Ηρθε το τέλος για τη Συνθήκη Σένγκεν;

Στα τέλη του περασμένου Αυγούστου, η Γερμανία αποφάσισε να ανοίξει διάπλατα τις πόρτες της στους πρόσφυγες δίνοντας το παράδειγμα σε όλη την ΕΕ. Δύο εβδομάδες αργότερα, την Κυριακή, ανακοίνωσε την «προσωρινή» επαναφορά των ελέγχων στα σύνορά της και δη στα σύνορά της με την Αυστρία, αναστέλλοντας ντε φάκτο τη Συμφωνία Σένγκεν για την ελεύθερη κυκλοφορία στην Ευρώπη και πυροδοτώντας ένα ντόμινο: Αυστρία, Σλοβακία, Ολλανδία, Πολωνία και Τσεχία ακολούθησαν ήδη ή προτίθενται να ακολουθήσουν το γερμανικό παράδειγμα, αποκαθιστώντας συνοριακούς ελέγχους. Γιατί όμως άλλαξε στάση η Ανγκελα Μέρκελ; Και τι σημαίνει αυτό για τη Συνθήκη Σένγκεν, μήπως πρόκειται για την αναγγελία του θανάτου της;

Η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι απλή. Οι λόγοι είναι και πρακτικοί και πολιτικοί. Η ξαφνική εισροή δεκάδων χιλιάδων προσφύγων έφερε τη Γερμανία, όπως δήλωσε ο αντικαγκελάριος Ζίγκμαρ Γκάμπριελ, «στα όρια των δυνατοτήτων της». Μόνο στο Μόναχο έφτασαν τις τελευταίες δύο εβδομάδες 63.000 άνθρωποι. Η καγκελάριος αντιμετώπιζε αυξανόμενη κριτική από το ίδιο της το στρατόπεδο – και επιπλέον ήθελε να εντείνει την πίεση στους ευρωπαίους γείτονές της. Η Συνθήκη Σένγκεν επιτρέπει την προσωρινή αναστολή της ελεύθερης κυκλοφορίας σε έκτακτες περιπτώσεις, αν υπάρχει «σοβαρή απειλή για την ασφάλεια» ή «σοβαρά προβλήματα στα εξωτερικά σύνορα». Μόνο την τελευταία τετραετία έχουν καταγραφεί έντεκα περιπτώσεις προσωρινής επαναφοράς των μεθοριακών ελέγχων σε διάφορα σημεία της Ζώνης Σένγκεν και για διάφορους λόγους, από μεγάλες αθλητικές εκδηλώσεις μέχρι συνόδους της ΕΚΤ. Και ο εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης ξεκαθάρισε πως η Γερμανία δεν κλείνει τα σύνορά της στους αιτούντες άσυλο – «πρόσφυγες θα συνεχίσουν να έρχονται στη Γερμανία, ελπίζουμε απλώς πως αυτό θα γίνει στο πλαίσιο μιας συντεταγμένης διαδικασίας» δήλωσε.  

Οπως επισημαίνει ωστόσο η «Μοντ», χωρίς μια συμφωνία ανάμεσα στους εταίρους ώστε να βρεθεί μια βιώσιμη λύση στην προσφυγική κρίση, «οι αξιώσεις για μεταρρύθμιση της Συνθήκης Σένγκεν ή ακόμη και διάλυση της Ζώνης Σένγκεν θα βαρύνουν ολοένα και περισσότερο στη δημόσια συζήτηση». Η γαλλική Ακροδεξιά καθώς και η γαλλική Δεξιά, για παράδειγμα, είδαν ήδη στη γερμανική απόφαση μια δικαίωση των θέσεών τους. Η Μαρίν Λεπέν απαίτησε να αναστείλει και η Γαλλία «με τη σειρά της επειγόντως τη Συμφωνία Σένγκεν». «Να λοιπόν που γίνεται» σχολίασε στο twitter η ανιψιά της Μαριόν Μαρεσάλ Λεπέν. Την ικανοποίησή του όμως εξέφρασε διά αντιπροσώπου και ο Νικολά Σαρκοζί, ο οποίος είχε επαναλάβει προ ημερών τη γνωστή του θέση υπέρ μιας προσωρινής αναστολής της ελεύθερης κυκλοφορίας στη Ζώνη Σένγκεν, όσο να επανεξεταστεί η σχετική Συμφωνία.

«Ολα τα γεγονότα των τελευταίων μηνών στα εσωτερικά και στα εξωτερικά σύνορα της Ζώνης Σένγκεν», σχολίασε μιλώντας στη «Φιγκαρό» ο γάλλος γεωγράφος, οικονομολόγος και δημογράφος Ζεράρ – Φρανσουά Ντιμόν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, «δείχνουν πως η “Σένγκεν 1” δεν λειτουργεί πλέον. Βρισκόμαστε ήδη σε μια “Σένγκεν 2”, αλλά με κανόνες ακαθόριστους, εξού και οι αποκλίνουσες αποφάσεις των κρατών της ΕΕ ή των μελών της Ζώνης Σένγκεν που δεν είναι μέλη της ΕΕ, όπως η Ελβετία». «Η απόφαση της Γερμανίας να επαναφέρει προσωρινά τους ελέγχους στα σύνορα είναι σύννομη και δεν απειλεί άμεσα την ύπαρξη της Ζώνης Σένγκεν» επεσήμανε από την πλευρά του στο «L’Obs» o Ιβ Πασκουό, διευθυντής του προγράμματος «Μετανάστευση και Ποικιλότητα» στο European Policy Center. «Είναι όμως αποκαλυπτική των ορίων της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στον τομέα αυτό. Με τη Σένγκεν οι Ευρωπαίοι απέκτησαν κοινούς κανόνες. Η εφαρμογή των κανόνων αυτών όμως παραμένει στην αρμοδιότητα κάθε κράτους – μέλους. Το εύρος της σημερινής κρίσης αναδεικνύει τις αδυναμίες του συστήματος».

Ουρές χιλιομέτρων
Οι ουρές χιλιομέτρων των αυτοκινήτων στα γερμανοαυστριακά σύνορα ήταν η πρώτη συνέπεια των μέτρων που πήρε η Γερμανία για να ελέγξει τη ροή των προσφύγων, μεταδίδει ο ανταποκριτής των «ΝΕΩΝ» στο Βερολίνο Γιώργος Παππάς. Οι έλεγχοι συνόρων δεν αφορούν τις αερομεταφορές σε γερμανικά αεροδρόμια