Ο ιταλός κομμουνιστής που ήθελε το φεγγάρι

Στις αρχές του 1956, ο τότε γενικός γραμματέας του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος Παλμίρο Τολιάτι πήγε στη Μόσχα για να λάβει μέρος στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ. Ηταν το συνέδριο όπου ο Νικίτα Χρουστσόφ κατήγγειλε τα εγκλήματα του Στάλιν. Ο Τολιάτι τον άκουσε, πήρε στα χέρια του τη μυστική έκθεση του ΚΚΣΕ, αλλά όταν γύρισε στη Ρώμη δεν το είπε σε κανέναν. Η «Ουνιτά» δεν έγραψε τίποτα. Οι καταγγελίες αποσιωπήθηκαν και στην Κεντρική Επιτροπή του Μαρτίου. Επρεπε να δημοσιεύσει την έκθεση ο αμερικανικός Τύπος, για να αναδημοσιεύσει μια περίληψη το όργανο του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος.

Διευθυντής της εφημερίδας ήταν ο Πιέτρο Ινγκράο, ένα από τα σημαντικότερα στελέχη του ιταλικού κομμουνιστικού κινήματος, που πέθανε χθες σε ηλικία 100 ετών. Τότε δεν αμφέβαλλε ακόμη για τις επιλογές του και για τις πεποιθήσεις του. Οταν ξέσπασε η εξέγερση στην Ουγγαρία, τον Οκτώβριο του 1956, έγραψε ένα κύριο άρθρο όπου πήρε ξεκάθαρα το μέρος των σοβιετικών δυνάμεων καταστολής. Επρεπε να περάσουν δέκα χρόνια και να έρθει το 11ο συνέδριο του κόμματος, για να διεκδικήσει δημοσίως το δικαίωμα στη διαφωνία. Η περίφημη φράση που είπε τότε, «δεν θα ήμουν ειλικρινής αν σας έλεγα ότι με πείσατε», ήταν ουσιαστικά η πρώτη ρήξη με τη λενινιστική τελετουργία.

Ο Πιέτρο Ινγκράο γεννήθηκε στις 30 Μαρτίου 1915 στη Λενόλα και η μακρά πολιτική καριέρα του ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του ’30 στη Ρώμη. Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος τον συγκλόνισε και τον έφερε κοντά στην παράνομη οργάνωση του ΙΚΚ. Μέλος του ιταλικού Κοινοβουλίου από το 1948 έως το 1992, διηύθυνε την «Ουνιτά» για μια δεκαετία, ενώ από το 1976 έως το 1979 ήταν πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, ο πρώτος κομμουνιστής που κατέλαβε αυτή τη θέση. «Ενας από τους διαυγέστερους μάρτυρες του 20ού αιώνα, της Αριστεράς και της χώρας μας», έτσι τον χαρακτήρισε ο πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι όταν πληροφορήθηκε τον θάνατό του στη Νέα Υόρκη, όπου βρίσκεται για να λάβει μέρος στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών.

«Αν έπρεπε να δώσω έναν ορισμό για τον εαυτό μου» είπε σε μια συνέντευξή του, «το πρώτο πράγμα που θα έλεγα είναι ότι ασκώ την τέχνη της αμφιβολίας». Το πρώτο του βιβλίο εκδόθηκε το 1976 με τον τίτλο «Μάζα και εξουσία» και αποτέλεσε σημείο αναφοράς για μια ολόκληρη γενιά. Ακολούθησε μια ποιητική συλλογή το 1986 με τον τίτλο «Η αμφιβολία των νικητών», ενώ το τελευταίο του βιβλίο, που εκδόθηκε το 2006, το ονόμασε «Ηθελα το φεγγάρι».

«Είναι αλήθεια ότι δεν αλλάξαμε τη χώρα» είπε σε μια άλλη συνέντευξη. «Δεν το πιάσαμε το φεγγάρι, αλλά το πλησιάσαμε πολύ. Το αγγίξαμε με τα χέρια μας ή, καλύτερα, με τα μάτια μας». Ηταν ρομαντικός ο Ινγκράο μέχρι το τέλος.

Ο νέος Μάο
«Ινγκράο, Ινγκράο, είσαι ο νέος μας Μάο» φώναζαν οι νεαροί ιταλοί κομμουνιστές στις διαδηλώσεις κατά τις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Εκείνου δεν πρέπει πάντως να του άρεσε πολύ αυτό το σύνθημα: σε μια συνέντευξη που έδωσε αρκετά χρόνια αργότερα αναφέρθηκε σε μια ομιλία του Μάο στη Μόσχα το 1957, όπου ο κινέζος ηγέτης προέβλεπε ένα λαμπρό μέλλον, με τίμημα μερικά εκατομμύρια ζωές, και κανείς δεν είχε το θάρρος να αντιδράσει.