Ωρα χρέους ή ώρα ΔΝΤ

Η επομένη των εκλογών είναι η ώρα του χρέους. Από μια άλλη άποψη είναι και η ώρα του ΔΝΤ. Οι σκληροί της πρώην τρόικας έχουν θέσει ως όρο τη ρύθμιση του χρέους για την επιστροφή τους στο πρόγραμμα. Καλό για μας, αλλά μέχρις ενός σημείου. Γιατί η επιστροφή του ΔΝΤ θα φέρει άλλα δεινά, κυρίως την επιστροφή της αυστηρότητας στην εφαρμογή του προγράμματος.

Το σίγουρο είναι ότι η ρύθμιση του χρέους είναι το δυνατό χαρτί με το οποίο μπορεί να παίξει ο Αλέξης Τσίπρας στην προεκλογική περίοδο. Η εμπειρία έχει δείξει ότι οι εκλογές δεν κερδίζονται με αυτά που ήδη έγιναν, αλλά με τις προσδοκίες γι’ αυτά που θα γίνουν.

Η Ανγκελα Μέρκελ δήλωσε σαφώς την περασμένη εβδομάδα, ενόψει της ψήφου του γερμανικού Κοινοβουλίου, ότι υπάρχει όχι απλώς πιθανότητα αλλά βεβαιότητα ότι θα γίνει ρύθμιση του ελληνικού χρέους. Πηγές στην Αθήνα υποστηρίζουν μάλιστα ότι οι πρώτες ανταλλαγές πληροφοριών έχουν ξεκινήσει σε χαμηλό, υπηρεσιακό επίπεδο (ΕSM, Κομισιόν).

Χρειάστηκε να περάσουν σχεδόν τρία χρόνια από τότε που το Eurogroup (Νοέμβριος 2012) υποσχέθηκε να ρυθμίσει το χρέος της Ελλάδας. Η Ευρώπη αμυνόταν όλο αυτό το διάστημα, με διάφορες δικαιολογίες. Αλλά και το ΔΝΤ δεν βοηθούσε ουσιαστικά καθώς πίεζε για ένα ορθόδοξο κούρεμα του κεφαλαίου του χρέους, κάτι που ήταν πολιτικά ανέφικτο για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

«Ο Τόμσεν θεωρούσε ότι το κούρεμα ήταν το μόνο μέτρο» υποστηρίζει πηγή που συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις, ενώ άλλη πηγή προσθέτει ότι ο πρώην επικεφαλής της αντιπροσωπείας του ΔΝΤ για την Ελλάδα πίεζε για το χρέος σαν αντίβαρο για την αποτυχία του προγράμματος, του οποίου ο ίδιος ήταν υπεύθυνος.

ΑΛΛΑΓΗ ΣΕΛΙΔΑΣ. Κάποια στιγμή το ΔΝΤ γύρισε σελίδα ως προς το χρέος. Ο Ολιβιέ Μπλανσάρ, επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ (ώς τις 30 Σεπτεμβρίου), είπε πρόσφατα ότι η επιμήκυνση μπορεί να δώσει το ίδιο αποτέλεσμα με το κούρεμα, στο οποίο μέχρι τότε πίστευε ακράδαντα. Η Κριστίν Λαγκάρντ μιλά και αυτή για αναδιάρθρωση του χρέους.

Τώρα πλέον το ΔΝΤ δέχεται αυτό που η ελληνική πλευρά υποστήριζε πριν από περίπου έναν χρόνο, ότι δηλαδή σημασία δεν έχει τόσο το ύψος του χρέους ως ποσοστού του ΑΕΠ αλλά οι χρηματοδοτικές ανάγκες της χώρας. Αν η χώρα μπορεί να εξυπηρετεί το χρέος της, επειδή αυτό εκτείνεται σε μεγάλο χρονικό διάστημα και έχει χαμηλό επιτόκιο, είναι αδιάφορο αν η ονομαστική του αξία είναι 180% του ΑΕΠ.

