Μισέλ Ουελμπέκ: «Δεν προβλέπω ποιον θα σοκάρω»

Σύμφωνοι, θεωρείται, χωρίς πολλά στοιχεία για το αντίθετο, ένας ταλαντούχος προβοκάτορας. Κάθε μυθιστόρημά του αντιμετωπίζεται στη Γαλλία σαν εθνικό γεγονός, όχι μόνο λόγω των πωλήσεών του. Τα «Στοιχειώδη σωματίδια», λ.χ. (στην Ελλάδα κυκλοφόρησαν, όπως όλα τα έργα του, από την Εστία), χαρακτηρίστηκαν μηδενιστικό πορνογράφημα και προκάλεσαν παραιτήσεις προέδρων επιτροπών. Η «Πλατφόρμα» ενέκρινε τον σεξοτουρισμό και καλλιεργούσε την ισλαμοφοβία, ενώ «Ο χάρτης και η επικράτεια» κατηγορήθηκε για λογοκλοπή. Τίποτα βέβαια από όλα αυτά δεν θα συγκρινόταν με όσα ακολούθησαν την κυκλοφορία του «Soumission» («Υποταγή») του Μισέλ Ουελμπέκ: το βιβλίο που περιγράφει μια μελλοντική Γαλλία με μουσουλμάνο πρόεδρο και γυναίκες υποχρεωμένες να φορούν μαντίλα, κυκλοφόρησε το πρωί της τρομοκρατικής επίθεσης στο σατιρικό περιοδικό «Charlie Hebdo». Ο Ουελμπέκ δεν ήθελε, ο εκδότης του όμως κατόρθωσε να τον θέσει υπό αστυνομική προστασία. «Ενθαρρύνει την απομόνωση» θα παρατηρούσε ο συγγραφέας για τη φρουρούμενη καθημερινότητά του, σε πρόσφατη συνέντευξη στην «Γκάρντιαν». «Συγκεντρώνεσαι και κάνεις αυτό που πρέπει. Η κοινωνική σου ζωή μειώνεται».

Οχι ότι φημίζεται και για το μπρίο ή το κέφι του. Λίγες ώρες πριν από την επίθεση στο «Hebdo» ο Ουελμπέκ έδινε συνέντευξη και απαντούσε σε ερωτήματα όπως αν θεωρεί ακόμα ότι το Ισλάμ είναι «η πιο ηλίθια θρησκεία» – η απάντησή του ήταν ότι αφότου διάβασε το Κοράνι άλλαξε γνώμη, θεωρώντας την τουλάχιστον «διαπραγματεύσιμη». Ηταν μια ερώτηση που επανήλθε και στη συνέντευξη της «Γκάρντιαν», μόνο και μόνο για να πάρει μια ανασκευασμένη απάντηση. «Δεν ξέρω αν στ’ αλήθεια άλλαξα γνώμη» διευκρίνιζε ο συγγραφέας. «Είναι αλήθεια ότι το να διαβάσεις το Κοράνι είναι καθησυχαστικό. Δήλωσα λοιπόν ότι ένιωσα καθησυχασμένος από τότε που το έκανα. Ισως όμως να μην το είχα σκεφτεί πολύ προτού πω κάτι τέτοιο, γιατί αντικειμενικά υπάρχουν τόσο μικρές πιθανότητες να διαβάσουν οι μουσουλμάνοι το Κοράνι όσο και οι χριστιανοί τη Βίβλο. Αυτό λοιπόν που έχει σημασία και στις δύο περιπτώσεις είναι ο κλήρος, ο μεσάζων, ο ερμηνευτής. Και στην περίπτωση του Ισλάμ, αυτό είναι πολύ ανοιχτό».

«ΤΡΟΜΟΣ, ΟΧΙ ΜΙΣΟΣ». Μήπως τα λέει όλα αυτά γιατί είναι ισλαμόφοβος; «Ναι, πιθανόν, είναι δυνατόν να φοβάται κάποιος» απαντούσε. Σημαίνει αυτό ότι ο όρος «πιθανόν ισλαμόφοβος» είναι ακριβέστερος; «Μάλλον ναι, αν και η λέξη “φοβία” σημαίνει τρόμο, παρά μίσος» εξηγούσε. Τρόμος ότι όλα θα πάνε στραβά στη Δύση – «αν δεν έχουν πάει ήδη» – με πυροκροτητή την τρομοκρατία που μπορεί μεν να στρατολογεί ελαχίστους, «ακόμα και πολύ λίγοι άνθρωποι, όμως, μπορούν να έχουν πολύ ισχυρό αντίκτυπο, καθώς οι πιο απομονωμένες μειονότητες είναι εκείνες που συχνά γράφουν ιστορία». Τίποτα βέβαια από όλα αυτά δεν τον κάνει προβοκάτορα. «Οχι, όχι, ο προβοκάτορας είναι κάποιος που φτάνει στα άκρα μόνο και μόνο για να εκνευρίσει τους ανθρώπους. Ο καλός προβοκάτορας ξέρει ποιον πρόκειται να σοκάρει. Εγώ είμαι παντελώς ανίκανος να προβλέψω κάτι τέτοιο. Κάθε φορά, είναι και μία έκπληξη».

Είναι γεγονός πάντως ότι ο Ουελμπέκ (για κάποιους το μεγαλύτερο εξαγώγιμο λογοτεχνικό προϊόν της Γαλλίας, για άλλους ο σημαντικότερος εν ζωή συγγραφέας) θα μπορούσε να είναι λίγο πιο υπεύθυνος. «Δεν είναι δουλειά μου να είμαι υπεύθυνος, δεν αισθάνομαι υπεύθυνος» απαντούσε. «Ο ρόλος ενός μυθιστορήματος είναι να διασκεδάζει τους αναγνώστες και ο φόβος είναι ένα από τα πιο διασκεδαστικά πράγματα που υπάρχουν».

Χώρια, που κατά τη γνώμη του, ο φόβος στο «Soumission» κυριαρχεί ανάμεσα στους γάλλους πολίτες, προτού το μετριοπαθές ισλαμικό κόμμα πάρει την εξουσία και επιβάλει τη δική του τάξη. Αν είναι έτσι, τότε ο άνθρωπός μας ίσως θέλησε προμελετημένα να επωφεληθεί από τις υπερβολικές αγωνίες στη χώρα του. «Ναι, για αυτό είμαι ένοχος» παραδεχόταν στην «Γκάρντιαν», συμπληρώνοντας αφενός ότι δουλειά του μυθιστορηματογράφου είναι να καθρεφτίσει την κοινωνία του και αφετέρου ότι η εκμετάλλευση του φόβου για το Ισλάμ, από περιοδικά ή βιβλία, φτάνει πια στα όρια της εμμονής. Το δικό του βιβλίο δεν είναι αμέτοχο. «Δεν αισθάνομαι όμως την ανάγκη να απολογηθώ. Είναι αδύνατον να αυξήσεις την αναλογία του Ισλάμ στις ειδήσεις. Είμαστε ήδη κοντά στο 100%».

info.
Επτά βιβλία του Μισέλ Ουελπμέκ κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Εστία