«Ολοι στοχεύουν στο συναίσθημα»

Τον Φεβρουάριο που μας πέρασε ο Σίμος Κακάλας ανέβασε τον «Ορέστη» του Ευριπίδη στο θέατρο Αυλαία της Θεσσαλονίκης σαν μια πολλά υποσχόμενη πρόταση για την παρουσίαση αρχαίου δράματος σε κλειστό χώρο. Πέντε μήνες αργότερα η παράσταση κατεβαίνει στην Επίδαυρο προσαρμοσμένη προφανώς στις ανάγκες του αρχαίου θεάτρου. «Η τωρινή παράσταση έχει αλλάξει εντελώς σε σχέση με εκείνη του χειμώνα», μας λέει ο σκηνοθέτης, γνωστός για τις «χειροποίητες» παραστάσεις που εξελίσσονται στο πέρασμα του χρόνου («Γκόλφω», «Ερωφίλη»). «Εχουν αλλάξει ολοσχερώς τα σκηνικά, οι μάσκες, η υποκριτική καθώς και όλη η φιλοσοφία. Κατά κάποιον τρόπο είναι σαν έχουμε κάνει δύο διαφορετικές παραστάσεις. Οι κούκλες οι οποίες δεν υπήρχαν στην παράσταση του χειμώνα γίνονται το βασικό σκηνογραφικό στοιχείο. Υπάρχει μια επιστροφή σε στοιχεία όπως το πατάρι, δηλαδή ο χώρος που οριοθετούν κατά κάποιον τρόπο οι θεατρίνοι για να παίξουν την παράστασή τους. Η προηγούμενη παράσταση είχε πολύ μεγάλη ανάγκη να συνομιλήσει με το κοινό. Αισθάνομαι ότι έγινε πριν από μερικά χρόνια και όχι πριν από μερικούς μήνες με όλα αυτά που έχουν συμβεί, και ήταν κατά κάποιον τρόπο αναπόφευκτο να αλλάξει εντελώς». Στην εκδοχή του Κακάλα, τα δύο αδέλφια, ο Ορέστης (Δημήτρης Λάλος) και η Ηλέκτρα (Ελενα Μαυρίδου), βρίσκονται αντιμέτωπα με την κοινωνική κατακραυγή και κλείνονται στο πατρικό τους έξι ημέρες ύστερα από τον φόνο της Κλυταιμνήστρας.

ΜΑΖΑ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑ. «Τα πράγματα είναι σε πολύ δύσκολο σημείο – βρισκόμαστε περίπου 20 χρόνια μετά την έναρξη του Πελοποννησιακού Πολέμου. Η εποχή εκείνη χαρακτηρίζεται από τη δημαγωγία: ο λαός αντιμετωπίζεται σαν μια μάζα που εύκολα μπορείς να την κατευθύνεις. Υπάρχουν οι πολεμοκάπηλοι, οι στρατηγοί, οι υποσχέσεις και φυσικά το τέλος της επιχειρηματολογίας. Είναι σαν να λέμε ότι έχει πάψει πια ο δημόσιος λόγος – αυτό που εννοούσαν στην αρχαία Ελλάδα ως δημόσιο λόγο -, η αντιπαράθεση δηλαδή μέσω επιχειρημάτων. Ολοι οι μεγάλοι που θεμελίωσαν τη λογική έχουν πεθάνει και πλέον επικρατεί η επιχειρηματολογία βάσει συναισθήματος. Ολοι στοχεύουν στο συναίσθημα και προσπαθούν να διεγείρουν το πλήθος. Αυτό, νομίζω, είναι ένα μεγάλο κοινό με το σήμερα. Με το συναίσθημα είναι πολύ εύκολο να σε παρασύρει κάποιος. Σίγουρα η λογική θέλει δουλειά και σκέψη. Ο Περικλής έλεγε: “Η ελευθερία θέλει δουλειά και η δημοκρατία θέλει να εργάζεσαι για αυτήν”. Ο Ευριπίδης πιστεύω ότι θέλει να πει ακριβώς το ίδιο στους Αθηναίους της εποχής του. Βέβαια δεν καταφέρνει και πολλά, με αποτέλεσμα την αυτοεξορία του στη Μακεδονία. Υστερα από τον “Ορέστη” είναι που καταφεύγει στην αυλή του βασιλιά Αρχέλαου και γράφει τις “Βάκχες”. Αυτό που λέει η Ηλέκτρα ότι περιμένουν την απόφαση από την Εκκλησία του Δήμου για το αν θα λιθοβοληθούν ή αν θα σφαχτούν, αν θα πεθάνουν από μαχαίρι ή από πέτρα, είναι επίσης ενδεικτικό ενός αδιεξόδου στο οποίο μπορεί να βρισκόταν η πόλη εκείνη την εποχή και που επίσης είναι κοινό με όσα περνάμε σήμερα».

