«Θα συμμετάσχουμε ενεργά και ισότιμα στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι»

Με δεδομένο ότι το ΠΑΣΟΚ θα ψηφίσει την κύρωση της Συνθήκης του Μάαστριχτ, έχουμε χρέος να περιγράψουμε και να προβάλουμε ορισμένες κρίσιμες πτυχές της. Ομως το ΠΑΣΟΚ δεν πρόκειται να πει στον λαό μόνο τα αναμενόμενα οφέλη, ούτε να ωραιοποιήσει την εικόνα. Αντίθετα πρέπει να τονίσει με ειλικρίνεια το κόστος αυτής της προσαρμογής.

– Με την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ και πολλών χωρών του υπαρκτού σοσιαλισμού άλλαξε η παγκόσμια ισορροπία. Είναι κοινός τόπος πια ότι υπάρχει μόνο μία στρατιωτική υπερδύναμη, οι ΗΠΑ. Τις θέσεις των ΗΠΑ ενστερνίζεται οπωσδήποτε η Αγγλία.

– Η Γερμανία προωθεί ταυτόχρονα και την ολοκλήρωση αλλά και τη διεύρυνση και μάλιστα σε μεγάλη κλίμακα. Η στρατηγική της Γερμανίας αποτελεί έναν αγώνα για τη δημιουργία σφαιρών επιρροής που μας πάνε πίσω περίπου έναν ολόκληρο αιώνα. Παραμένει βέβαια πάντα το ερώτημα, σε όλη αυτή την πορεία, εάν πορευόμαστε προς μια «ευρωπαϊκή Γερμανία» ή προς μια «γερμανική Ευρώπη».

– Στο πλαίσιο της ΕΟΚ σοβούν πάντα η σύγκρουση Βορρά και Νότου. Και αυτό γιατί η ενιαία αγορά, όταν απουσιάζει κάθε άλλη ουσιαστική πολιτική σύγκλισης και συνοχής πολύ υψηλότερου επιπέδου, οξύνει τις αντιθέσεις. Οξύνει τις ανισότητες, όχι μόνο ανάμεσα σε κράτη – μέλη, αλλά ανάμεσα και σε περιοχές – περιφέρειες οι οποίες είναι καθυστερημένες και σε άλλες που είναι προχωρημένες. Αλλωστε, αυτό είναι η τύχη μιας ενιαίας αγοράς πάντοτε. Εάν δεν υπάρξουν κάποια ουσιαστικά μέτρα, κάποιες αποτελεσματικές παρεμβάσεις, θα μεγαλώσουν οι αποστάσεις και οι αποκλίσεις ανάπτυξης ανάμεσα στις πλούσιες και τις φτωχές περιφέρειες, θα οξυνθούν αντί να γεφυρωθούν οι αντιθέσεις στις χώρες Βορρά και Νότου.

– Η Ελλάδα είναι και ευρωπαϊκή και βαλκανική και μεσογειακή χώρα. Είμαστε αναπόσπαστο τμήμα της νέας Ευρώπης που γεννιέται. Στην ευρωπαϊκή πρόκληση δεν χωράει παρά μόνο μία σθεναρή και θετική απάντηση. Ναι, θα συμμετάσχουμε ενεργά και ισότιμα στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Δεν υπάρχει εναλλακτική πορεία, παρά μόνο η περιθωριοποίηση της χώρας μας, όσα και αν είναι τα εμπόδια που στέκονται στον δρόμο μας. Η Συνθήκη του Μάαστριχτ απλώς αποτελεί για μας ένα εισιτήριο σε έναν δύσκολο και άνισο αγώνα. Ο αγώνας είναι άνισος γιατί στην εκκίνηση είμαστε οι τελευταίοι. Το Μάαστριχτ για μας αποτελεί έναν σταθμό σε μια πορεία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

– Τι περιλαμβάνει το όραμα της Ενωμένης Ευρώπης για μας;

Τον σεβασμό της λαϊκής κυριαρχίας, της δημοκρατίας και σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Θεωρώ επιτακτική και ζωτική ανάγκη να δώσω ιδιαίτερη έμφαση στη διασφάλιση των ατομικών και συλλογικών ελευθεριών, στην ανάδειξη της εθνικής πολιτιστικής ταυτότητας των κρατών – μελών, στην οικονομική ανάπτυξη και πλήρη απασχόληση του εργατικού δυναμικού, στη δωρεάν παιδεία και ιατρική περίθαλψη, στο κοινωνικό κράτος, στην κοινωνική μέριμνα, στην κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη, τέλος στην προστασία των ευρωπαϊκών συνόρων από οποιαδήποτε επιβουλή και την προστασία του περιβάλλοντος. Αυτό είναι το όραμα της Ενωμένης Ευρώπης, αυτές οι αναφορές είναι τα θεμέλιά της.

