«Δεν πέθανε το θέατρο, αλλά το θέατρο που ξέραμε»

Στατιστικά δεδομένα: 46,8 εκατομμύρια άνθρωποι εκδήλωσαν τη νόσο Αλτσχάιμερ παγκοσμίως μέσα στο 2015, ενώ εκτιμάται ότι το 2030 ο αριθμός θα φθάσει τα 74,7 εκατομμύρια.

Ας εστιάσουμε τώρα. Σε ένα απειροελάχιστο στατιστικό δείγμα αυτών των δεδομένων στην Αθήνα. Κυρίως επειδή αυτό το δείγμα – όπως και άλλα στο Παρίσι και στο Γουέστ Εντ του Λονδίνου – πατάει το θεατρικό σανίδι.

Ο «Μπαμπάς» έχει Αλτσχάιμερ. Και ο εν λόγω μπαμπάς, που πολλά ξεχνάει και ζει ανάμεσά μας, στο σπίτι μας, έχει κάτι από την τόλμη του Σταμάτη Φασουλή. Να τον υποδυθεί. Χάρη στο τιμημένο πέρσι με γαλλικό θεατρικό βραβείο Μολιέρος έργο του νέου (κάτω των 40) Φλοριάν Ζελέρ, υπεύθυνου και για την κινηματογραφική επιτυχία του «Μην ενοχλείτε, παρακαλώ!» (Une heure de tranquillite).

«Πίντερ μπουλβάρ» χαρακτηρίζει, χαριτολογώντας, το έργο «Ο μπαμπάς» (Le Père). Με άξονα μια ασθένεια που «υπάρχει σε κάθε σπίτι πλέον», όπως λέει ο σκηνοθέτης και ερμηνευτής στην παράσταση που θα ανοίξει και φέτος το θέατρο Δημήτρης Χορν. Το έργο σκέφτηκαν να το ανεβάσουν, μετά την επιτυχία του στο Παρίσι και τις πεντάστερες κριτικές στη βρετανική εκδοχή του, σε μετάφραση Κρίστοφερ Χάμπτον (και μάλιστα δίχως βρετανικές παρεμβάσεις ή «προσθήκες», όπως συνηθίζει το θέατρο στη Γηραιά Αλβιώνα), δύο τουλάχιστον ώριμοι έλληνες πρωταγωνιστές. Τι να φοβήθηκαν; «Μάλλον ότι θα είναι άγριο» εκτιμά ο Σταμάτης Φασουλής. Κάτω από τον τίτλο ο συγγραφέας σημειώνει: «Μια φάρσα τραγική». «Είδαν το τραγική και δεν πρόσεξαν το φάρσα. Γιατί αυτή η αρρώστια μπορεί να έχει άγριες στιγμές, αλλά έχει και ένα φως. Ο ασθενής γυρίζει σε μια παιδική αθωότητα, που είναι συγκινητική, ευαίσθητη έως κωμική. Αυτή είναι και η γραμμή που θέλω να δώσω στην παράσταση» μου λέει σε ένα διάλειμμα της πρόβας (που τη συνδυάζει με πρόβα για τη «Φιλουμένα» με την Ελένη Ράντου στο Εθνικό και με προετοιμασία για τον «Θάνατο του εμποράκου» του Μίλερ, με τον Πέτρο Φιλιππίδη, επίσης στο Εθνικό, από τον Ιανουάριο). Ο ήρωας, ο «μπαμπάς», δεν θυμάται τα τελευταία γεγονότα, αλλά μόνο τα παλιά. «Τα αρχέγονα», προσθέτει ο Σταμάτης Φασουλής. Και αυτό θέλει, λέει, μια αθωότητα απ’ όλους και μια έκπληξη σαν ματιά παιδιού απέναντι στα γεγονότα. «Το κωμικό, μάλλον το φαρσικό στοιχείο βγαίνει από τον ίδιο και από τις αντιδράσεις των άλλων. Το μεγάλο εύρημα του έργου όμως δεν είναι ούτε ο χαρακτήρας ούτε ο περίγυρος ούτε η αρρώστια. Είναι ότι βλέπουμε αυτή την ιστορία σαν υποκειμενικό πλάνο του πρωταγωνιστή. Βλέπουμε εκείνο που βλέπει. Τη νοσοκόμα του τη βλέπει σαν κόρη του. Ετσι τη βλέπουμε κι εμείς σαν κόρη του. Είναι από τις λίγες φορές που έχουμε την υποκειμενική εικόνα του πρωταγωνιστή στο θέατρο. Ετσι έχουμε δύο κόρες του “Μπαμπά”, δύο γαμπρούς. Μέχρι και ο ίδιος ο θεατής αμφισβητεί κάποια στιγμή τη νηφαλιότητά του».

