«Cafe: η “καρδιά” ενός μουσείου»

«To μουσείο είναι το μόνο μέρος στην αστική κοινωνία όπου μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις. Θες να κοιτάξεις για ένα ή για δέκα λεπτά ένα έργο; Θες να συμφωνήσεις ή να διαφωνήσεις; Θες να φύγεις; Να επιστρέψεις; Μπορείς να πάρεις ελεύθερα όλες τις αποφάσεις που θέλεις εσύ για σένα. Ακόμη και να αποφασίσεις να πιεις καφέ. Γι’ αυτό και ο πιο σημαντικός χώρος ενός μουσείου είναι το café. Ο χώρος όπου μπορείς να συναντήσεις κόσμο για κουβέντα. Διότι αυτό είναι το μουσείο: τόπος συνάντησης» μας λέει ο διευθυντής της Tέιτ Mόντερν Κρις Ντέρκον με φινέτσα Βρετανού και προφορά που μαρτυρεί τη βελγική καταγωγή του.

Και πού αλλού θα μπορούσαμε να τον συναντήσουμε αν όχι στο café ενός μουσείου; Στο αίθριο, εν προκειμένω, του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης λίγο πριν από τη χθεσινή ομιλία του για το «Μουσείο του Μέλλοντος». Απέναντί μας, ο άνθρωπος που γυρίζει την πλάτη του στο έκτο σε επισκεψιμότητα μουσείο του κόσμου (αποχωρεί το 2017, ύστερα από εξαετή θητεία) για να γίνει διευθυντής σε ένα από τα πιο επιδραστικά θέατρα της Ευρώπης – στη Φολκσμπίνε του Βερολίνου – επειδή δεν αντέχει τις κοινωνικές ανισότητες του Λονδίνου, που έχει ως πρότυπό του τον δικό μας Γιώργο Λούκο και που αν δεν είχε ήδη πάρει τη θέση στο Φολκσμπίνε θα σκεφτόταν σοβαρά την πιθανότητα να γίνει διάδοχος του Αγγελου Δεληβορριά στο Μουσείο Μπενάκη.

«Το μουσείο χτίζεται πάνω στον διάλογο. Οι περισσότεροι επισκέπτες της Tate μας λένε ότι έρχονται για τη γνώση και τη συνάντηση με την τέχνη, με τους άλλους ανθρώπους και κυρίως με τον εαυτό τους. Και είναι ενδιαφέρον ότι το μουσείο γίνεται τόπος συνάντησης, διότι έτσι αλλάζει η αρχιτεκτονική του, τα προγράμματά του, η  οικονομία του και βεβαίως η πολιτική του. Δεν είναι πλέον ένα μαυσωλείο με τεράστια κλιμακοστάσια όπου ο επισκέπτης πρέπει να σιωπά, αλλά ένα πανεπιστήμιο της ζωής» λέει ο εκτός των άλλων ιστορικός τέχνης, σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ και καλλιτεχνικός παραγωγός.

ΤΟ ΤΕΛΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ. Υπεύθυνος για τη μεγάλη επέκταση του μουσείου – θα είναι έτοιμη το ερχόμενο καλοκαίρι – αλλά και τις μεγάλης επισκεψιμότητας εκθέσεις (ανάμεσά τους, των Ανρί Ματίς και Ντέμιαν Χερστ), ποιο θεωρεί ως τέλειο μουσείο; «Υπάρχουν τόσα τέλεια μουσεία με ατέλειες! Ενα μουσείο δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Είναι σε διαρκή εξέλιξη. Στο παρελθόν ο μετασχηματισμός ενός μουσείου βασιζόταν στο ότι έπρεπε να δούμε το ένα βήμα πίσω από το άλλο: πρώτα τον κυβισμό, μετά τον φουτουρισμό, μετά τον σουρεαλισμό… Ηταν ένας χώρος στον οποίο παρουσιάζονταν οι τομές. Σήμερα, η επέκταση των μουσείων βασίζεται στην προσπάθεια να δούμε τα πράγματα διαφορετικά. Kαι από τη στιγμή που όλο και περισσότεροι καλλιτέχνες κάνουν άυλη τέχνη χρειαζόμαστε άλλο τρόπο επέκτασης του χώρου, όχι υλική. Και η πιο σημαντική επέκταση είναι η ψηφιακή αρχιτεκτονική».

Κι αφού έχει τόσο ξεκάθαρη θέση για τα μουσεία γιατί φεύγει από τη θέση του ύστερα από έξι χρόνια και αναλαμβάνει ένα θέατρο; «Διότι οι εκθέσεις γίνονται πιο θεατρικές. Εχει περάσει η εποχή κατά την οποία έκθεση σήμαινε να βλέπουμε τον έναν πίνακα δίπλα στον άλλον. Και πολλοί καλλιτέχνες δουλεύουν πλέον και στη σκηνή. Η έκθεση επανεφευρίσκεται ως μέσο. Αν σκεφθείτε το θέατρο και τον χορό που παρουσιάζει ο Γιώργος Λούκος – μακάρι να μπορούσα να γίνω τόσο καλός στο νέο μου πόστο όσο εκείνος – ταιριάζουν εξίσου σε μια έκθεση αφηρημένης τέχνης. Δεν αποκλείεται ωστόσο το μεγαλύτερο λάθος μου να είναι ότι δεν παρέμεινα περισσότερο στη θέση μου. Δεν μετανιώνω όμως. Θέλω να πάω πιο κοντά στον κόσμο και να επενδύσω στην αστική κοινωνία που βασίζεται στη μεταμόρφωση. Η κοινωνία του Λονδίνου δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Είναι η έκφραση της ανισότητας. Υπάρχουν πολλοί με πάρα πολλά χρήματα που μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν και πολλοί που δεν έχουν και μπορούν να κάνουν ελάχιστα πράγματα. Στο Βερολίνο τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η αστική κοινωνία είναι ισχυρή, προσφέρει τα σπίτια της στους πρόσφυγες, είναι εντυπωσιακό ότι υπάρχει ένα τεράστιο ακτιβιστικό κίνημα που βασίζεται στην έννοια του “μοιράζομαι”. Το Βερολίνο βρίσκεται στην κόψη τού να γίνει μια νέα πόλη. Το Λονδίνο δεν μπορεί να αλλάξει. Είναι το Ντουμπάι της Ευρώπης».

Μουσείο Ακρόπολης ή Μπενάκη;
Με διαθέσιμες δύο διευθυντικές θέσεις – στα μουσεία Ακρόπολης και Μπενάκη – θα έθετε ο Κρις Ντέρκον υποψηφιότητα για κάποια, αν δεν είχε δεσμευθεί στο Βερολίνο; «Θα ενδιαφερόμουν για ένα μουσείο σαν το Μπενάκη που συνδυάζει το παλιό με το νέο», απαντά. Οχι όμως και για το Μουσείο Ακρόπολης; «Δεν μπορείς να ζητάς από έναν ηλεκτρολόγο – μηχανικό να γίνει διευθυντής σε ένα νοσο-κομείο».