«Η αρχαία Αθήνα σαν ταινία του Φελίνι»

Καμιά φορά, οι ιδέες έρχονται αναπάντεχα. Ο Αλέκος Παπαδάτος, ας πούμε, ούτε που φανταζόταν ότι προτού ολοκληρώσει εκείνο το κόμικ για την ιστορία της Λογικής, θα δυσκολευόταν τόσο κατά την αναζήτηση μιας καινούργιας ιστορίας. Παρά τη φόρα του περίφημου πια «Logicomix», του διεθνούς μπεστ σέλερ που παρέδωσε το 2008 με τους Απόστολο Δοξιάδη, Χρίστο Παπαδημητρίου και Ανί ντι Ντονά, ή μάλλον ακριβώς εξαιτίας του, ήξερε ότι ένα νέο σενάριο όφειλε να μην ενδιαφέρει μόνο τον δημιουργό του και τη μητέρα του. Είχε σπουδάσει επίσης οικονομικά στη Νομική και φιλοσοφία στη Γαλλία, γνώριζε επομένως ότι ήθελε κάτι σχετικό. Το 2006, το βρήκε: η μικρή κόρη του είχε μια εργασία για την αρχαία Ελλάδα. Βοηθώντας την ο Παπαδάτος είδε τη φράση «Κλεισθένης, ο θεμελιωτής της δημοκρατίας». «Τα υπόλοιπα ήρθαν σαν χιονοστιβάδα» λέει. «Ανακάλυψα ότι το κόμικ θα μπορούσε να περιστρέφεται γύρω από τις μεταρρυθμίσεις του, χωρίς να είναι μόνο για αυτό. Θα μπορούσε να είναι για το πώς προέκυψε αυτό που ονομάζουμε δημοκρατία».

Επεσε αμέσως στη μελέτη. Διάβασε βιβλία των Ζαν Πιερ Βερνάν, Πιερ Βιντάλ Νακέ, Ζακλίν ντε Ρομιγί, Τζοσάια Ομπερ. Ο τελευταίος τον εντυπωσίασε με το συμπέρασμά του: για τον αμερικανό καθηγητή, το σημαντικό με τις αλλαγές που προκάλεσε ο επώνυμος άρχων του 508/7 π.Χ. δεν ήταν μόνο το τεχνικό εύρημα της αναδιάταξης των φυλών της Αθήνας, ώστε να περιλαμβάνουν πολίτες από όλες τις κοινωνικές τάξεις και να ευνοούν την ισότιμη αντιπροσώπευση. Ηταν και ότι οι δρόμοι των Αθηναίων της εποχής συναντήθηκαν με τις πολιτειακές αλλαγές του αριστοκράτη Κλεισθένη. Σύμφωνοι, κάποιοι μελετητές τον έχουν για πονηρό που απλώς ευνόησε τους δικούς του Αλκμεωνίδες, κάποιοι άλλοι πιστεύουν ότι βασίστηκε σε απαιτήσεις της μάζας. Και τέλος πάντων το πρόβλημα, λέει ο Παπαδάτος, ήταν όλα αυτά να ειπωθούν γοητευτικά, όχι σε στυλ «έτσι είχαν τα πράγματα». «Σκεφτήκαμε λοιπόν να επινοήσουμε έναν ήρωα σαν εμάς. Που εκείνη την εποχή ερωτεύτηκε, έκλαψε, την πάτησε, πολέμησε, δημιούργησε, ταξίδεψε».

