«Τρωάδες» του Ευριπίδη: Η γυναίκα του Εκτορα

Ευριπίδης έγραψε τις «Τρωάδες» το 415 π.Χ. μεσούντος του Πελοποννησιακού Πολέμου, την ίδια χρονιά με τη σφαγή των Μηλίων από τους Αθηναίους και την πλήρη υποταγή τους σε αυτούς. Γι’ αυτό και η ευριπίδεια τραγωδία συχνά αναφέρεται ως ένας (επιπλέον) σχολιασμός στη στάση των νικητών απέναντι στους ηττημένους, στον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται την επικράτησή τους.

Με πρωταγωνίστριες τις γυναίκες (εξαιρετικά περιορισμένη είναι η παρουσία των ανδρών), όσες έχουν απομείνει ακόμα ζωντανές στην Τροία και θρηνούν τον χαμό της πόλης και των δικών τους ηρώων της, ο Ευριπίδης παραδίδει στο μέλλον μία από τις κορυφαίες τραγωδίες.

Τι είναι οι «Τρωάδες» ή «Τρωαδίτισσες»; Πέρα από την εκδοχή των ηττημένων μέσα από τα μάτια των γυναικών και τη στάση των νικητών μέσα από τις ίδιες αυτές γυναίκες, είναι η βιαιότητα του πολέμου.

Με προεξέχουσα τη βασίλισσα Εκάβη, την οποία θα  πάρει ως λάφυρο ο Οδυσσέας, σκληρή τιμωρία προβλέπεται για όλες. Η Πολυξένη θα σκοτωθεί πάνω στον τάφο του Αχιλλέα. Η Κασσάνδρα θα κληρωθεί στον Αγαμέμνονα. Και η Ανδρομάχη θα γίνει σύζυγος του γιου του Αχιλλέα, του Νεοπτόλεμου. Σε αυτή την τελευταία ωστόσο θα πέσει ο κλήρος της πιο σκληρής απόφασης των Ελλήνων: να σκοτώσουν τον γιο της, τον γιο του Εκτορα, για να μην επιβιώσει τίποτα από τον μεγάλο ήρωα του Τρωικού Πολέμου.

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ. Διόλου τυχαία, η τραγωδία ενέπνευσε τη σύγχρονη εποχή τόσο στο θέατρο με κορυφαίο τον Σαρτρ όσο και στη μεγάλη οθόνη (από τον Μεξικανό Βεγιάρ ώς τον Μιχάλη Κακογιάννη).

Με τους θεούς Αθηνά και Ποσειδώνα να αναζητούν τρόπους τιμωρίας των Ελλήνων αρχίζουν οι «Τρωάδες», για να ξετυλιχθεί στη συνέχεια το κουβάρι της τραγωδίας που περιμένει τις γυναίκες. Πάνω στα απομεινάρια της Τροίας έστησε ο Σωτήρης Χατζάκης την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου που άνοιξε τα εφετινά Επιδαύρια. Με τα ερείπια της πόλης να καπνίζουν (το σκηνικό της Ερσης Δρίνη) και τον Χορό των Τρωάδων να καταλαμβάνει τη σκηνή κύλησε το αντιπολεμικό έργο.

Χωρίς κυρίαρχη σκηνοθετική άποψη, χωρίς το βάθος και το σκότος του θρήνου και της καταστροφής, η παράσταση κινήθηκε στην εξιστόρηση των παθών της πόλης και των γυναικών. Ο Χατζάκης ακολούθησε τον λόγο (Κ.Χ. Μύρης) και τις καταστάσεις, δίχως παρεμβάσεις, γεγονός που στέρησε μια συνοχή και ένα στίγμα από την παράσταση. Μοναδική ίσως επιλογή, η συναισθηματική – μελό προσέγγιση που οδήγησε στην επί σκηνής εμφάνιση του μικρού αγοριού που σκοτώνουν οι Ελληνες. Πάντως, την ταυτότητα προσέδωσαν όσοι ηθοποιοί ξεχώρισαν με τις ερμηνείες τους.

«Εγώ που γέννησα τον Εκτορα»: η Εκάβη, από τα πλέον τραγικά πρόσωπα του αρχαίου δράματος, βιώνει την πτώση αφού έχει εξιστορήσει την άνοδο και τα μεγαλεία της ως βασίλισσα και σύζυγος του Πριάμου. Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, με την εμπειρία και τη βαθιά γνώση της στο είδος, έδωσε στην Εκάβη της εύρος και δύναμη, μεγαλείο και αξιοπρέπεια – άλλοτε πολύ καθαρά και άλλοτε λιγότερο.

Η Μαρία Κίτσου κατέθεσε την ψυχή της στην Ανδρομάχη με μια διαπεραστική, ουσιαστική  ερμηνεία.

Η Κωνσταντίνα Τακάλου ξεχώρισε μέσα στον Χορό – ήταν και η Αθηνά τής έναρξης. Τέλος, ο Νίκος Ψαρράς έδωσε στον Ταλθύβιο (ο στρατιώτης των Ελλήνων που ανακοινώνει τις σκληρές αποφάσεις των νικητών) την ακρίβεια του πολεμιστή και τις συναισθηματικές πτυχές του ανδρός. Εξαιρετικός.

Αδύναμη η σκηνή με τον Μενέλαο και την Ελένη – σαν εμβόλιμη από άλλη παράσταση με ηθοποιούς από άλλον θίασο.