«Πενήντα αποχρώσεις to Greece»: Παράδοση και των γονέων

Αν λείπει κάτι από τις διδακτορικές διατριβές ύστερα από την πραγματική θεατρολογική ευφορία των τελευταίων 25 ετών από τη χρονιά που ιδρύθηκε η πρώτη πανεπιστημιακή Σχολή Θεατρικών Σπουδών είναι μια εις βάθος έρευνα ενός άγνωστου σε μας ακόμη τομέα που θα τον ονόμαζα «Κοινωνιολογία του θεάτρου».

Πράγματι, σε αυτά τα 25 χρόνια οι πέντε θεατρολογικές σχολές (τέσσερις: Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ναύπλιο και ο εξειδικευμένος τομέας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης) πλούτισαν με αξιόλογες διατριβές την φτωχή έως τότε θεατρολογική επιστήμη. Διαθέτουμε ήδη δεκάδες μελετήματα για την ιστορία του θεάτρου, τη δραματολογία, τη σκηνοθεσία, τη μεθοδολογία, την ανάλυση μεγάλων δασκάλων υποκριτικής κ.λπ.

Δεν υπάρχει μια εις βάθος αντιμετώπιση του μοναδικού ελληνικού θεατρικού υβριδίου: της επιθεώρησης. Υστερα από την όντως θεμελιώδη εργασία των Χατζηπανταζή – Μαράκα και το ανθολόγιο κειμένων της παλιάς επιθεώρησης πάλι από τη Μαράκα κι αν εξαιρέσω τη σεβαστή άποψη του μακαρίτη Στάθη Δρομάζου που απαξίωνε κυρίως ιδεολογικά με μαρξιστικά επιχειρήματα την επιθεώρηση, το αυθεντικό αυτό ελληνικό είδος θεάτρου, που έχει ήδη ηλικία 120 ετών, δεν διδάσκεται ούτε στις δραματικές σχολές ούτε έχει απασχολήσει τους ειδικούς γιατί επί χρόνια αποτέλεσε το πιο δημοφιλές και λαοφιλές θέαμα, πώς εκπαιδεύονταν και πού οι σχεδόν αυτοδίδακτοι και αυτοσχέδιοι μαστόροι της και κυρίως, κοιτώντας προς τη μεριά της πρόληψης, ποια η στρωματογραφική συγκρότηση του κοινού της και ποια τα κοινωνιολογικά του γνωρίσματα.

Δεν είναι τυχαίο πως μεγάλο ποσοστό των συγγραφέων από τις πρώτες έως τις πρόσφατες επιθεωρήσεις ήταν δημοσιογράφοι – συγγραφείς, ποιητές, στιχουργοί και ιδιαίτερα ρεπόρτερ πολιτικοί παρά καλλιτεχνικοί. Η επιθεώρηση τροφοδοτήθηκε από την ειδησεογραφία των εφημερίδων, από το πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό, καλλιτεχνικό και εγκληματολογικό ρεπορτάζ.

Τα νούμερα είχαν πάντα ως πυρήνα του θέματός τους ένα συγκεκριμένο γεγονός, ένα πολιτικό πρόσωπο ή μια γραφική ή προβεβλημένη περσόνα της κοινωνικής και κοσμικής ζωής. Δεν έχω δει π.χ. πώς συγκροτήθηκαν κάποιοι πάγιοι σατιρικοί στόχοι όπως ο μεθύστακας, ο δημόσιος υπάλληλος, η υπηρετριούλα, ο Αρμένιος, ο μάγκας, ο Μενιδιάτης, ο ομοφυλόφιλος, η προξενήτρα, ο νευρικός, η γλωσσοκοπάνα, ο μαυραγορίτης, τα λαμόγια κ.λπ.

ΤΟ ΚΟΙΝΟ. Στην τελευταία φάση της, που περιήλθε και στην έμπνευση ηθοποιών με συστηματική εκπαίδευση (όπως ο Μουστάκας, ο Τσιβιλίκας, το Ελεύθερο Θέατρο και ο Χάρρυ Κλυνν και ο Λαζόπουλος), δημιουργήθηκαν πλέον σύγχρονες σατιριζόμενες περσόνες και συχνά η επιθεώρηση εγκατέλειψε την «πλάκα» και έγινε «σάτιρα», ποτέ όμως καταλυτική. Και ξέρετε γιατί; Από πρόνοια. Το μεγάλο λαϊκό κοινό που συνέρεε στις αίθουσες, χειμερινές και θερινές, πολιτικά ήταν μεικτό, αποτελούνταν από ψηφοφόρους όλων των κομμάτων από την Αριστερά έως την Ακρα Δεξιά και οικονομικά επίσης ποικίλο, άνεργοι, μεροκαματιάρηδες, μικροαστοί, μεγαλοαστοί και… εφοπλιστές. Επρεπε η σάτιρα ή η πλάκα να βρει το γράδο, να μη δημιουργήσει στην πλατεία αντιπαραθέσεις, επιθέσεις και δυσαρέσκεια.

