ΝΑ ΡΕΤΟΥΣΑΡΕΙ ΚΑΝΕΙΣ Ή ΟΧΙ;

Το 1963, έπειτα από μια επίσκεψη στο Περπινιάν, ο Σαλβαδόρ Νταλί ανακήρυξε τον σιδηροδρομικό σταθμό της γαλλικής μεσαιωνικής πόλης κέντρο του Σύμπαντος. Εξηγούσε ότι στην αίθουσα αναμονής του σταθμού είχε συλλάβει τις καλύτερες ιδέες του και το πράγμα θα περιπλεκόταν όταν, χρόνια αργότερα, θα συμπλήρωνε κάτι ακόμα: ολόκληρη η Ιβηρική Χερσόνησος είχε περιστραφεί γύρω από εκείνο τον σταθμό, 132 εκατομμύρια χρόνια πριν – η ιδέα θα απεικονιζόταν και στον πίνακα με τίτλο «Τοπογραφική απαγωγή της Ευρώπης». Το έργο φιλοτεχνήθηκε το 1983, χωρίς ωστόσο να ωφελήσει το Περπινιάν με ορατό τρόπο. Μόνο έξι χρόνια αργότερα θα ακουγόταν σχεδόν σε όλο τον κόσμο, όταν το 1989 πραγματοποιήθηκε εκεί το πρώτο Visa pour l’ Image. Μερικοί από τους συμμετέχοντες εκείνης της χρονιάς ήταν οι Αλμπέρτο Κόρδα, Ερίκ Μπουβέ, Σεμπαστιάο Σαλγάδο.

Η φετινή διοργάνωση ξεκινά σήμερα και ολοκληρώνεται στις 13 Σεπτεμβρίου. Οι τίτλοι των εκθέσεών της τεκμηριώνουν με τον καλύτερο τρόπο την ευρύτητα της τέχνης που το φεστιβάλ υπηρετεί: «Ο ιός Εμπολα», «Εφηβες μητέρες», «Πυρηνικός τουρισμός», «Από το Κίεβο στο Κομπάνι» ή «Η μετανάστευση στο φρούριο που λέγεται Ευρώπη». Οι φωτογράφοι που παρουσιάζονται – Σεργκέι Πονομάρεφ, Ελι Ριντ, Στέφανι Σίνκλερ, Ομάρ Αβάνα και πολλοί άλλοι – ανήκουν στη μεικτή κόσμου από την πρόσφατη Ιστορία της φωτογραφίας. Οι εικόνες τους μοιάζουν σαν να αντέχουν ακόμα και ανίδωτες, αντικατεστημένες από μια σύντομη περιγραφή τους: σε μια του Τζούλιο Πισιτέλι, επτά λίβυοι πρόσφυγες φτάνουν σε κέντρο κράτησης στην Τυνησία, εν μέσω δυνατών ανέμων· ένα κάδρο του Αντρέ Κουντάτσκι πλαισιώνει τα υπάρχοντα μιας ισπανικής οικογένειας που υπέστη έξωση· η Νάνσι Μπόροβικ συλλαμβάνει το τελευταίο γεύμα μιας καρκινοπαθούς· και μια οικογένεια στη Συρία φορτώνει ενώπιον του Πονομάρεφ την περιουσία της σε ένα ταξί.

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟΝ ΠΛΑΝΗΤΗ. Εκείνος ο έπαινος πάντως του Νταλί δεν θα ακουγόταν για πάντα ιδιοσυγκρασιακός: χρόνια τώρα, το φεστιβάλ καταλαμβάνει το χρονολογημένο στον 10ο αιώνα Περπινιάν, επιστρατεύοντας καθεδρικούς, πολιτιστικά κέντρα, σταθμούς. Σε αυτά γίνονται και οι διάφορες προβολές, που φέτος καλύπτουν θέματα όπως η αστυνομική βία στις ΗΠΑ, η Γενοκτονία των Αρμενίων, τα εβδομήντα χρόνια του περιοδικού «Elle», το τρομοκρατικό χτύπημα στο «Charlie Hebdo». Το πρόγραμμα περιλαμβάνει και τα βραβεία Visa d’ Or, αυτό όμως που απουσιάζει είναι η συνεργασία με τον διαγωνισμό World Press Photo: η εγκυρότητα και η προφανής τελικά σκηνοθεσία των φετινών νικητήριων φωτογραφιών του Τζιοβάνι Τρόιλο αμφισβητήθηκε δικαίως από πολλούς. Ανάμεσά τους και οι διοργανωτές του Visa pour l’ Image.

Σχολιάζοντας την υπόθεση Τρόιλο ειδικά, ο διευθυντής του γαλλικού φεστιβάλ Ζαν Φρανσουά Λερουά δήλωνε ότι οι φωτογράφοι στη διοργάνωση της δικής του ευθύνης «δεν τοποθετούν φλας σε στρατιωτικό όχημα για να φωτίσουν έναν οπλίτη στο Ιράκ, δεν ζητούν από τον πρωταγωνιστή τους να βγάλει το πουκάμισο φωτίζοντάς τον ώστε να μοιάζει με βελγικό πίνακα». Είχε ακουστεί τότε ότι ενώ με τον Τρόιλο τα πράγματα ήταν ξεκάθαρα, ενώ το World Press Photo είχε εξαπατηθεί και στο παρελθόν (όπως με μια κηδεία στη Λωρίδα της Γάζας το 2013), αυτό δεν σήμαινε ότι τα επιτρεπτά όρια του στησίματος μιας φωτογραφίας είναι πάντα απολύτως σαφή. «Οι πρόσφατες δηλώσεις μας, που υποστηρίζουν ηθικές πρακτικές, πυροδότησαν μερικές πολύ ζωηρές αντιδράσεις» επανερχόταν ο Λερουά. «Πρέπει να έχουμε ακούσει κάθε δυνατό επιχείρημα. Υποτίθεται ότι είμαστε οι προστάτες ενός παλιομοδίτικου, στενόμυαλου οράματος. Αυτή είναι σοβαρή κατηγορία. Τέτοια δριμεία κριτική ούτε μας ανησυχεί ούτε μας στενοχωρεί. Το αντίθετο».