ΤΑ ΚΛΙΣΕ. «Ο τραγικός μας ποιητής αγαπούσε τα κλισέ και τα χρησιμοποιούσε πολύ στις τραγωδίες του. Κάπου λέει η Ηλέκτρα: “Και τι δεν τραβάει ο άνθρωπος σε αυτή τη ζωή”. Αυτό είναι μια υπέροχη μετάφραση από τον Γιάννη Τσαρούχη που μοιάζει και πολύ σημερινή. Ο Ευριπίδης λέει συνέχεια τέτοια πράγματα ή λέει “άσ’ τα, να μη φτάσεις εκεί που φτάσαμε εμείς” και πολλά παρόμοια».

ΟΙ ΠΡΟΒΕΣ. «Ηταν μια έντονη δουλειά και ο πρώτος κύκλος και αυτό το δίμηνο που κάναμε πρόβες. Δούλεψα καταπληκτικά και με τους τέσσερις ηθοποιούς. Με τη Δήμητρα Κούζα (σ.σ.: υποδύεται την Ελένη και τον πρώτο αγγελιαφόρο) και την Ελενα Μαυρίδου είμαστε μαζί από την αρχή, είμαστε η βασική ομάδα της Εταιρείας Θεάτρου Χώρος. Από την άλλη, ο Μιχάλης Βαλάσογλου (σ.σ.: Μενέλαος) και ο Δημήτρης Λάλος είναι δύο πολύ καλοί ηθοποιοί».

Η ΜΟΥΣΙΚΗ. «Από τη συγκεκριμένη τραγωδία σώζεται η μουσική ενός στάσιμου του Χορού, το οποίο είναι φυσικά Ευριπίδης. Αυτό το στάσιμο έχουν διασκευάσει οι Mohammad (Coti K, Νίκος Βελιώτης και Ilios) και θα το ακούσουμε και στο πρωτότυπο και σε διασκευή. Τα υπόλοιπα είναι μια μουσική επιλογή από δικά τους κομμάτια».

Η ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ 
Ποιητικός Τσαρούχης
«Είναι μια πολύ σημαντική δουλειά του Γιάννη Τσαρούχη, η οποία θα έπρεπε να αφήσει ένα δυνατότερο ίχνος στο ελληνικό θέατρο. Αποφεύγει τους δημοτικισμούς ενώ είναι δημοτική στην ουσία της και χωρίς να καταφεύγει σε μια εξωτερική ποιητική φόρμα: να κάνει δηλαδή στίχο ή μέτρο. Είναι μια ελεύθερη μετάφραση, μια προφορική γλώσσα – ταιριάζει και πολύ στον Ευριπίδη αυτό άλλωστε, γιατί και ο ίδιος το κάνει μέσα στις τραγωδίες του. Εχει μια ποιητικότητα η οποία δεν είναι τόσο εμφανής, αλλά είναι πιο υπόγεια. Είναι ποιητικός λόγος σαφέστατα, αλλά σε μια πιο κατανοητή και βατή γλώσσα».