– Στη Συνθήκη του Μάαστριχτ υπάρχουν διακηρύξεις. Ουσιαστικές δεσμεύσεις υπάρχουν κατά κύριο λόγο για την ΟΝΕ, την Οικονομική Νομισματική Ενωση. Δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί το θεσμικό πλαίσιο για την πολιτική, ούτε για την ενιαία – ούτε καν απλώς για κοινή – εξωτερική πολιτική, ούτε για την ενιαία άμυνα.

Οι δείκτες – στόχοι της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης συνιστούν το όραμα ενός «ευρωπαίου τραπεζίτη» και εκφράζουν κατά κύριο λόγο τις συντηρητικές και νεοφιλελεύθερες πολιτικές δυνάμεις της σημερινής Ευρώπης.

– Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας δεν γνωρίζω τι προσέφερε στη μάχη για το Μάαστριχτ. Το ΠΑΣΟΚ στα 8 χρόνια που κυβέρνησε κέρδισε σημαντικότατες μάχες:

Πρώτον, είχε δύο πετυχημένες προεδρίες το 1983 και το 1989 με θετικά αποτελέσματα για την Ευρώπη και την Ελλάδα.

Δεύτερον, με το «Μνημόνιο» που κατέθεσε το ΠΑΣΟΚ το 1981, μόλις ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας, έκανε ουσιαστική επαναδιαπραγμάτευση της συνθήκης ένταξης με σημαντικές κατακτήσεις για την Ελλάδα και τον λαό στην οικονομία, την κοινωνία και την ανάπτυξη.

Τρίτον, στο ΠΑΣΟΚ οφείλεται η θεσμοθέτηση των Μεσογειακών Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων, τα οποία τα πήραμε για τη Νότια Ευρώπη, αρνούμενοι να πούμε «ναι» στη διεύρυνση τότε με Ισπανία, Πορτογαλία. Γίναμε αντιπαθητικοί, αλλά εξυπηρετήσαμε τα συμφέροντα και της χώρας μας και του Νότου.

Αδιαμφισβήτητα προωθήσαμε σημαντικά τόσο το θέμα της συνοχής των χωρών του Νότου με εκείνες του Βορρά όσο και την κοινωνική Ευρώπη.

Και τώρα έρχεται η σειρά για την ανάλυσή μας στο τεχνικότερο θέμα της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης. Το κοινωνικό κόστος για την Ελλάδα της επίτευξης των στόχων στα χρονικά πλαίσια που προβλέπει η Συνθήκη του Μάαστριχτ είναι τεράστιο, όπως και για τις άλλες χώρες του Νότου.

Υπάρχουν και άλλοι δρόμοι. Δρόμοι που θα οδηγήσουν στην προσέγγιση – παρακαλώ υπογραμμίστε τη λέξη «προσέγγιση» – των ονομαστικών στόχων του Μάαστριχτ με δίκαιη επιμέτρηση του κόστους της προσαρμογής. Δρόμοι που οδηγούν ακόμα και στην επίτευξη -υπογραμμίστε τη λέξη «επίτευξη» – των στόχων, εφόσον όμως πληρωθούν ορισμένες προϋποθέσεις ή θα υπάρξει επιμήκυνση του χρονικού πλαισίου ή θα υπάρξει γενναία μεταφορά πόρων από τον πλούσιο Βορρά στον φτωχό Νότο.

Κάτι τέτοιο απαιτεί συνεχιζόμενη διεκδίκηση στην πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Απαιτεί, επίσης, μια άλλη οικονομική πολιτική.

– Ας μην ισχυριστεί η κυβέρνηση της ΝΔ ότι η νεοφιλελεύθερη πολιτική της είναι μονόδρομος. Διακεκριμένοι οικονομολόγοι, ο κ. Ζολώτας, ο κ. Αγγελόπουλος, έχουν επισημάνει την πλήρη αναποτελεσματικότητα του περίφημου «μονόδρομου».

– Η θέση του ΠΑΣΟΚ για την ακολουθητέα οικονομική πολιτική έχει αναλυθεί με επιχειρήματα και προτάσεις. Εχουμε τονίσει με όλους τους δυνατούς τρόπους πως χωρίς ανάπτυξη η πολιτική τής σταθεροποίησης οδηγεί την οικονομία σε ναυάγιο. Ο λαός μας έχει ένα ρητό που λέει «από τη μύγα ξίγκι δεν βγάζεις», αυτή είναι η πραγματικότητα. Επίσης είναι αλήθεια ότι χωρίς κοινωνική πολιτική κλονίζεται η κοινωνική συνοχή και καθίσταται πράγματι ανέφικτη η αύξηση της παραγωγικότητας.

