Ενας προαναγγελθείς θάνατος

Η εικόνα είναι συντριπτική, οι υπερβολικά ευαίσθητοι ή εκείνοι που θέλουν να εξακολουθήσουν να πιστεύουν στον μύθο του μαχητικού αντιιμπεριαλισμού ας προσπεράσουν αυτή την παράγραφο. Το αδυνατισμένο, βασανισμένο και ματωμένο ακέφαλο σώμα του διάσημου αρχαιολόγου, κρεμασμένο από έναν στύλο του ηλεκτρικού, στην κεντρική πλατεία της Παλμύρας. Το κεφάλι του, ακουμπισμένο από τους δολοφόνους του στα πόδια του. Φοράει ακόμα τα γυαλιά του, όπως πολλοί κάτοικοι της περιοχής για να προστατεύονται από τις συχνές αμμοθύελλες. Γύρω του, τα υπάρχοντά του, έπιπλα, ρούχα, βιβλία, που τα κατέσχεσαν οι τζιχαντιστές και τα άφησαν εκεί για να τα πάρει όποιος θέλει.

Ηταν ένας προαναγγελθείς θάνατος, μαζί με όσα τον συνόδευσαν. Από τότε που οι βάρβαροι του Ισλαμικού Κράτους εισέβαλαν στην αρχαία συριακή πόλη, στις 21 Μαΐου, όλοι ήξεραν ότι ο Χαλέντ αλ Ασααντ, ο άνθρωπος που ταυτίστηκε με την ιστορία της, ο αρχαιολόγος που έθεσε ως σκοπό της ζωής του να προστατεύσει τον μοναδικό θησαυρό της, ο οικοδεσπότης που ξενάγησε στην πόλη από τον Φρανσουά Μιτεράν μέχρι τον Πιερ Πάολο Παζολίνι (ο οποίος δήλωσε στη συνέχεια ότι ήταν «η ωραιότερη αρχαία τοποθεσία του κόσμου»), θα είχε κακό τέλος στα χέρια τους. Γι’ αυτό και προσπάθησαν να τον πείσουν να φύγει. Αλλά εκείνος αρνιόταν κατηγορηματικά. «Γεννήθηκα δίπλα στο ιερό του Μπελ» είπε στον Μααμούν Αμπντουλκαρίμ, τον διευθυντή Αρχαιοτήτων της Συρίας. «Πέρασα όλη μου τη ζωή εδώ. Θα ήμουν γελοίος και δειλός αν εγκατέλειπα τώρα την πόλη».

Ο Αλ Ασααντ δεν είχε καμιά σχέση με τον δικτάτορα της Συρίας, το επίθετό του γράφεται με δύο άλφα, ενώ εκείνου γράφεται με δύο σίγμα. Γεννημένος την Πρωτοχρονιά του 1934 από έναν Αρμένιο και μια Χριστιανή Κούρδισσα, τοποθετήθηκε υπεύθυνος των αρχαιοτήτων της Παλμύρας το 1963 και παρέμεινε στη θέση αυτή επί σαράντα χρόνια. Ηταν μέλος του Μπάαθ και συνεργαζόταν καλά με το καθεστώς, όπως άλλωστε όλοι οι αξιωματούχοι εκείνης της εποχής. Αλλά δεν τον ενδιέφερε η πολιτική, στις κομματικές συνεδριάσεις έπινε τσάι και δεν μιλούσε καθόλου. Κι όπως λέει στη «Μοντ» η επιμελήτρια του Λούβρου Σοφί Κλουζάν, που τον γνώρισε όταν ήταν πολύ νέα, το γεγονός ότι ήταν πιστός μουσουλμάνος δεν τον εμπόδιζε να πίνει κρασί και να κρατά μια απόσταση από την τελετουργία, πράγμα σπάνιο στη Συρία.