Ο ΗΡΩΑΣ ΛΕΑΝΔΡΟΣ. Το όνομά του είναι Λέανδρος. Η ζωή του «δένεται σαν πλεξούδα με την ιστορία», κατόρθωμα που πιστώνεται και στον σεναριογράφο Αβραάμ Κάουα. «Διδάσκει Πολιτισμό των Κόμικς στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, αφηγείται ιστορίες όπως αναπνέει και γράφει σχεδόν κινηματογραφικά, κάτι που δίνει μεγάλη έμπνευση στον εικονογράφο» λέει ο Παπαδάτος. Οι δύο άνδρες βέβαια, με τη βοήθεια της Ανί ντι Ντονά στο χρώμα, ανέλαβαν να ξαναζωντανέψουν μια εποχή για την οποία δεν έχουμε πολλές απεικονίσεις. Δεν είχε τη λάμψη της Αθήνας του Περικλή και ίσως για αυτό ο Παπαδάτος τη φαντάστηκε «σαν ταινία του Φελίνι, με κακομούτσουνους και φωνακλάδες τύπους, σε λασπωμένο φόντο, χαρούμενο όμως και χαοτικό, όπου εμφανίζεται και κανένας ναός». Και το συνολικό αποτέλεσμα, εκμεταλλεύεται το μέσο στο έπακρο. «Συνδυάζοντας εικόνες και λέξεις» λέει ο εικονογράφος, «το κόμικ μπορεί να δείξει καθαρά τα πράγματα, αντί να τα περιγράψει, και ταυτόχρονα να μιλήσει για ιδέες».

Δεν είναι βέβαιο, αλλά ο Παπαδάτος ίσως διαμόρφωσε το στυλ του από τότε που ακόμα ήταν παιδί και διάβαζε Τεντέν, Λούκι Λουκ, Μικρό Ηρωα, Αστερίξ, Μίκι Μάους και ό,τι άλλο, «ασχέτως ποιότητας». Μεγαλώνοντας αγάπησε τη δουλειά των βέλγων δημιουργών, του Λουστάλ, του Ντίνο Μπατάλια, του Νταβίντ Προυντόμ ή του Ούγκο Πρατ – «με τις τόσο “χύμα” γραμμές και τόσο ποιητικές». Η εμπειρία του «Logicomix» τού άνοιξε τα μάτια για τις δυνατότητες της ένατης τέχνης και αφότου διάβασε έργα όπως «Maus», «Persepolis» ή εκείνα του Τζο Σάκο και του Ιγκόρτ, κατάλαβε ότι δεν υπήρχαν μόνο οι υπερήρωες. Οτι «υπάρχει ψωμί εδώ». Οπως και στη «Δημοκρατία», το κόμικ που μπλέκει τη γέννηση ενός πολιτεύματος με τη ζωή των καθημερινών ανθρώπων, που άρχισε να το δουλεύει με τον Κάουα το 2006 και κάποια στιγμή το 2011, αναφώνησε μαζί του: «Δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν τόσες ομοιότητες εκείνης της εποχής με αυτό που ζούμε».

Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ. Ειδικά οι πολιτικοί, κατά τη γνώμη του Παπαδάτου, είναι λες και εδώ και 2.600 χρόνια δεν έχουν αλλάξει καθόλου. Εστω κι έτσι, άλλο θα ήθελε να αναδειχθεί ως κεντρική έμπνευσή του. «Αυτό που ονομάζουμε δημοκρατία έχει να κάνει με τη συμμετοχή του πολίτη στα κοινά – όχι του αντιπροσώπου του αλλά του πολίτη. Μια κοινωνία με πολίτες που αγνοούν την ευθύνη τους, δεν είναι σοβαρή κοινωνία – και στον δυτικό κόσμο τουλάχιστον, παρά τις προόδους σε άλλα επίπεδα, ως προς αυτό, δεν είναι σοβαρές» παρατηρεί. Ανησυχεί άραγε ότι παρά τις εξηγήσεις του, η «Δημοκρατία» ίσως παρεξηγηθεί από ορισμένους, μόνο και μόνο επειδή έχει να κάνει με την αρχαία Ελλάδα; «Η αλήθεια είναι ότι βρέθηκαν άνθρωποι που μαθαίνοντας και μόνο ότι πρόκειται να κυκλοφορήσει το κόμικ, προσπάθησαν να το εντάξουν στα πιστεύω τους» αποκρίνεται. «Τι να κάνουμε; Εγώ θα χαιρόμουν αν το βιβλίο μπορούσε να δώσει στον αναγνώστη να καταλάβει πώς έγιναν όλα αυτά τότε. Πόσο πόναγαν. Παρότι έχουμε βάλει και λίγο χιούμορ, αυτή η ιστορία είχε και αίμα και πόνο. Δεν ήταν παίξε – γέλασε».

INFO
Το graphic novel «Δημοκρατία» θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ικαρος τον Οκτώβριο