Ο άνθρωπος που έφερε κοντά τις δύο Γερμανίες

Ηταν το alter ego του καγκελαρίου Βίλι Μπραντ. Αλλά και ο άνθρωπος που εργάστηκε και πίστεψε όσο κανένας άλλος στην προσέγγιση της Δυτικής Γερμανίας με τη Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου. Ο Εγκον Μπαρ, που άφησε την τελευταία του πνοή στα 93 του χρόνια, ήταν ο εμπνευστής αυτού που έγινε γνωστό ως «Οστπολιτικ» για να συναντήσει τις θυελλώδεις αντιδράσεις των γερμανών Χριστιανοδημοκρατών. Ο Μπαρ κατηγορήθηκε τότε από τους Χριστιανοδημοκράτες για προδοσία, ενώ αντιδράσεις συνάντησε και στο ίδιο του το κόμμα. Ο χαρακτηρισμός τον πλήγωσε βαθύτατα. Αλλά έως το τέλος της ζωής του δεν έπαψε να εργάζεται για την προσέγγιση των δύο κόσμων που κάποτε χώρισε ο Ψυχρός Πόλεμος. Τον περασμένο μήνα επισκέφθηκε τη Μόσχα, όπου με τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ απηύθυνε κοινή έκκληση για την αποκλιμάκωση της έντασης ανάμεσα στο Βερολίνο και στη Μόσχα.

Με τον ίδιο τρόπο ήταν πεπεισμένος και την εποχή του Ψυχρού Πολέμου ότι η πολιτική που έπρεπε να ακολουθήσει η χώρα του ήταν η πολιτική των υπομονετικών διαπραγματεύσεων στη βάση των κοινών συμφερόντων που είχαν οι δύο πλευρές. Αυτή ήταν η Οστπολιτικ: ένας οδικός χάρτης εξομάλυνσης των σχέσεων της Δυτικής Γερμανίας με τους κομμουνιστές συμμάχους της. Την εποχή των μεγάλων αντιθέσεων, ωστόσο, η ιδέα αυτή δεν ήταν εύκολο να γίνει αποδεκτή. Η συντηρητική Χριστιανοδημοκρατική Ενωση που κυβέρνησε τη Δυτική Γερμανία το μεγαλύτερο μέρος των δύο πρώτων δεκαετιών της ζωής της αρνούνταν και την παραμικρή επαφή με οποιαδήποτε χώρα είχε αναγνωρίσει την Ανατολική Γερμανία. Η ηγεσία του κόμματος θεώρησε ότι η Οστπολιτικ ήταν στην πραγματικότητα μια πολιτική κατευνασμού σαν αυτή που είχε ακολουθήσει η Ευρώπη απέναντι στον Χίτλερ πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.  

Η στιγμή της δράσης ήρθε για τον Εγκον Μπαρ το 1966, όταν ο επί σειρά ετών Σοσιαλδημοκράτης δήμαρχος του Δυτικού Βερολίνου Βίλι Μπραντ έγινε υπουργός Εξωτερικών σε μια κυβέρνηση συνασπισμού. Ο δημοσιογράφος στο επάγγελμα Μπαρ ήταν έως τότε επικεφαλής του γραφείου Τύπου του δημάρχου. Η μετακίνηση του Βίλι Μπραντ στο υπουργείο Εξωτερικών έφερε τον Μπαρ στην καρδιά της εξωτερικής πολιτικής της Γερμανίας. Και όταν, τρία χρόνια μετά, ο Μπραντ εξελέγη καγκελάριος, το alter ego του έγινε προσωπάρχης του και ένας από τους πλέον στενούς του συμβούλους.

Ο Μπαρ ήταν πεπεισμένος ότι το κλειδί για την επανένωση της Γερμανίας βρισκόταν στη Μόσχα. Σε αυτό το πνεύμα, μια από τις πρώτες ενέργειες της νέας ηγεσίας της Γερμανίας ήταν να ανοίξει έναν δίαυλο επικοινωνίας με τη Σοβιετική Ενωση. Ο τελικός στόχος ήταν ένα σύμφωνο απόρριψης της χρήσης βίας ανάμεσα στους Γερμανούς και στους Ρώσους. Οι συναντήσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές άρχισαν τον Ιανουάριο του 1970, ενώ παράλληλα ξεκίνησαν συνομιλίες με την Ανατολική Γερμανία για την επίτευξη μιας συμφωνίας πάνω στο ζήτημα των διελεύσεων. Ο ίδιος ο Μπαρ ήταν πρωταγωνιστής, τον Δεκέμβριο του 1972, των διαπραγματεύσεων για την υπογραφή μιας συμφωνίας σχετικά με τη διακυβέρνηση του διαιρεμένου Βερολίνου.