Οι άλλοι ηθοποιοί του θιάσου έχουν βρεθεί συχνά σε αμηχανία. Δεν ξέρουν πώς να παίξουν τον χαρακτήρα τους. «Παίζουμε αυτό που εσύ βλέπεις. Πες μας λοιπόν εσύ τι βλέπεις» του λένε. Και γύρω το σκηνικό, όσο προχωράει το έργο, να φυλλοροεί όσο να μεταβληθεί σε ένα έρημο – εσωτερικό; – τοπίο.

Θα μπορούσες να ζήσεις με αυτόν τον ήρωα; Θα άντεχες; «Μα ζω ήδη μαζί του. Κάθε μέρα. Βλέπω τη ζωή έτσι. Σαν εκείνον. Διαβάζω και σκέφτομαι τι θα σκεφτόταν εκείνος. Βλέπω και αναρωτιέμαι πώς θα το έβλεπε εκείνος. Ο θεός του θεάτρου να με συγχωρέσει αλλά υπάρχει – πολύ – η μητέρα μου σε αυτό το έργο. Επασχε από άνοια. Ηταν σαν κοριτσάκι τη μία στιγμή και την άλλη βουτούσε σε ένα κατασκότεινο τοπίο. Και την άλλη συνέχιζε να μου μετράει τα λουλούδια στη βεράντα. Ομως αυτοί οι άνθρωποι δεν χάνουν στοιχεία από τον χαρακτήρα τους, αλλά από τη μνήμη τους. Σαν να αφαιρούν κομμάτια. Η μητέρα μου είχε πολύ χιούμορ. Και σ’ αυτό γύρισε στην τελευταία λέξη που είπε προτού πέσει σε κώμα. Τη ρώτησα “μαμά, είσαι καλά;”. “Αλίμονο” μου απάντησε κουνώντας το χέρι της θεατρικά, με χαμόγελο.

Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΣΕΖΟΝ. Δεν ξέρει αν τη φοβάται ή αν τη φοβόμαστε τελικά αυτή την ασθένεια ο Σταμάτης Φασουλής. «Δεν μπορώ να σ’ το πω. Τώρα το επικαλούμαι. Μόλις τελειώσω την παράσταση θα πω». Ούτε αισθάνεται ότι είναι ένα είδος τιμωρίας στη νέα εποχή, στην οποία και τα κρούσματα της νόσου Αλτσχάιμερ εκτιμάται ότι θα διπλασιάζονται παγκοσμίως κάθε 20 χρόνια. «Για ποιο πράγμα; Από ποιον; Και γιατί; Δεν πιστεύω σε έναν Θεό, σε μια Φύση τιμωρό. Εχει άλλα πράγματα να ασχοληθεί, πιο σημαντικά. Και ό,τι δεν τον βολεύει το πετάει. Μπορεί κάποτε κι εμάς να κάνει μια, έτσι, και να μας πετάξει. Δεν νομίζω ότι είμαστε τόσο σημαντικοί για να μας εκδικηθεί. Μέσα σε αυτό το χάος, το Σύμπαν, εμάς θα σκεφτόταν;»

Η τόλμη του «Μπαμπά» συμπίπτει με μια πολύ καλή θεατρική χρονιά, με μια επιστροφή στο πραγματικό θεατρικό έργο και στην ουσία. «Προσωπικά, μόνο μετά την πρεμιέρα αρχίζω να ζω τη σεζόν. Αν είναι έτσι όπως τα λες, είναι υπέροχο να ξαναγυρίσουμε στο κείμενο, στον λόγο. Γιατί έχω την αμυδρά εντύπωση ότι από εκεί ξεκίνησε το θέατρο». Κάποιοι βγαίνουν και δηλώνουν ότι το θέατρο πέθανε. Δεν είναι έτσι; «Δεν πεθαίνει έτσι το θέατρο. Αντε να λιποθύμησε και να σηκώθηκε και να είναι μια χαρά. Ισως πέθανε το θέατρο που ξέραμε. Κάθε τόσο όμως το θέατρο αναγεννάται και έρχεται ένα άλλο. Ποιος πίστευε ότι τόσα χρόνια μετά την αρχαία τραγωδία θα ξαναγεννιόταν το τραγικό και μάλιστα ντυμένο ελισαβετιανά;».

INFO
«Ο μπαμπάς – μια φάρσα τραγική» από 21/10 στο θέατρο Δημήτρης Χορν (Αμερικής 10, εισιτήρια Ticket365: 211-1000.365). Μετάφραση – σκηνοθεσία: Σταμάτης Φασουλής. Σκηνικά: Μανόλης Παντελιδάκης. Κοστούμια: Ντένη Βαχλιώτη. Πρωταγωνιστούν ακόμη: Μαρίνα Ασλάνογλου, Κωνσταντίνος Κάππας, Ελευθερία Μπενοβία και Ματίνα Νικολάου.