Θανάσης Βαλτινός: «Πονάν τα παλικάρια;»

Περίεργο, αλλά αυτή η εποχή με αφήνει συγγραφικά εντελώς αδιάφορο. Είναι τόσο επίπεδη και άχρωμη παρά τα ογκώδη συμβάντα και γεγονότα που την πλημμυρίζουν. Ισως επειδή λείπει από τη ζωή η τραγική αίσθηση των πραγμάτων, αυτό το πολύτιμο σημάδι της σοβαρότητάς της.

Θα το υπολόγιζα – με τον δικό μου τρόπο. Κυρίως όμως θα έμενα στην ευκολία με την οποία το έχασε αμέσως μόλις πήρε την εξουσία. Απορώ με την ευκολία που οι ανθρωπιστικές υποσχέσεις μεταλλάσσονται σε σκληρότητα ισχύος. Γιατί αυτό ξεχειλίζει από το περιβόητο «ήρθαμε για να μείνουμε». Σοβαρολογώ: ο λαός πού είναι, στην περίπτωση;

Τα πρόσωπα που αναφέρετε δεν μπορώ να τα δω ως μυθιστορηματικούς ήρωές μου. Ανήκουν οριστικά στον χώρο της επιθεώρησης. Για μένα δεν παρουσιάζουν κανένα ενδιαφέρον. Πιθανόν θα πρότεινα για ήρωες τον Φίλη, τον ίδιο τον πρώην πρωθυπουργό, το στενό του περιβάλλον (Παπά, πατέρα και γιο, αλλά και τον Φλαμπουράρη, αυτόν τον ανεκδιήγητο, καφενόβιο Παφλαγόνα). Κυρίως για μια αίσθηση αόριστης απειλής που μου δημιουργούν.

«Κύριος Τσουκαρέλο, εκλεκτός μελωδός», διήγημα του Πιραντέλο. Τόσο γλυκούλης, το πρόσωπό του «σαν σκαλισμένο σε μοσχοσάπουνο», το εκμεταλλεύεται αναλόγως, εντελώς σεμνά. Τον θυμάμαι πάντα κάθε φορά που βλέπω τον πρώην πρωθυπουργό στην τηλεόραση. Αυτή η εικόνα της αγνής παθιασμένης νεότητας. Κακέκτυπο Τσε Γκεβάρα – χωρίς τις απελευθερωτικές αγωνίες εκείνου. Αδειο αριστερό πουκάμισο. Κυνηγός εξουσίας χωρίς αναστολές.

Ο λύκος τρίχα αλλάζει, μυαλό δεν αλλάζει. Λαϊκή παροιμία. Ως γνωστόν, οι παροιμίες είναι φορείς μιας βαθιάς εμπειρικής αλήθειας. Η εφηβεία, η νεότητά μας μάς σφραγίζουν αποφασιστικά, τα σημάδια τους τα κουβαλάμε διά βίου. Η σκιά των 15μελών μαθητικών συμβουλίων βαραίνει καταθλιπτικά πάνω στους ώμους του πρώην πρωθυπουργού. Η έλλειψη ευρύτερης παιδείας επίσης. Τούτο φάνηκε καθαρά στις συναλλαγές του με τους ευρωπαίους ηγέτες, Γιούνκερ, Μέρκελ και άλλους. Οι «δραστικοί» ελιγμοί, οι ανακολουθίες, οι μπλόφες δεν έπιασαν. Κατάλαβε άραγε τι έφταιγε; Ή πάντως το κατάλαβε εκείνη τη μεγάλη νύχτα για την οποία σεμνύνεται ότι έμεινε όρθιος;  

Τα τελευταία χρόνια της κρίσης υπάρχει πάντα μέσα μου αυτός ο φόβος αμυδρός, αν θέλετε, αλλά πάντα παρών. Ο φόβος να ξαναβγάλουμε τα μάτια μας επειδή κάποιοι ολιγόνοες έτσι θα αποφασίσουν. Ο διχασμός σε μνημονιακούς – αντιμνημονιακούς, τεχνητός εντελώς και ευθέως ανόητος, έχει συντελεστεί. Η προκήρυξη ενός άστοχου και άκαιρου δημοψηφίσματος θα μπορούσε να αποτελέσει τη μοιραία θρυαλλίδα. Ευτυχώς αυτό δεν έγινε.

Πώς κρίνετε την αιφνιδιαστική υπογραφή του τρίτου Μνημονίου από τον πρώην πρωθυπουργό;

Υποθέτω ότι δεν αιφνιδιάστηκε ο κ. Τσίπρας. Ο Ευάγγελος Βενιζέλος τον είχε βάναυσα (και έγκαιρα) προειδοποιήσει. Πονάν τα παλικάρια;

Συμπεριφέρθηκε σαν επαρχιώτης φαντάρος στην πρώτη του άδεια. Συνεπικουρούντος βεβαίως και του ποσέ. Ο έλληνας Ευρωπαίος ξέρει να παράγει και να διεκδικεί το αντίτιμο της παραγωγής του. Γνωρίζει την αξία του ελληνικού οικοπέδου και του πολιτισμού του οποίου είναι κληρονόμος. Σεμνά, ταπεινά και αποφασιστικά.

Απλώς η γλώσσα πληγώθηκε βάναυσα. Δεν είναι οι ίδιες οι λέξεις που κάνουν το μεγαλείο αλλά ο τρόπος που τις χρησιμοποιούμε. Κάποτε έχασαν το νόημά τους οι λέξεις «ελευθερία», «δημοκρατία». Τώρα ήταν η σειρά της «αξιοπρέπειας» και της «περηφάνιας». Αυτός ο βαρετός κομματικός βερμπαλισμός.

Σαν ένα ισορροπημένο άνθρωπο που όταν του δόθηκε η ευκαιρία απέδειξε πόσο πολύτιμος είναι ο κοινός νους. Με αμεσότητα και πηγαία λαϊκή αντίληψη. Πάντως όχι ως μάγκα.

Δεν φτάνει το όνομα, χρειάζεται ανάλογη παιδεία. Πολιτική και τεχνοκρατική. Κατακτήσεις μάλλον δύσκολες.

Φοβάμαι τα πάντα. Κυρίως την έλλειψη μέτρου. Ελπίζω να κατορθωθεί κάποια συνεννόηση όλων των πολιτισμένων δυνάμεων. Δύσκολο πράγμα.

Αν η Ελλάδα ήταν µια ακόµα ηρωίδα στο µυθιστόρηµα του τρίτου Μνηµονίου, πώς θα την αναπαριστούσατε; 

Οχι πάντως ως θύμα.