Ωτοβλεψίες

Εγκλήματα και τιμωρίες. Ούτε ένα, ούτε δύο. Δυόμισι. Ναι, δυόμισι θα δούμε σε μια χρονιά με θεατρικές εκπλήξεις και σπάνια «εδέσματα». Πίσω στο ουσιαστικό. Και στο μεγάλο. Πίσω στα έργα. Οχι στα θραύσματα και στις γραμμικές αφηγήσεις. Λέω να ξεκινήσουμε αντίθετα. Από το… μισό της ιστορίας μας. Το… μισό «Εγκλημα και τιμωρία» κατά Φιοντόρ Μιχαήλοβιτς Ντοστογέφσκι. Για την ακρίβεια, από τους «Μεγάλους αμαρτωλούς» (και ουχί το ατελεύτητο του «Η ζωή ενός μεγάλου αμαρτωλού») που ετοιμάζει – ένα από τα τρία φετινά σχέδιά του – ο Κωνσταντίνος Χατζής. Στο οποίο οι καταραμένοι ήρωες του «Εγκλήματος», των «Δαιμονισμένων» και των «Αδελφών Καραμάζοφ» βρίσκονται στη σκηνή αντιμέτωποι με τους τιμωρούς τους. Ή τους δαίμονές τους. Ο Ροντιόν Ρομάνοβιτς Ρασκόλνικοφ απέναντι στον ανακριτή Πορφίρι Πέτροβιτς για το έγκλημά του. Ο Νικολάι Βσεβολόντοβιτς Σταβρόγκιν («Δαιμονισμένοι») απέναντι στον εκπρόσωπο της Εκκλησίας Αρχιεπίσκοπο Τίχον ή Τύχωνα (σε ένα λογοκριμένο κεφάλαιο) να δηλώνει ότι δεν ξέρει ούτε νιώθει να ξεχωρίσει το καλό από το κακό. Ο Ιβάν Φιοντόροβιτς Καραμάζοφ αντιμέτωπος με τον Διάβολο στον εφιάλτη του, σαλεμένος ύστερα από τον φόνο του πατέρα του. Οσο πιο πολύ βαθαίνει η αμαρτία τόσο πιο σκληρή η αναμέτρηση κατά τον σκηνοθέτη της θεατρικής σύνθεσης αντιπαραθέσεων – από 19 Οκτωβρίου στο Ιδρυμα Κακογιάννη. «Στον Ντοστογέφσκι οι ήρωες δεν μπορούν να αναμετρηθούν με την ανθρώπινη πλευρά του εαυτού τους, ώστε να αναδυθούν ως καινούργιοι άνθρωποι» λέει ο Κωνσταντίνος Χατζής (της Ομάδας Χρώμα) για την παράσταση, στην οποία ο Αλέξανδρος Μαυρόπουλος θα αναλάβει όλους τους ρόλους «τιμωρών». Απέναντι στους Μάνο Καρατζογιάννη, Θύμιο Κούκιο, Ντένη Μακρή, Μιλτιάδη Φιορέντζη. Και θα έχει ατού και ένα τραγούδι του Νίκου Ξυδάκη, πάνω στον Γεώργιο Βιζυηνό.

Ισχυροί κώδικες ανάγνωσης. Βιζυηνός στους «Αμαρτωλούς», Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης ο κώδικας ανάγνωσης και βλέμμα στο «Εγκλημα και τιμωρία» του Εθνικού, κατά Σωτήρη Χατζάκη. Στο οποίο ο συνομήλικος του Ροντιόν Ρασκόλνικοφ, ο 23χρονος Γιάννης Νιάρρος, θα αντιμετωπίσει τον Πορφίρι – Θέμη Πάνου, αφήνοντας πίσω του τα οράματα για το μέλλον με την αγαπημένη Σόνια (την όμορφη Μελισσάνθη Μάχουτ), με όχημα τη γλώσσα του σκιαθίτη κοσμοκαλόγερου – ένα «απαράμιλλου κάλλους γλυπτό» – που δίνει άλλη δύναμη και ενδιαφέρον στην παράσταση. Για τον Σωτήρη Χατζάκη το «Εγκλημα» (στη Σκηνή Νίκος Κούρκουλος του Εθνικού, από 17 Δεκεμβρίου) είναι η κατάληξη μιας διαδρομής αναζήτησης που ξεκίνησε το 1998 με την παπαδιαμάντεια «Φόνισσά» του. Οχι ότι δεν παραλληλίζει τη Φραγκογιαννού με τον Ρασκόλνικοφ. «Και οι δύο επιδιώκουν τη θέωση μέσα από την υπέρβαση του μέτρου, με πρόφαση τα κοινωνικά αίτια» λέει. Ο σκηνοθέτης θεωρεί Ντοστογέφσκι και Παπαδιαμάντη ως δύο κορυφαίους Χριστιανούς που έχουν τη μεγαλοσύνη να αφήσουν τους ήρωές τους ελεύθερους. Σε ένα «πυρετικό δαιμονικό έργο, που καθαίρει στον επίλογο, μέσω της εξιλέωσης» και θα το αντιμετωπίσει «σαν ιερή πράξη».

Γάτα και ποντίκι. Και από την «ιερή πράξη» στο θρίλερ. Οπως θέλει να βλέπει το μεγαλόπνοο έργο του Ντοστογέφσκι ο Λεβάν Τσουλάτζε, διευθυντής του θεάτρου Kote Marjanishvili της Γεωργίας, ο οποίος το διασκευάζει και το σκηνοθετεί, επίσης. Θρίλερ στοιχειωμένο από έννοιες όπως θεός, ψυχή, ηθική, πίστη, δύναμη, κοινωνία, αγάπη, με έναν πιο ώριμο Ρασκόλνικοφ, τον Τάσο Ιορδανίδη (στο Ανεσις, από 8 Οκτωβρίου). Ατού εδώ ο Πορφίρι – Ιεροκλής Μιχαηλίδης (φωτογραφία), με εντυπωσιακά (πιο) άσπρα μαλλιά, που έδωσε το «παρών» στην ιδέα του γεωργιανού σκηνοθέτη (μαθητή του μετρ Ρόμπερτ Στούρουα με τον οποίο ο Ιεροκλής είχε κάνει τη «Στρίγκλα που έγινε αρνάκι»), όπως και η Θάλεια Ματίκα ως Σόνια. Μέχρι τον Φεβρουάριο θα σαλπάρει τούτο το «καράβι». Γιατί, αν και δεν έχει κάτι τηλεοπτικό στα σχέδιά του ο Ιεροκλής Μιχαηλίδης, θα σαλπάρει ξανά – όπως 25 χρόνια τώρα από τις 18 Οκτωβρίου του 1990, όταν έλυσαν τους κάβους – με τη «φρεγάτα» των Αγάμων Θυτών από Νοέμβριο στην Ανοδο. Με νέα κείμενα παρέα με τους Δημήτρη Σταρόβα, Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη (που θα παίζει και στο «Δάφνες και Πικροδάφνες» του Δημήτρη Κεχαΐδη, στο Μουσούρη), Γιώργο Χρυσοστόμου και γκεστ τους Σπύρο Παπαδόπουλο και Κώστα Μακεδόνα.

Αυτός κι αν είναι (εθνικός) Ιονέσκο. Απρόσμενες πρωτιές (και αλλαγές) στο Εθνικό. Την επιλογή ταξιθετών και ταξιθετριών, αντίθετα με την «παράδοση», ανέλαβε ο αναπληρωτής καλλιτεχνικός διευθυντής. Στα ερωτήματα που έθεσε στις συνεντεύξεις φέρεται ότι ακούστηκε και το ακόλουθο (ως κριτήριο επιλογής, άραγε;): «Ποια παράσταση δεν σας άρεσε από το περυσινό ρεπερτόριο;». Ας ελέγχουμε, συχνά, το δελτίο καιρού. Μην και ξεσπάσει κανένα μπουρίνι Ιονέσκο και δεν το πάρουμε χαμπάρι…

Είμαστε, στ’ αλήθεια, αθώοι; Είμαστε θεατές των εξελίξεων, των σκοτεινών εξελίξεων και παραμένουμε – ή νομίζουμε πως παραμένουμε – αθώοι; Το ερώτημα το θέτει ο Αυστριακός Χέρμαν Μπροχ («Ο θάνατος του Βιργιλίου», «Υπνοβάτες») στους εμβληματικούς «Αθώους» του, έργο που κατέγραψε τα επερχόμενα δεινά (του ναζισμού) και τη δυναμική τους στα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Και είναι τόσο επίκαιρο. «Αντικατοπτρίζει αυτό που έρχεται» λέει σιβυλλικά η Μπέττυ Αρβανίτη (φωτογραφία), που ετοιμάζεται με σκηνοθέτη τον – νεότερο – Γιάννη Καλαβριανό να ανεβάσει μια διασκευή των «Αθώων», υπό τον τίτλο «Η Τσερλίνε και το σπίτι των κυνηγών», στο θέατρό της, της Οδού Κεφαλληνίας (από 28 Οκτωβρίου). Δεν είμαστε, λοιπόν, αθώοι για ό,τι συμβαίνει (και για τον νεοναζισμό) επειδή απέχουμε. Είμαστε συνένοχοι λέει η Τσερλίνε – Αρβανίτη, που θα λειτουργεί ως αφηγήτρια (σε έναν «σκοτεινό, διαστροφικό κόσμο», με «πολύ ερωτισμό και πολύ χιούμορ»), αλλά παράλληλα και σαν πρόσωπο της δράσης στην παράσταση – σε διασκευή Στρατή Πασχάλη, με τους Κώστα Βασαρδάνη, Μαρία Κατσιαδάκη, Σύρμω Κεκέ, Εύα Σιμάτου.