«Το facebook μοιάζει με νονό της νύχτας»

Στην πατρίδα ή στο σινάφι του είναι γνωστό: ο Τζόναθαν Φράνζεν, ο 55χρονος αμερικανός συγγραφέας των «Διορθώσεων» και της «Ελευθερίας» (αμφότερα από την Ωκεανίδα) αλλά και των πρόσφατα μεταφρασμένων στην Ελλάδα «Κραδασμών» (Ψυχογιός), φέρει δικαίως ή αδίκως τον χαρακτηρισμό του «προκλητικού». Στα χρόνια που ασκεί την τέχνη του συγγραφέα, η οποία στις ΗΠΑ έχει ενίοτε και χαρακτηριστικά σόουμπιζνες, ο Φράνζεν έχει εκνευρίσει συναδέλφους του, περιβαλλοντολόγους, φεμινίστριες, την επιφανή κριτικό των «Νιου Γιορκ Τάιμς» Μιτσίκο Κακουτάνι και μεγάλη μερίδα χρηστών των social media. Ως γνωστός λάτρης, για παράδειγμα, της παρατήρησης των πτηνών, είχε πρόσφατα εξοργίσει τη σχετική διαδικτυακή κοινότητα, υποστηρίζοντας ότι τα πουλιά δεν κινδύνευαν τόσο από την κλιματική αλλαγή όσο από τις συγκρούσεις σε τζάμια. Ο Φράνζεν είχε τότε αισθανθεί «πληγωμένος», το ξεπέρασε όμως. Η δε εμπειρία του σχεδόν προμήνυσε τα θέματα του τελευταίου μυθιστορήματός του.  

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στην «Γκάρντιαν», με αφορμή την επικείμενη κυκλοφορία του «Purity» (στα ελληνικά αναμένεται εντός του 2016 από τον Ψυχογιό, σε μετάφραση Γιώργου – Ικαρου Μπαμπασάκη), χρειάστηκε να απαντήσει κάμποσες ερωτήσεις για τα κοινωνικά δίκτυα και τη γενικότερη ιντερνετική κουλτούρα – επόμενο, αν σκεφτεί κανείς ότι το μυθιστόρημα περιστρέφεται γύρω από την εικοσάχρονη Πιπ και τον Αντρέας Βολφ, υπεύθυνο για έναν οργανισμό όμοιο με τον ιστότοπο Wikileaks του Τζούλιαν Ασάνζ.

ΟΧΙ ΣΤΙΣ ΚΛΙΚΕΣ. Για τον Φράνζεν, λοιπόν, αλλά και για κάθε ομότεχνό του, το twitter και το facebook μοιάζουν με νονούς της νύχτας που πουλούν προστασία: «Η φήμη σου θα καταστραφεί, εκτός αν πάρεις μέρος σε κάτι που σε μεγάλο βαθμό υπάρχει για να καταστρέφει φήμες» δήλωσε σχετικά. Γιατί λοιπόν, αναρωτιόταν, να ταΐσει μια τέτοια μηχανή; Οχι ότι ακολουθεί άλλες τακτικές συντήρησης της φήμης του – δεν συμμετέχει, ισχυρίστηκε, σε καμία λογοτεχνική κλίκα, όπως λ.χ. εκείνη που συναποτελούσαν οι Ιαν ΜακΓιούαν, Μάρτιν Εϊμις και Κρίστοφερ Χίτσενς. Με αυτό στο μυαλό του, κάποτε, απέδιδε την περίοδο που ήταν άσημος σε μια αποτυχία όχι δική του, αλλά του κοινού. Αυτήν τη μεγαλομανία, παραδεχόταν στην «Γκάρντιαν», φαίνεται πως στηλίτευε η Κακουτάνι όταν τον έλεγε «μ……κα».

ΤΟ «PURITY». Χώρια που κι εκείνος μοιάζει πότε πότε να πηγαίνει εν γνώσει του γυρεύοντας. Στο «Purity» παρουσιάζει την Αναμπελ, μια φεμινίστρια, να είναι τόσο φανατική, ώστε αναγκάζει τον σύντροφό της Τομ να ουρήσει καθιστός. «Απαιτείται μια συγκεκριμένη διάθεση για παιχνίδι προκειμένου να βάλεις κάτι τέτοιο στο βιβλίο, γιατί ξέρω ότι αν είσαι εχθρικός, θα βρεις και τα πυρομαχικά» παρατηρούσε σχετικά, κλείνοντας το μάτι σε πιθανά φεμινιστικά σχόλια. «Δεν είμαι σεξιστής» συμπλήρωνε. «Δεν είμαι κάποιος που γυρνάει δεξιά και αριστερά λέγοντας ότι οι άνδρες είναι ανώτεροι ή ότι οι άνδρες συγγραφείς είναι καλύτεροι. Στην πραγματικότητα, ξεπερνάω τον εαυτό μου, ώστε να στηρίξω έργα γυναικών που δεν έχουν όση προσοχή δικαιούνται. Τίποτε από αυτά δεν είναι αρκετό. Γιατί χρειάζεται να υπάρχει ένας κακός. Απλώς, δεν μπορώ να γίνω μη αρσενικό. Ενα από τα αστεία στο κομμάτι με την Αναμπελ και τον Τομ είναι ότι εκείνος προσπαθεί να μην είναι αρσενικό. Υπάρχει μια αίσθηση ότι δεν μου έχει μείνει να κάνω τίποτε άλλο, παρά να πεθάνω – ή μάλλον να συνταξιοδοτηθώ και να μην ξαναγράψω ποτέ».