– Η πορεία προς την ΟΝΕ είναι μια πορεία που με τα σημερινά δεδομένα φαίνεται αδιέξοδη για τις χώρες του Νότου. Η θέση του ΠΑΣΟΚ είναι πως η Ελλάδα σε συνεργασία με τις χώρες του Νότου πρέπει να δώσει τη μεγάλη μάχη για την επίτευξη των παρακάτω στόχων:

Πρώτον, το πακέτο Ντελόρ 2 να ισχύσει στο σύνολό του, χωρίς αλλοιώσεις και περικοπές.

Δεύτερον, όπως έχει τονιστεί με τεκμηριωμένα επιχειρήματα στη Βουλή, με την ολοκλήρωση της ΟΝΕ η νομισματική και συναλλαγματική πολιτική ασκείται πλέον – θα ασκηθεί δηλαδή – σε ευρωπαϊκό, όχι σε εθνικό επίπεδο.

Τρίτον, στα κράτη – μέλη παραμένει η δημοσιονομική πολιτική, που όμως ουσιαστικά περιορίζεται ο αναδιανεμητικός ρόλος. Εδώ πραγματικά βρίσκεται το κλειδί.

Τέταρτον, σε μια ομόσπονδη Ευρώπη ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός πρέπει να είναι μεγέθους ικανού για την άσκηση αποτελεσματικής αναδιανεμητικής πολιτικής προς όφελος των κρατών – μελών του ευρωπαϊκού Νότου και των οικονομικά καθυστερημένων περιοχών.

Μόνο κάτω από τέτοιες συνθήκες θα καταστεί δυνατή η σύγκλιση. Εδώ ήθελα να φέρω ένα παράδειγμα: Οταν υπάρχει ενοποίηση του νομίσματος σε πέρα από μία χώρα, σε δύο, σε τρεις, σε πέντε χώρες, αυτό λειτουργεί κατά τρόπο αρνητικό για όλες τις καθυστερημένες ή ασθενέστερες χώρες ή περιοχές. Θα δώσω το απλό παράδειγμα των δύο Γερμανιών. Μόλις έγινε το ενιαίο νόμισμα, εμφανίστηκαν αμέσως τα τραγικά προβλήματα της Ανατολικής Γερμανίας. Η Δυτική Γερμανία αναγκάζεται τώρα να κάνει μεταφορές πόρων, πραγματικά αστρονομικών διαστάσεων, στην τέως Ανατολική Γερμανία, γιατί έχει την ευθύνη και μπορεί να ασκήσει δημοσιονομική πολιτική.

– Υστερα από αυτό το παράδειγμα και την περιγραφή του σκεφθείτε τι θα συμβεί στις χώρες του Νότου και στις καθυστερημένες περιοχές χωρίς τη δημοσιονομική πολιτική της Ευρώπης. Γι’ αυτό και είναι απαραίτητο και κλειδί να ολοκληρωθεί ο ομοσπονδιακός χαρακτήρας της Ευρώπης, έτσι ώστε η ευθύνη να είναι εκεί όπου υπάρχουν τα μέσα. Τα μέσα θα τα έχουν οι Βρυξέλλες μετά την Ενωση. Δεν θα τα έχουν τα κράτη – μέλη. Και εκεί υπάρχει η ευθύνη, η οποία βεβαίως πρέπει και να ελέγχεται δημοκρατικά. Αλλά επ’ αυτού έχουν μιλήσει άλλοι διά μακρόν.

– Εδώ είναι, κατά τη γνώμη μου, και η κύρια δικαίωση, όχι η μόνη, για την πραγματοποίηση της πολιτικής ένωσης.

Μόνο με μια πολιτική ένωση θα αναλυθούν και θα αναληφθούν αυτές οι ευθύνες. Ο κοινοτικός προϋπολογισμός οφείλει να έχει πόρους και δυνατότητες για να καλύπτει τις ανισότητες οι οποίες δημιουργούνται από την ίδια τη διαδικασία και λειτουργία της ελεύθερης και ενιαίας αγοράς.

– Αλλά πέρα απ’ αυτά, μιλώντας κυρίως τώρα για την Ευρώπη και όχι μόνο για την Ελλάδα, δεν αρκεί η ενιαία αγορά και το ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα για να αντιμετωπίσει η Ευρώπη τις προκλήσεις του μέλλοντος και σε ό,τι αφορά τις ΗΠΑ και σε ό,τι αφορά την Ιαπωνία, την Κίνα και άλλες χώρες.

Απαιτείται η διαμόρφωση μιας αναπτυξιακής ευρωπαϊκής πολιτικής της ίδιας της κοινότητας για την αντιμετώπιση της ανεργίας καθώς και μια βιομηχανική πολιτική που να εξασφαλίζει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας απέναντι στα άλλα εμπορικά μπλοκ.