Σε εσωτερικό, υπηρεσιακό του σημείωμα μάλιστα το ΔΝΤ ανέφερε ότι η βιωσιμότητα του ΑΕΠ διασφαλίζεται αν οι χρηματοδοτικές ανάγκες μιας χώρας δεν ξεπερνούν το 15% του ΑΕΠ.

Αυτή τη στιγμή, οι χρηματοδοτικές ανάγκες  της Ελλάδας είναι χαμηλότερες από αυτό το όριο βιωσιμότητας του χρέους. Δεν είναι σίγουρο ότι αυτό θα ισχύει και στο μέλλον.

Επειτα από 1-2 χρόνια, όταν θα λήξει το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τα επιτόκια αναμένεται να εκτοξευθούν. Επίσης μετά το 2022, όταν θα λήξει η περίοδος χάριτος, οι δόσεις θα βαραίνουν επικίνδυνα και το κόστος χρηματοδότησης θα ξεπερνά το όριο της βιωσιμότητας.

Επιμήκυνση και σταθερό ή μικρότερο επιτόκιο είναι οι δύο άξονες στους οποίους αναμένεται να κινηθεί η διαπραγμάτευση τον Οκτώβριο, αν και η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη ανοίξει τα χαρτιά της. Στις τάξεις της είναι βέβαιο ότι υπάρχουν απόψεις που επιμένουν σε ομόλογα με ρήτρα ανάπτυξης, για παράδειγμα. Τραπεζική πηγή υποστηρίζει πάντως ότι μια διάρκεια της τάξης των 50 χρόνων δεν αποκλείεται πλέον καθώς οι Ευρωπαίοι δεν νοιάζονται, ούτως ή άλλως, για τόσο μακρινό χρονικό ορίζοντα. Η μάχη θα δοθεί κυρίως στα επιτόκια, όπου μια λογική διεκδίκηση, σύμφωνα με τεχνοκρατικές πηγές, θα ήταν μια μείωση (ενδεχομένως, κατά 0,5%) αυτού των διμερών δανείων (52,9 δισ. ευρώ) και η σταθεροποίηση αυτού των δανείων του  ESM για μια περίοδο τουλάχιστον 10 ετών, ώστε να δοθεί η ευκαιρία στην οικονομία να πάρει αναπτυξιακή ανάσα. Το επιχείρημα εδώ είναι ότι αν αυξηθεί το ΑΕΠ, θα βελτιωθεί αυτόματα και ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ.

ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ. Τέτοιου είδους παρεμβάσεις εκτιμάται ότι θα δώσουν πολύ πιο ουσιαστικό αποτέλεσμα από τα 50 δισ. κούρεμα που συζητούσε ο Τόμσεν. Γιατί, βεβαίως, ο Δανός δεν τολμούσε ούτε να διανοηθεί να ζητήσει μια διαγραφή που θα είχε νόημα, κάπου 120 δισ. ευρώ. Κανένας δεν το τολμούσε αυτό, ούτως ή άλλως.

Αν οι διαπραγματεύσεις τον Οκτώβριο καταλήξουν σε αποτέλεσμα που να ικανοποιεί το ΔΝΤ ώστε να επιστρέψει στο πρόγραμμα, μένει να αποδειχθεί.

Αυτοί που γνωρίζουν πάντως λένε ότι όσο και αν η Βελκουλέσκου είναι πιο λογική από τον προκάτοχό της Ρίσι Γκογιάλ (ο οποίος θεωρούνταν alter ego του Τόμσεν), η επιστροφή του ΔΝΤ θα επαναφέρει στη διαπραγμάτευση ένα πνεύμα αυστηρότητας, που δεν θα γίνει εύκολα αποδεκτό από μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.

ΟΙ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ. Πάντως οι ισορροπίες στην ομάδα των δανειστών ήδη έχουν αλλάξει, μετά και την προσθήκη του ESM. Μάλιστα, πηγές μεταφέρουν την πληροφορία ότι η Ευρώπη έχει plan B σε περίπτωση που το ΔΝΤ φέρει δυσκολίες στην επιστροφή του στο πρόγραμμα. Υπάρχει σχεδιασμός για ένα είδος European Monetary Fund, υποστηρίζουν πηγές που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις.