Γιατί η Αγγλία βλέπει «Ορέστεια»;

«Δεν υπάρχει μία αλήθεια» φωνάζει ο Ορέστης στο τέλος του δραματικού μονολόγου στην «Ορέστεια». «Δεν υπάρχει μία ιστορία, μία γραμμή αλήθειας που να εκτείνεται από την αρχή μέχρι το τέλος» συνεχίζει για το προσωπικό του δράμα, απόρροια του κύκλου εγκλημάτων που έχει αφανίσει την οικογένειά του και κορυφώνεται με τη δολοφονία της μητέρας του από τα χέρια του. Σε αυτήν την παραδοχή του Ορέστη, πως τα πράγματα δεν είναι πάντα ακριβώς όπως φαίνονται, βασίζεται το αφιέρωμα στην τριλογία του Αισχύλου που εξελίσσεται εδώ και λίγες εβδομάδες στη Βρετανία με τρεις διαφορετικές παραγωγές σε Λονδίνο και Μάντσεστερ. Οι βρετανοί σκηνοθέτες, με όχημα τους στίχους του Αισχύλου, προσπάθησαν να χτίσουν ένα δραματουργικό σκηνικό που να παραπέμπει στην Ελλάδα της κρίσης ενώ ταυτόχρονα καλούν τους θεατές να ανακαλύψουν τις πραγματικές αιτίες της, οδηγώντας τους κατά κάποιον τρόπο στον πολυπόθητη κάθαρση. Εστω και από σκηνής.

Ο μαραθώνιος «Ορέστεια» ξεκίνησε στο τέλος Ιουλίου με την παράσταση του θεάτρου Trafalgar Studios του Λονδίνου, που θα παίζεται έως τις 7 Νοεμβρίου. Πρόκειται ουσιαστικά για μεταφορά της αρχικής παραγωγής του θεάτρου Almeida σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Αϊκ που γοήτευσε το καλοκαίρι το λονδρέζικο κοινό χάρη στη νεωτεριστική προσέγγισή της. Αυτή η τριλογία του Αισχύλου στην οποία πρωταγωνιστούν οι Λία Ουίλιαμς και Τζέσικα Μπράουν Φίντλεϊ χαρακτηρίζεται από τη χρήση βίντεο και νέων τεχνολογιών.

      Εδώ η ραχοκοκαλιά της ιστορίας του έργου παραμένει άθικτη. Ωστόσο, όλα τα επιμέρους τμήματα είναι δοσμένα μέσα από μια σύγχρονη ματιά που θέλει το θέατρο να λειτουργεί περισσότερο σαν ένα μέσο προβληματισμού για τα ήθη της εποχής. Με αυτή τη λογική, ο Αγαμέμνονας μεταμορφώνεται σε μια τηλεοπτική περσόνα που θέτει τα διαχρονικά ερωτήματα για τον πόλεμο, τη θρησκεία και την πολιτική, μέσα από το «παράθυρο» μιας εκπομπής. Το οικογενειακό δράμα που βρίσκεται στην καρδιά της «Ορέστειας» ξαφνικά αρχίζει να γίνεται περισσότερο σαπουνόπερα. «Νιώθω πως πρέπει να είμαι 100% πιστός όχι στους αυθεντικούς στίχους αλλά στην παρόρμηση που κινεί όλα αυτό προς τα μπροστά. Στο κεφάλι μου, το έργο είναι κάπως σαν τη σειρά The Sopranos» εξήγησε ο Αϊκ μιλώντας στην «Γκάρντιαν».

ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΓΚΡΑΦΙΤΙ. Εξίσου μοντέρνα είναι και η ματιά της σκηνοθέτιδος Αντέλ Τόμας που επιμελήθηκε την παράσταση του θεάτρου Shakespeare’s Globe. Στο έργο που έκανε πρεμιέρα στις 29 Αυγούστου, η πλοκή τοποθετείται μέσα σε ένα σύγχρονο σκηνικό γεμάτο από εμπορικά μαγαζιά με κατεβασμένα ρολά και δημόσιους χώρους μουντζουρωμένους από γκραφίτι. Με τον τρόπο αυτό η Τόμας ήθελε να κάνει μια άμεση αναφορά στην κρίση που ταλανίζει την Ελλάδα.

Σε δεύτερο επίπεδο, η εικόνα αυτής της παρακμής επί σκηνής είναι ένα σχόλιο για την παγκοσμιοποιημένη οικονομική ύφεση που έχει αρχίσει να μεταβάλλει τις κοινωνίες. «Ο κόσμος μοιάζει σαν ένα έπος τη στιγμή αυτή» σχολίασε η σκηνοθέτις μιλώντας στην «Ιντιπέντεντ». Ετσι, τη στιγμή που «οι βάσεις της δημοκρατίας αναδιαμορφώνονται μπροστά στα μάτια μας», τόνισε, έργα όπως η «Ορέστεια» έχουν τη δύναμη να ταξιδέψουν το κοινό – και όχι μόνο – πίσω στις ρίζες των δυτικών ιδανικών και να λειτουργήσουν ως μια αφύπνιση για την επικίνδυνη στροφή προς πιο σκοτεινές κατευθύνσεις. Για τον λόγο αυτόν και ο Ρόρι Μάλαρκι που μετέφρασε και επιμελήθηκε το κείμενο μαζί με τους στίχους που μιλούν για δικαιοσύνη, αγάπη, κοινωνική ευημερία και εκδίκηση προσέθεσε και επίκαιρες αναφορές όπως το σκάνδαλο του Σεπ Μπλάτερ, του έκπτωτου πρόεδρου της FIFA.

Στις 23 Οκτωβρίου ανοίγει η αυλαία στο θέατρο Home στο Μάντσεστερ με την τρίτη «Ορέστεια» που σκηνοθετεί αυτή τη φορά η Μπλανς Μακιντάιρ. Για περίπου έναν μήνα θα παίζεται με το κείμενο σε μετάφραση Τεντ Χιουζ που κινείται σε μια πιο παραδοσιακή δραματική γραμμή. Κοντά στην προσπάθεια του Αισχύλου να δώσει στο κοινό ένα έργο στο οποίο η οργισμένη εκδίκηση δίνει τη θέση της στις λειτουργίες της δικαιοσύνης. Αλλωστε, όπως τονίζει και ο Πολ Κάρτλετζ, καθηγητής Ελληνικών στο Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ, μιλώντας στην «Ιντιπέντεντ»: «Η τριλογία βγήκε σε μια εποχή που η πόλη είχε μια χρυσή ισορροπία ανάμεσα στην αναρχία και στην τυραννία».