Γιατί η πραγματική αποχή έφτασε το 32%

Η απότομη αύξηση της αποχής στις πρόσφατες εκλογές – παρά την ένταξη στο εκλογικό σώμα όσων συμπληρώνουν φέτος τα 18 χρόνια και δεν είχαν ψηφίσει τον Ιανουάριο – σχολιάστηκε ποικιλότροπα καθώς και η επίπτωσή της στη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος.

Στην πραγματικότητα, όπως φαίνεται και στον πίνακα, η σταθερή μείωση της εκλογικής συμμετοχής είναι η χαρακτηριστικότερη (και πιο ανησυχητική) εξέλιξη της τελευταίας δεκαετίας. Μια πρόσκαιρη, αν και περιορισμένη, αναστροφή αυτής της τάσης καταγράφηκε τον περασμένο Ιανουάριο, όταν η σύγκρουση της «ελπίδας» με τον «φόβο» λειτούργησε κινητοποιητικά και για τις δύο πλευρές. Oμως, οκτώ μήνες αργότερα, η αύξηση της αποχής προσέλαβε εντυπωσιακές διαστάσεις, με μείωση του αριθμού των ψηφισάντων κατά 764.000 πολίτες, δηλαδή περίπου το 12% όσων ψήφισαν τον Ιανουάριο.

Η κομματική προέλευση της πρόσθετης αποχής (με αναφορά στα αποτελέσματα του Ιανουαρίου) συζητήθηκε ευρύτατα, αφού η αρχική υπόθεση, όπως διαφαινόταν από τις προεκλογικές δημοσκοπήσεις, ήταν ότι θα είχε ως βασικό τροφοδότη τούς αποστασιοποιημένους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ, κυρίως από τις νεότερες ηλικίες. Εντούτοις, τα εκλογικά αποτελέσματα έδειξαν ότι η τροφοδότηση της πρόσθετης αποχής οφείλεται σχεδόν εξίσου στη ΝΔ (που έχασε 192.000 ψήφους) και στον ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος μπορεί να έχασε 320.000 ψήφους, εκ των οποίων όμως τουλάχιστον οι 120.000 κατευθύνθηκαν προς τη ΛΑΕ. Σε αντίθεση μάλιστα με τις αρχικές υποθέσεις, φαίνεται ότι η προερχόμενη από τη ΝΔ αποχή αφορούσε κυρίως τις νεότερες ηλικίες, γεγονός που πιθανότατα εξηγεί την εντυπωσιακή διεύρυνση της υπεροχής του ΣΥΡΙΖΑ ως προς τη ΝΔ στην ηλικιακή ομάδα 18-34 ετών, από μόλις 7,5% τον Ιανουάριο σε 17,5% τον Σεπτέμβριο.

Για τον αντικειμενικό πάντως υπολογισμό της αποχής θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο συνολικός αριθμός εγγεγραμμένων στον οποίο αναφέρεται (9.840.525) είναι εμφανώς διογκωμένος για τρεις κυρίως λόγους.

Πρώτον, συναριθμεί ένα αδιευκρίνιστο πλήθος αποδήμων, οι οποίοι διατηρούν το εκλογικό τους δικαίωμα, χωρίς φυσικά να προτίθενται να το ασκήσουν.

Δεύτερον, περιλαμβάνει τους πρόσκαιρους μετανάστες, σε αρκετούς από τους οποίους, στις παλαιότερες εποχές των παχιών αγελάδων, το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ προσέφεραν μέχρι και αεροπορική μεταφορά για ένα ευχάριστο εκλογικό Σαββατοκύριακο στην Ελλάδα.

Τρίτον και κυριότερο, η διαδικασία διαγραφής λόγω θανάτου παραμένει εξαιρετικά προβληματική, κυρίως όσον αφορά τους αποδήμους. Ετσι, τουλάχιστον το 25% του εκλογικού καταλόγου αφορά άτομα άνω των 70 ετών, όταν το αντίστοιχο ποσοστό, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, θα έπρεπε να είναι περίπου 15%, μια διαφορά που αγγίζει το 1 εκατομμύριο πολίτες.

Για έναν προσεγγιστικό υπολογισμό της αποχής θα πρέπει επομένως να θεωρηθεί ότι ο ενεργός εκλογικός κατάλογος αριθμεί περίπου 8.200.000 ψηφοφόρους, όσοι δηλαδή είναι οι έλληνες πολίτες 18 ετών και άνω που κατοικούν στην Ελλάδα, σύμφωνα με την απογραφή.

Οπότε το πραγματικό ποσοστό της αποχής τον Ιανουάριο (όπως και στις δύο εκλογές του 2012) ήταν περίπου 23% (αντί του επίσημου 36%). Από το επίπεδο αυτό εκτινάχθηκε όμως την περασμένη Κυριακή περίπου στο 32%, η πλέον απότομη αύξηση της αποχής την τελευταία δεκαετία.