Η κυβερνητική δραστηριότητα του Μπαρ διακόπηκε τον Μάιο του 1974 όταν ο Βίλι Μπραντ υπέβαλε την παραίτησή του εξαιτίας της σύλληψης της προσωπικής του γραμματέως ως κομμουνίστριας κατασκόπου. Λίγους μήνες αργότερα, όμως, ο Χέλμουτ Σμιτ, ο νέος Σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος, ανέθεσε τον Εγκον Μπαρ το χαρτοφυλάκιο της οικονομικής συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες. Υπουργός παρέμεινε επί δύο χρόνια, ενώ στη συνέχεια κατέλαβε διάφορες θέσεις στην ηγεσία του κόμματος των Σοσιαλδημοκρατών. Η άνοδος του Χέλμουτ Κολ στην εξουσία οδήγησε το SPD και τον ίδιο στα έδρανα της αντιπολίτευσης. Ο Εγκον Μπαρ παρακολούθησε από εκεί την πτώση του Τείχους του Βερολίνου τον Νοέμβριο του 1989. Και από εκεί θα έβλεπε να γινόταν πατέρας της επανένωσης, του δικού του οράματος, ο Χέλμουτ Κολ.

Ο Εγκον Μπαρ εγκατέλειψε την ενεργό πολιτική το 1990. Ηταν το τέλος μιας πολιτικής διαδρομής, αλλά όχι και μιας ζωής που ξεκίνησε στις 18 Μαρτίου του 1922. Ο Εγκορ Κάρλχαϊντς Μπαρ γεννήθηκε στο Τρέφουρτ, μια μικρή πόλη της Κεντρικής Γερμανίας. Ηταν το μοναδικό παιδί του Καρλ Μπαρ, ενός καθηγητή γυμνασίου που παραιτήθηκε από την εργασία του όταν το ναζιστικό καθεστώς πληροφορήθηκε ότι η μητέρα της συζύγου του ήταν Εβραία. Η οικογένεια μετακόμισε στο Βερολίνο, όπου ο Εγκον δεν μπόρεσε να σπουδάσει μουσική εξαιτίας της καταγωγής της μητέρας μου. Ο ίδιος δεν αρνήθηκε, πάντως, χρόνια αργότερα ότι είχε εντυπωσιαστεί ως έφηβος από τις στρατιωτικές επιτυχίες του Χίτλερ.

Το 1942 εντάχθηκε στην Λουφτβάφε απ’ όπου όμως αποπέμφθηκε δύο χρόνια μετά εξαιτίας της εβραίας γιαγιάς του. Το τέλος του πολέμου τον βρήκε εργάτη σε ένα εργοστάσιο και τον πατέρα του, που είχε αρνηθεί να εγκαταλείψει τη γυναίκα του, σε στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας. Παρά την οικογενειακή περιπέτεια, ο Εγκον Μπαρ θα δήλωνε 40 χρόνια μετά ότι «ποτέ δεν έπαψα να είμαι πατριώτης». Ο δικός του χαρακτηρισμός δεν απέχει πολύ από τον χαρακτηρισμό του Χένρι Κίσινγκερ που θεωρούσε τον Μπαρ «εθνικιστή παλαιάς κοπής». Ο ίδιος θα έλεγε και κάτι άλλο: «Δεν ξέρω άλλον πολιτικό με τέτοιες αναλυτικές ικανότητες».

ΕΙΠΕ

Τα εργαλεία της τέχνης

«Δεν αρκεί να αναλύουμε ένα πρόβλημα σε θεωρητικό επίπεδο. Χρειαζόμαστε μάλλον τα εργαλεία της τέχνης: την ενσυναίσθηση, τη συμπάθεια για τις έγνοιες των εταίρων μας. Οφείλουμε να καταλήγουμε σε κοινά συμφέροντα: αλλά αυτό είναι ζήτημα της λογικής και της ψυχολογίας, όχι της εξουσίας.

Τα πάντα μπορεί
να χαθούν γρήγορα

«Δεν βλέπω πουθενά πρότυπα. Αλλά οι άνθρωποι τα έχουν ανάγκη. Είναι επικίνδυνο όταν χάνεται η εμπιστοσύνη στην πολιτική. Και είναι εξίσου τρομακτικό όταν ολοένα και περισσότεροι αισθάνονται άνετα όταν ασκούν εθνικιστική πολιτική. Αυτό συμβαίνει, όταν λείπουν οι μεγάλες ιδέες. Η Ευρώπη είναι μια τέτοια μεγάλη ιδέα, αλλά δεν έχει διατυπωθεί με τρόπο πειστικό. Συνήθως ξεχνάμε εύκολα ότι η ειρήνη δεν είναι καθόλου αυτονόητη. Τα πάντα μπορεί να χαθούν γρήγορα».