Δεν χτίζουν στην Αθήνα, «ακούγονται» στο εξωτερικό

Η κρίση έφερε αναδουλειές στον κατασκευαστικό τομέα. Και οι αρχιτέκτονες βρήκαν χρόνο για να επενδύσουν τις ιδέες τους και τα εργαλεία σύνθεσης σε διαγωνισμούς και εκθέσεις αρχιτεκτονικής. Αυτή είναι η πραγματικότητα της ελληνικής αρχιτεκτονικής, που έχει την τιμητική της στη φετινή 8η Μπιενάλε Νέων Ελλήνων Αρχιτεκτόνων και φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη.

Η διοργάνωση του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής φέτος συμπλήρωσε είκοσι χρόνια και μέτρησε 214 συμμετοχές. Από τις οποίες η κριτική επιτροπή των Ανδρέα Γιακουμακάτου, Δημήτρη Ησαΐα, Μιχάλη Μανιδάκη, Κώστα Μωραΐτη και Διονύση Σοτοβίκη επέλεξε να προβάλει 59 συνολικά μελέτες, οι μισές εκ των οποίων είναι υλοποιημένες και οι άλλες μισές όχι. «Θα λέγαμε ότι η ελληνική αρχιτεκτονική, τουλάχιστον αυτή που προέρχεται από αρχιτέκτονες κάτω των 45 ετών, μεταλλάσσεται σε πολλαπλές κατευθύνσεις διαφορετικές από ό,τι μέχρι σήμερα σε σχέση με τον τόπο, το τοπίο και τον αστικό χώρο: λιγότερο αθηνοκεντρική, λιγότερο επικεντρωμένη στην κατοικία και με μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τον δημόσιο χώρο» συνοψίζει ο Ηλίας Κωνσταντόπουλος, πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής.

Ας μην ξεχνάμε ότι μια Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής παρουσιάζει τις γλώσσες των νέων αρχιτεκτόνων και τους δίνει την ευκαιρία δημόσιας αξιολόγησης της παραγωγής τους. Ωστόσο, όπως εξηγεί η κριτική επιτροπή, στο σκεπτικό επιλογής των 59 προτάσεων για τη φετινή Μπιενάλε υπάρχει μια αίσθηση αμηχανίας καθώς παρουσιάζονται μόνο 26 υλοποιημένα έργα, από τα οποία 15 αφορούν ιδιωτικές κατοικίες. Από τα μη υλοποιημένα έργα ένα σημαντικό  ποσοστό αφορά συμμετοχές και διακρίσεις σε διαγωνισμούς. Είναι το Αρχαιολογικό Θεματικό  Μουσείο Πειραιά, η δημιουργία μουσείου για την αξιοποίηση της «Αργώς» στον Βόλο, η ανάπλαση πάρκου στην περιοχή Παλουρόκαμπος στον Δήμο Πάφου στην Κύπρο, όπως και η κατασκευή – τοπόσημο στην κεντρική προβλήτα Φαλήρου.

Καθώς η οικοδομική παραγωγή μειώθηκε μέσα στην τελευταία πενταετία, τα ελληνικά αρχιτεκτονικά γραφεία συνεργάστηκαν με συναδέλφους τους στο εξωτερικό. Η συμμετοχή τους σε διεθνείς διαγωνισμούς και η εξωστρέφειά τους αποτυπώνεται στην έκθεση του Μουσείου Μπενάκη. «Ιδιαίτερα οι νεότεροι αρχιτέκτονες που συνέχισαν τις μεταπτυχιακές σπουδές τους στο εξωτερικό έγιναν παιδιά του κόσμου και το δείχνουν με τη συμμετοχή τους σε διεθνείς διαγωνισμούς» επισημαίνει η Νάντια Κούλα, επιμελήτρια της έκθεσης. Η διαμόρφωση μιας προβληματικής σε διεθνές πλαίσιο φαίνεται, για παράδειγμα, στην πρόταση των Κωνσταντίνου Ιωαννίδη, Ισιδώρας Κόλλια, Δημήτρη Γκίκα, οι οποίοι συμμετείχαν στον διαγωνισμό για τη διαμόρφωση πλατείας και παρατηρητηρίου στο Ρουοκάν της Νορβηγίας, αλλά και στη συμμετοχή του γραφείου Atelier3AM στον διαγωνισμό για δημιουργία πολιτιστικού κέντρου στο Αφγανιστάν. Η πρόταση του γραφείου AREA «Συνάντησε τον πλησίον σου» για τον διαγωνισμό ανάπλασης οικοδομικού τετραγώνου με κοινωνική κατοικία στη Νυρεμβέργη έλαβε τιμητική διάκριση, καθώς επεξεργάζεται ένα μεικτό πρόγραμμα αρχιτεκτονικής δημόσιου χώρου και ιδιωτικής κατοικίας με πλατεία και κοινόχρηστους χώρους.

ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ. Η 8η Μπιενάλε δίνει έμφαση στη δημιουργία περισσότερων έργων στην περιφέρεια. Η κορεσμένη πρωτεύουσα δεν παρέχει πλέον δυνατότητες για πληθώρα νέων έργων, ενώ η περιφέρεια, ενισχυμένη και από την παρουσία αρχιτεκτόνων που αποφοίτησαν από τις νέες σχολές Αρχιτεκτονικής που ιδρύθηκαν μετά το 1999, φαίνεται ότι προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες ανάπτυξης από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τις άλλες μεγάλες πόλεις, οι οποίες στρέφονται κυρίως στην επανάχρηση και διαμόρφωση του υπάρχοντος οικοδομικού αποθέματος.

Οι 59 επιλογές της έκθεσης παρουσιάζουν δύο κατευθύνσεις στη σύγχρονη γλώσσα δημόσιας αρχιτεκτονικής. Η μια παρουσιάζει την τάση για γλυπτικές μορφές που ενθαρρύνουν τα προγράμματα σχεδιασμού με ηλεκτρονικούς υπολογιστές, με την εντυπωσιακή φόρμα των νέων γραφείων της Συνεργατικής Τράπεζας στη Λευκωσία των Γιώργου Τσολάκη και Δημήτρη Κωνσταντίνου. Και στον αντίποδα η εμφάνιση των εφήμερων κατασκευών, γνωστών ως «pop up architecture», να συνεχίζουν την παράδοση των αρθρωμένων συστημάτων για κατασκευές σε προτάσεις του δημόσιου χώρου.

INFO
Η έκθεση με τις εντυπωσιακές φωτογραφίες, μακέτες και σχέδια των ελληνικών αρχιτεκτονικών γραφείων φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138), από τις 18 Σεπτεμβρίου έως τις 8 Νοεμβρίου.