«Δεν φταίει μόνο ο αρχιτέκτονας για τις καθυστερήσεις»

Το βλέμμα του κινείται αδιάκοπα στον χώρο. «Μα δεν είναι υπέροχο αυτό το αίθριο; Ο εσωτερικός κήπος, τα ανοίγματα από όπου μπαίνει το φως. Αυτό ακριβώς κάνει έναν αρχιτέκτονα σπουδαίο: να μη γνωρίζεις το όνομά του, αλλά να τον ευχαριστείς γι’ αυτό που έφτιαξε» μας λέει, ενώ απολαμβάνει τον καφέ του σε κεντρικό ξενοδοχείο της Αθήνας λίγες ώρες προτού εγκαινιαστεί η έκθεσή του στο Μουσείο Μπενάκη για ακόμη ένα έργο του που συνδέεται με την Ελλάδα, τον ναό του Αγίου Νικολάου στο Σημείο Μηδέν της Νέας Υόρκης. «Η Ελλάδα έγινε σημαντικό μέρος της ζωής μου. Είναι θαύμα που κατάφερα να συμμετέχω με τον τρόπο μου στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 2004. Και τώρα θαύμα θεωρώ την εμπλοκή μου στον Αγιο Νικόλαο. Πιστεύω ότι είναι μέρος του πεπρωμένου μου» λέει ο ισπανός αρχιτέκτονας Σαντιάγο Καλατράβα, ο άνθρωπος, μεταξύ των άλλων, πίσω από το στέγαστρο του Ολυμπιακού Σταδίου και της πεζογέφυρας στην οδό Κατεχάκη.

ΣΗΜΕΙΟ ΜΗΔΕΝ. Μα είναι δυνατόν ένας αρχιτέκτονας διεθνούς φήμης, με τουλάχιστον πενήντα βραβεία στη συλλογή του και έργα – ορισμένα αμφιλεγόμενα – σε πολλές γωνιές του πλανήτη να πιστεύει στο πεπρωμένο και στα θαύματα; «Γιατί όχι, όταν η ίδια η ζωή είναι ένα θαύμα; Εξάλλου όταν κατέβηκα στον διαγωνισμό για τον Αγιο Νικόλαο πίστευα ότι έχω ελάχιστες πιθανότητες, διότι στην ίδια περιοχή είχα αναλάβει ένα άλλο μεγάλο έργο, το κτίριο του τερματικού σταθμού των τρένων. Κι όμως τελικά κατάφερα να κερδίσω» απαντά και μας δείχνει τα σχέδια του μικρού, κομψού ορθόδοξου ναού, που θα πάρει τη θέση του προηγούμενου – ηλικίας σχεδόν ενός αιώνα που καταστράφηκε στην επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου – και θα είναι το μοναδικό μη κοσμικού χαρακτήρα κτίριο στην υπό ανάπλαση περιοχή της τραγωδίας.

«Η μεγαλύτερη πρόκληση που είχα να αντιμετωπίσω ήταν να αποτυπώσω μέσω της αρχιτεκτονικής αυτό που η ορθοδοξία ορίζει ως “υπέρβαση”. Προσπάθησα λοιπόν να αναπαραγάγω όσα γνώριζα για την ορθοδοξία και κυρίως για την Αγία Σοφία, την οποία θεωρώ ένα από τα σημαντικότερα κτίρια στον κόσμο. Κατάλαβα ότι για να χτίσεις μια ορθόδοξη εκκλησία πρέπει να ακολουθήσεις κανόνες, κάτι πρωτόγνωρο για μένα, καθώς η δική μου αρχιτεκτονική διακρίνεται για το ότι εκφράζει ελευθερία. Τώρα έπρεπε μέσα σε συγκεκριμένα όρια να αποδώσω όσα εξυπηρετούν τη λειτουργία και να φτιάξω κι έναν τρούλο» συνεχίζει ο 64χρονος Σαντιάγο Καλατράβα που παραδέχεται ότι επηρεάστηκε πολύ από την Αγία Σοφία, αλλά δεν επιχειρεί να τη μεταφέρει υπό κλίμακα στο Μανχάταν. «Είναι πολύ φιλόδοξη μια τέτοια προσέγγιση. Θα έλεγα ότι η σχέση του Αγίου Νικολάου με την Αγία Σοφία είναι ανάλογη του Παρθενώνα με τον ναό της Αθηνάς Νίκης στην Ακρόπολη. Ο Αγιος Νικόλαος είναι κάτι σαν μινιατούρα, ένα αναμνηστικό του κανόνα της Αγίας Σοφίας που μπορεί να λειτουργεί αυτόνομα. Δεν πρόκειται για προϊόν μίμησης. Είναι μια κατάθεση της εποχής μας».

ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΟΙ. Το φως – βασικό στοιχείο του ναού που θα ντυθεί με πεντελικό μάρμαρο – μοιάζει να αναδύεται από το κομψό κτίριο, ο αρχιτέκτονας όμως δεν δεσμεύεται ότι θα λειτουργήσει το Πάσχα του 2017 όπως ήταν ο αρχικός στόχος. Πώς άλλωστε, όταν είναι γνωστός ως «ο αρχιτέκτονας τον οποίο οι πόλεις λατρεύουν να μισούν» καθώς πολλά από τα έργα του βγαίνουν εκτός είτε προϋπολογισμού είτε εκτός χρονοδιαγράμματος, συχνά δε συμβαίνει ένας συνδυασμός και των δύο; «Η μόνη απάντηση σε όσα λέγονται είναι να προσκομίσουν στοιχεία όσοι τα υποστηρίζουν» απαντά. «Το τελευταίο έργο που ολοκλήρωσα είναι η Πολυτεχνική Σχολή στη Φλόριντα. Εγινε στην ώρα του, εντός προϋπολογισμού και επιλέχθηκε ως το καλύτερο εκπαιδευτικό κτίριο στις ΗΠΑ και εν συνεχεία παγκοσμίως».

Επιμένουμε ωστόσο ότι δεν μπορεί να παραβλέψει κάποιος τα παράπονα που έχουν γίνει για τις καθυστερήσεις και τις υπερβάσεις προϋπολογισμών τόσο στον υπό κατασκευή σταθμό στο Σημείο Μηδέν όσο και στην Πόλη των Τεχνών και των Επιστημών στη Βαλένθια ή στη γέφυρα που έφτιαξε στη Βενετία. «Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως ότι ο αρχιτέκτονας δεν είναι μόνος του. Υπάρχει και ένας πελάτης, ένας εργολάβος και ακόμη εκτιμητές κόστους στα πολύπλοκα έργα. Στο Μανχάταν, επί παραδείγματι, πρέπει να αντιμετωπίσουμε το γεγονός ότι δεν παράγεται επιτόπου ούτε ένα κυβικό μέτρο μπετόν ούτε ένας τόνος ατσάλι. Πρέπει όλα να μεταφέρονται στο εργοτάξιο. Επιπλέον έχουμε να αντιμετωπίσουμε τα υπερβολικά μέτρα ασφαλείας».

Πώς βλέπει το γεγονός ότι προτάθηκε από τη μέχρι χθες αναπληρώτρια υπουργό Πολιτισμού, διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης και καλή του φίλη Μαρίνα Λαμπράκη -Πλάκα το συγκρότημα του Ολυμπιακού Σταδίου να κηρυχθεί ιστορικός τόπος και να μετονομαστεί σε Ολυμπιακό Πάρκο; «Το συγκεκριμένο έργο ήταν προσπάθεια χιλιάδων ανθρώπων που εργάστηκαν σε πολύ σύντομο χρόνο και με χαμηλό προϋπολογισμό σε σύγκριση με άλλα ολυμπιακά έργα ανά τον κόσμο. Τεχνικά ήταν μια τεράστια προσπάθεια που έκανε τους Ελληνες περήφανους, καθώς αξιοποιήθηκαν υπάρχουσες υποδομές. Και ας μην ξεχνάμε ότι το στέγαστρο του Ολυμπιακού Σταδίου με τις αψίδες δημιούργησε προηγούμενο για τα στάδια στη Νότια Αφρική, στο Τόκιο. Αλλωστε και στο Ελσίνκι, στη Ρώμη και στο Μόναχο οι ολυμπιακές εγκαταστάσεις έχουν κηρυχθεί μνημεία καθώς είναι μάρτυρες ενός σημαντικού γεγονότος σε μια δεδομένη στιγμή».

INFO
Η έκθεση «Σαντιάγο Καλατράβα – Η αναγέννηση του ναού του Αγίου Νικολάου στο Σημείο Μηδέν» φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη (Κουμπάρη 1) έως 25 Οκτωβρίου.