Ακόμη και στις μεγάλες πολιτικές αντιδικίες (Εμφύλιος, Αποστασία, δικτατορία, Μεταπολίτευση κ.λπ.) η κριτική έφτανε στα όρια και σχεδόν ποτέ δεν είδαμε νούμερο επιθεώρησης στο δικαστήριο. Εκτός από τη φωτογραφία του Χάρρυ Κλυνν να κουβαλάει τον σταυρό στο Αγιον Ορος, έμμεση αλλά σαφής σάτιρα του τότε προέδρου της Δημοκρατίας για ανάλογη απεικόνιση. Ο Χάρρυ Κλυνν αθωώθηκε και ήμουν μάρτυρας υπεράσπισης τότε.

Η επιθεώρηση τα τελευταία χρόνια περνάει κρίση ταυτότητας και μέσου. Το έγραψα κι άλλες φορές. Η ειδησεογραφία καλπάζει μέσω της αμεσότητας και της «ζωντάνιας» της τηλεόρασης. Η δημόσια κριτική, ο λίβελλος, η σάτιρα, η χλεύη και η συκοφαντία κυριαρχούν στο Διαδίκτυο, πώς λοιπόν να φτουρήσει η ισορροπημένη κριτική πλάκα της επιθεώρησης και πώς ένα νούμερο που γράφτηκε χθες να αντέχει στον καταιγισμό των γεγονότων.

ΣΤΟ ΔΕΛΦΙΝΑΡΙΟ. Και όμως υπάρχει ένας «ναός» της επιθεώρησης, το Δελφινάριο, που συνεχίζει την παράδοση του είδους με το ίδιο κύρος, την ίδια λογική στη δομή (νούμερα, μπαλέτο, τραγούδι), το ίδιο κέφι και την ίδια ισορροπία ώστε να μην αναστατωθεί το τεράστιο κοινό (Τρίτη – Κυριακή 7.000 θεατές), απροσδιόριστο πολιτικά και ηλικιακά ευρύ (γιαγιάδες, γονείς, παιδιά).

Ο άνθρωπος που σήμερα διατηρεί με άκρο σεβασμό το είδος είναι ο Μάρκος Σεφερλής. Εχω κι άλλοτε αναφερθεί σε αυτόν τον ιδιοφυή συγγραφέα, ηθοποιό, μίμο, χορευτή, τραγουδιστή και αυτοσχέδιο πολιτικό ρήτορα. Φέτος, με την ίδια επιμέλεια στην παραγωγή, υψηλού επιπέδου αφειδώλευτη ενδυματολογική σκευή, ένα έξοχο μπαλέτο που παρεμβαίνει πέντε φορές με χορογραφίες ποιότητας του Αλέξανδρου Κουζίτσκιν, με σκηνικά πολυμήχανα και βολικά της Δ. Βολίδη και κοστούμια της Σύλιας Δεμίρη. Οι φωτισμοί είναι του Κ. Δεληγιάννη. Δυστυχώς, στο πρόγραμμα δεν υπάρχει το όνομα του ενορχηστρωτή των μουσικών, των χορευτικών και των γνωστών μελωδιών που συνοδεύουν τα νούμερα. Παράλειψη; Αβλεψία; Τίτλος: «Πενήντα αποχρώσεις to Greece».

Ο Σεφερλής σατιρίζει με εύστοχα και ευφρόσυνα νούμερα πρόσωπα και πράγματα της επικαιρότητας (Βαρουφάκης, Ζωή Κωνσταντοπούλου, τα χρυσά κορίτσια, ο αστυνομικός της γειτονιάς, οι τροβαδούροι της Αθήνας με χαριτωμένη σάτιρα). Είναι ανεπανάληπτος, ευρηματικός, λιτός, ευθύγραμμος, αλλά καίριος και συνεχώς υποκριτικά πλήρης. Δίπλα του, ο «μπούφος» κωμικός Γ. Καπετάνιος, ο Θ. Ρωμανίδης, ο Στ. Κρητικός, ο νάνος Γ. Ζουμπαντής, η Α. Ζαχαριάδου, ο Θ. Κατσικαλούδης, ο Γ. Κοντογιάννης, η Ναυσικά Παναγιωτακοπούλου, η Ελένη Καρποντίνη.

Τέσσερις ώρες χορταστική πλάκα.

info
Κείμενα: Μ. Σεφερλής, Στ. Παπαδόπουλος }Σκηνοθεσία: Μ. Σεφερλής Παίζουν: Μ. Σεφερλής, Γ. Καπετάνιος, Θ. Ρωμανίδης, Στ.Κρητικός,  Γ. Ζουμπαντής κ.ά. Πού: Εως 20/9 στο Δελφινάριο (παραπλεύρως Σταδίου Ειρήνης και Φιλίας, τηλ. 2130-333.157)