Η τηλεοπτική συμπεριφορά των ελληνικών ντιμπέιτ

Οι τηλεοπτικές αναμετρήσεις των πολιτικών αρχηγών συνήθως προσελκύουν υψηλό ενδιαφέρον των τηλεθεατών και αποτελούν την κορύφωση του πρωταγωνιστικού ρόλου της τηλεόρασης στην προεκλογική διαδικασία. Εξετάζοντας όμως τις τηλεμαχίες από την έλευσή τους το 1996 στα ελληνικά πολιτικά και τηλεοπτικά δρώμενα διαπιστώνει κανείς ότι σχεδόν ένας στους τρεις πολίτες τις παρακολουθούν παρά τον ντόρο που κατά καιρούς δημιουργείται, πριν και μετά.

Στις επτά τηλεμαχίες των πολιτικών αρχηγών που έχουν διεξαχθεί από το 1996 στη χώρα μας με βάση τα στοιχεία της Nielsen, με έκπληξη διαπιστώνει κανείς ότι την υψηλότερη τηλεθέαση δεν συγκέντρωσε η αναμέτρηση ανάμεσα στους δύο μονομάχους για την εξουσία το 1996, το 2000, το 2009 ή το 2015, αλλά το «ντιμπέιτ των πέντε» το 2004, με 43,8% στο σύνολο των τηλεθεατών ηλικίας άνω των 15 ετών. Η υψηλή τηλεθέαση προφανώς οφείλεται στο γεγονός ότι για πρώτη φορά στα τηλεοπτικά χρονικά υπήρχε ζωντανή αντιπαράθεση (στην πράξη «παράλληλοι μονόλογοι») ανάμεσα στους πολιτικούς αρχηγούς των κοινοβουλευτικών κομμάτων. Για να μην υπερβάλλουμε, σε καμία περίπτωση δεν προσέγγισε την τηλεθέαση εκπομπών τύπου «Big Brother» (παραμονή τής τότε Πρωτοχρονιάς) ή των αγώνων της εθνικής ποδοσφαίρου στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα.

Θα περίμενε επίσης κανείς ότι το πρόσφατο ντιμπέιτ ανάμεσα στους νέους μονομάχους της εξουσίας Αλέξη Τσίπρα και Βαγγέλη Μεϊμαράκη θα συγκέντρωνε την υψηλότερη τηλεθέαση σε σχέση με τις προηγούμενες των αντίστοιχων μονομάχων, καθώς ομολογουμένως ήταν καλύτερη, περισσότερο άμεση και ζωντανή. Ωστόσο, ήταν η αναμέτρηση του 2000 ανάμεσα στους Σημίτη και  Καραμανλή που συγκέντρωσε  την υψηλότερη τηλεθέαση κατά 10 μονάδες από αυτήν του 2015 (41% έναντι 32,3%). Η ιστορία των τηλεμαχιών καταδεικνύει επίσης ότι η διαφορά ηλικίας δεν παίζει ιδιαίτερο ρόλο, όπως πολλοί σχολιαστές έλεγαν μετά την πρόσφατη τηλεμαχία. Η διαφορά ήταν ίδια ή και μεγαλύτερη ανάμεσα στους Κώστα Σημίτη και Κώστα Καραμανλή το 2000 και ο Μιλτιάδης Εβερτ κατά τρία χρόνια μικρότερος έχασε από τον Σημίτη στις εκλογές του 1996.  

Σταθερή τηλεθέαση. Αν και συνήθως, κι εκ των υστέρων, χαρακτηρίζουμε τις τηλεμαχίες ανάμεσα στους πολιτικούς αρχηγούς «βαρετές» και «σούπα», η διακύμανση της τηλεθέασης μάλλον μας διαψεύδει καθώς οι αναμετρήσεις στο σύνολό τους επιδεικνύουν μια αξιοζήλευτη σταθερότητα.