Τα προβλήματα ξεκίνησαν το 2011, μαζί με την εξέγερση εναντίον του καθεστώτος, με την οποία ο αρχαιολόγος διαφωνούσε. Τότε άρχισαν οι λεηλασίες, κυρίως από τους τζιχαντιστές, που έκαναν οι ίδιοι ανασκαφές για να πουλήσουν στη συνέχεια τις αρχαιότητες στη διεθνή αγορά. Ο Αλ Ασααντ, τον οποίο οι Βεδουίνοι αποκαλούσαν «κ. Παλμύρα», ήξερε ότι οι ντόπιοι φύλακες δεν είχαν τα μέσα να προστατεύσουν τον αρχαιολογικό πλούτο της πόλης. Σε συνεργασία λοιπόν με το προσωπικό του μουσείου, αποφάσισε να στείλει στη Δαμασκό κάπου 400 αγάλματα και αρχαίες προτομές. Τα συνόδευσαν ένα από τα εννιά παιδιά του, η κόρη του η Ζηνοβία που πήρε το όνομά της από τη θρυλική βασίλισσα της Παλμύρας, και ο γαμπρός του. Γι’ αυτό τον βασάνιζαν οι δήμιοί του επί έναν μήνα, μαζί με τον γιο του, για να τους αποκαλύψει πού βρίσκονται αυτά τα αντικείμενα. Αλλά αρνήθηκε μέχρι το τέλος.

«Ολα όσα έχουν γίνει στην Παλμύρα τον τελευταίο μισό αιώνα, τα οφείλουμε σε αυτόν» λέει ο Σαμίρ Αμπντουλάκ, γενικός γραμματέας στη Γαλλία του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων και Τοποθεσιών, ο πατέρας του οποίου προσέλαβε τον Αλ Ασααντ. «Ηταν ένας φωτισμένος επιστήμονας με απίστευτη καλλιέργεια, ολοκληρωτικά αφοσιωμένος στην πόλη του» συμπληρώνει ο πρώην υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας Τζακ Λανγκ, που είχε συνοδεύσει τον Φρανσουά Μιτεράν στην πρώτη του επίσκεψη στη Συρία και είχαν ξεναγηθεί μαζί στην Παλμύρα από τον μεγάλο αρχαιολόγο. Η προβολή του αρχαιολογικού πλούτου της πόλης βόλευε το καθεστώς, καθώς έκρυβε την ύπαρξη, στο ίδιο της το κέντρο, μιας από τις πιο αποτρόπαιες φυλακές της Συρίας.

Οταν οι τζιχαντιστές αποφάσισαν να τον εκτελέσουν, τον μετέφεραν στην πλατεία με ένα μαύρο φορτηγάκι και κάλεσαν από τα μεγάφωνα τους κατοίκους να προσέλθουν και να παρακολουθήσουν τον αποκεφαλισμό του. Ανταποκρίθηκαν 150 άνθρωποι, στους οποίους περιλαμβάνονταν γυναίκες και παιδιά. Ενας τζιχαντιστής διάβασε την απόφαση της οργάνωσης, με βάση την οποία ο Αλ Ασααντ καταδικάστηκε σε θάνατο για «αποστασία», ενώ στα εγκλήματά του περιλαμβάνονταν ότι εκπροσώπησε τη Συρία σε «διασκέψεις απίστων», ότι υπηρέτησε ως «διευθυντής ειδωλολατρίας» στην Παλμύρα, ότι επικοινωνούσε με στρατιωτικούς αξιωματούχους της Συρίας και ότι επισκέφθηκε το Ιράν για να τιμήσει την επέτειο της επανάστασης του Χομεϊνί. Στη συνέχεια, ένας μασκοφόρος τον αποκεφάλισε με ένα σπαθί. Το σώμα του έμεινε στο χώμα για έξι ώρες, από τις 11 το πρωί μέχρι τις 5 το απόγευμα. Κι ύστερα το κρέμασαν από τον στύλο.

Οπως επισημαίνει στην «Γκάρντιαν» ο Χασάν Χασάν, επισκέπτης καθηγητής στο Tahrir Institute for Middle East Policy και συγγραφέας του βιβλίου «Ισλαμικό Κράτος: Πώς λειτουργεί ο στρατός του τρόμου», το γεγονός ότι ο Αλ Ασααντ γνώριζε πού είναι κρυμμένες οι αρχαιότητες της Παλμύρας δεν αρκεί για να εξηγηθεί η άγρια εκτέλεσή του. Πριν από αυτόν, οι τζιχαντιστές έχουν σκοτώσει χιλιάδες διανοουμένους, ακτιβιστές και τεχνοκράτες τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία. Οι μορφωμένοι άνθρωποι είναι ο μεγαλύτερος εχθρός τους. Δολοφονώντας παραδειγματικά τους διανοουμένους, θέλουν να εξαλείψουν από το πρόσωπο της γης κάθε ίχνος πολιτισμού και να επιβάλουν τον δικό τους σκοταδισμό. Ο Χαλέντ αλ Ασααντ αποτελεί το πιο γνωστό θύμα τους. Αλλά σίγουρα δεν θα είναι το τελευταίο.