που ο ίδιος τους είχε στείλει, αφετέρου με την τοποθέτησή του στην εκδήλωση της Ενωσης Εισαγγελέων Ελλάδος για τα 30 χρόνια λειτουργίας, που έλαβε χώρα το προηγούμενο Σάββατο, όπου προανήγγειλε σαρωτικές νομοθετικές αλλαγές στον χώρο της Δικαιοσύνης.

«Ο,τι χρειαστεί να αλλάξει, θα αλλάξει. Οταν έρχεται το νέο, το παλιό τελειώνει» είπε εκεί στο περιστύλιο του Ζαππείου απευθυνόμενος στο ακροατήριο που αποτελούνταν από πρώην συναδέλφους του. Στην ίδια ομιλία του, με ρητό και κατηγορηματικό τρόπο εμφανίστηκε ως εγγυητής της ανεξαρτησίας τους.

  

Ποιο είναι όμως το «παλιό» που πρέπει να τελειώσει στον χώρο της Δικαιοσύνης; Ποιο είναι το «νέο» (κοστούμι;) που πρέπει να φορέσουν οι δικαστές; Και κυρίως ποιος είναι εκείνος που θα χαράξει την κόκκινη γραμμή ανάμεσα στο παλιό και το νέο στον χώρο των δικαστών;  

Παλαιοί συνάδελφοι του Παπαγγελόπουλου λένε με νόημα ότι καλά είναι τα μεγάλα λόγια, αλλά κανένας, και κυρίως πρώην δικαστικός λειτουργός, δεν πρέπει να λησμονεί πως το όριο για όλους τους δικαστές είναι μόνο το Σύνταγμα, ο νόμος και η συνείδησή τους.                                                      

Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης δεν χρειάζεται να έχει ονοματεπώνυμο. Δεν χρειάζεται να έχει κομματική σημαία. Είναι κατοχυρωμένη θεσμικά από το ίδιο το Σύνταγμα, όπως εύστοχα είχε απαντήσει με γραπτή ανακοίνωσή του πρόσφατα ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Πλημμελειοδικών Ηλίας Ζαγοραίος σε ανάλογες δηλώσεις του Αλέξη Τσίπρα, διαρκούσης της προεκλογικής περιόδου, αλλά και η πρόεδρος του Αρείου Πάγου (και υπηρεσιακή πρωθυπουργός στην ίδια κυβέρνηση με τον Παπαγγελόπουλο) Βασιλική Θάνου σε τοποθετήσεις της με την ιδιότητα της προέδρου της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων.

Δικαστικές πηγές επισημαίνουν ότι ο πόλεμος κατά της διαφθοράς είναι πολύ πιο δύσκολος και πιο περίπλοκος από οποιαδήποτε άλλη πρόκληση έχει συναντήσει όχι μόνο η ελληνική Δικαιοσύνη στη μακρόχρονη πορεία της, αλλά και το ελληνικό κράτος στο σύνολό του.                                             

Τα τελευταία χρόνια ο αγώνας αυτός έγινε για πρώτη φορά προτεραιότητα για τη Δικαιοσύνη που έχτισε θεσμούς και αφιέρωσε ανθρώπους στον σκοπό αυτόν. Και για πρώτη φορά είδε αποτελέσματα. Αν η λίστα Λαγκάρντ, με τις πολλές πολιτικές αμαρτίες που τη συνοδεύουν, έμεινε ουσιαστικά ανεκμετάλλευτη, πολλές άλλες υποθέσεις ερευνήθηκαν και πήραν τον θεσμικό δρόμο τους, ενώ χρήματα επέστρεψαν στο κρατικό ταμείο.

Εμπειροι δικαστικοί, που έχουν ασχοληθεί με τέτοιες υποθέσεις, σημειώνουν δηκτικά: «Το να μιλάμε για “ηχηρή απουσία”, όπως είπε πρόσφατα ο κ. Παπαγγελόπουλος, είναι τουλάχιστον άδικο όταν αναφερόμαστε σε μια περίοδο που η Δικαιοσύνη ήρθε αντιμέτωπη με την κακοδαιμονία μιας ολόκληρης κοινωνίας και χωρίς ουσιαστικά μέσα και παντελώς αβοήθητη – αν όχι και εμποδιζόμενη – έκανε τεράστια βήματα, που δεν είχαν γίνει στο παρελθόν».                                                     

Μάλιστα, δεν μένουν σε αυτή την παρατήρηση, αλλά επισημαίνουν κάτι ενδιαφέρον: «Η Δικαιοσύνη, ως μηχανισμός άμυνας της κοινωνίας απέναντι στο φαινόμενο αυτό, μπορεί και πρέπει να πάει ένα βήμα παραπέρα στην προσπάθειά της αυτή. Αλλά αυτό θα το καταφέρει μόνο αν χτίσει πάνω στην προηγούμενη – τόσο γόνιμη – περίοδό της. Και η πολιτεία μοναδικό ρόλο έχει – ή πρέπει να έχει, τουλάχιστον σύμφωνα με το Σύνταγμα – την παροχή των αναγκαίων μέσων και δομών. Και όχι την τυχόν ανακατανομή ρόλων ή την υπέρβαση θεσμικών ορίων, που μόνο σύγχυση και “ομαδοποιήσεις” έφεραν στον τόσο ευαίσθητο αυτόν χώρο στο παρελθόν».