Από την άλλη πλευρά, αυτό που αναδεικνύεται από τη διαχρονική εξέταση των στοιχείων τηλεθέασης των ντιμπέιτ από το 1996 έως σήμερα είναι ότι στην πράξη «απομαγεύτηκαν» και μάλιστα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, καθώς μεταξύ του 1996 και του 2004 εμφανίζουν αύξηση (ανάμεσα στο 1996 και το 2000 η αύξηση ήταν της τάξης του 12% και ανάμεσα στο 2000 και το 2004 ο αριθμός των τηλεθεατών αυξήθηκε κατά 62%), από το 2009 έως σήμερα ανεξαρτήτως εάν οι πολιτικοί είναι 5, 6 ή δύο μονομάχοι η τηλεθέαση κυμαίνεται ανάμεσα στο 32% με 34%.

Οπως θα ανέμενε κανείς τα νεαρά άτομα ηλικίας 15-24 ετών ενδιαφέρονται λιγότερο για την πολιτική και τους πολιτικούς και ενδεχομένως για τα ντιμπέιτ σε σύγκριση με τις άλλες κατηγορίες του τηλεοπτικού κοινού. Είναι γνωστό ότι τα νεαρά άτομα παραμένουν ένα «αδύναμο» (στην ουσία δύσκολο) τηλεοπτικό κοινό. Η πτώση όμως ήταν κατακόρυφη στο ντιμπέιτ της 14ης Σεπτεμβρίου. Αν και σε όρους τηλεοπτικής απόδοσης ήταν παρόμοια με εκείνη της αναμέτρησης των Παπανδρέου – Καραμανλή το 2009, στις τηλεμαχίες η εν λόγω κατηγορία κοινού εμφανίζει κατά μέσον όρο τηλεθέαση της τάξης του 20%. Το 1996 συγκέντρωσε στο ντιμπέιτ τηλεθέαση της τάξης του 23,1%, το 2000 μειώθηκε στο 22,8% και το 2004 αυξήθηκε στο 24,6%. Στο ντιμπέιτ της 14ης Σεπτεμβρίου η εν λόγω ηλιακιακή κατηγορία συγκέντρωσε τηλεθέαση μόλις 11,4% (λιγότερη και από αυτήν της 9ης Σεπτεμβρίου (21,8%), κι αυτό μπορεί να σημαίνει κάτι.

Αντίθετα, το «ισχυρό» διαχρονικά κοινό των ντιμπέιτ ήταν (και είναι) οι τηλεθεατές ηλικίας 45 ετών και άνω. Την τηλεοπτική αντιπαράθεση των αρχηγών παρακολουθεί γενικά λίγο περισσότερο το γυναικείο από το ανδρικό κοινό.

 Οι τηλεθεατές με υψηλό και μεσαίο επίπεδο μόρφωσης διαχρονικά προσελκύονται λιγότερο από την τηλεοπτική σαγήνη των πολιτικών αρχηγών. Αντίθετα, οι τηλεθεατές με χαμηλό επίπεδο μόρφωσης ελκύονται περισσότερο. Αν και πάλι ισχύουν τα περί αναποφάσιστων, τότε η ανατομία των ντιμπέιτ μάς δείχνει ότι οι αναποφάσιστοι είναι αυτοί που ενδεχομένως εκφράζουν έναν σκεπτικισμό για τα πολιτικά δρώμενα.

Οι τηλεμαχίες θεωρούνται μια πλούσια σε πληροφορίες πηγή προεκλογικής επικοινωνίας που βοηθά τον πολίτη να ενημερωθεί για τα ζητήματα της πολιτικής. Βεβαίως, δεν γνωρίζουμε αν και σε ποιο βαθμό οι τηλεθεατές αποκωδικοποιούν με έναν ενιαίο τρόπο αυτά που βλέπουν στις τηλεοπτικές αναμετρήσεις. Ενα ζήτημα που τίθεται σε σχέση με τις επιδράσεις τους είναι αν η χρήση επιχειρημάτων και αποδείξεων από έναν ομιλητή για να υποστηρίξει τις θέσεις του αυξάνει και την εκλεξιμότητά του. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η ανατομία της τηλεοπτικής συμπεριφοράς των ντιμπέιτ θα μπορούσε να προσφέρει ποιοτικά στοιχεία που λείπουν από τις δημοσκοπήσεις, ιδίως σε περιπτώσεις που δεν προβλέπεται εύκολα ο νικητής των εκλογών.