Ολα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια μένουν

Από τις πρώτες γραμμές του πρώτου Μνημονίου τον Μάιο του 2010 καταλάβαινε κανείς τι θα επακολουθούσε. Χωρίς πολλά εισαγωγικά λόγια στην τρίτη παράγραφο του πρώτου Memorandum of Understanding η κυβέρνηση είχε δεσμευθεί σε δημοσιονομικά μέτρα 2,5% του ΑΕΠ για το 2010. Και αμέσως περνούσε στο παρασύνθημα: αύξηση ΦΠΑ για 1,8 δισ. ευρώ, αύξηση φόρων σε ποτά, τσιγάρα και καύσιμα για επιπλέον 1 δισ., μαχαίρι σε δώρα Χριστουγέννων, Πάσχα και επίδομα αδείας σε δημοσίους υπαλλήλους και συνταξιούχους για επιπλέον 2,5 δισ., μείωση συντάξεων 500 εκατ. ευρώ.

Το δεύτερο Μνημόνιο τον Φεβρουάριο του 2012 στις πρώτες γραμμές μάς έβαζε στο κυνήγι των πρωτογενών πλεονασμάτων με εκείνο τον εφιαλτικό στόχο για 4,5% του ΑΕΠ περίσσευμα εσόδων μετά την κάλυψη όλων των δαπανών πλην τόκων από το 2016.

Τα μέτρα αρχικά – στη συνέχεια προστέθηκε ένα τσουνάμι επιβαρύνσεων – έδειχναν μια φαινομενική μετατόπιση από τις καραμπινάτες αυξήσεις φόρων και το μαχαίρι σε μισθούς και συντάξεις σε μέτρα που στόχευαν στην αναδιάρθρωση της ελληνικής οικονομίας.

Μετά ήρθε ο ΕΝΦΙΑ για να υπενθυμίσει την αδυναμία της κυβέρνησης να πατάξει τη φοροδιαφυγή ώστε να αυξήσει τα δημόσια έσοδα καθώς οι περισσότερες μεταρρυθμίσεις του Μνημονίου – πολλές στη σωστή κατεύθυνση – έμεναν στα χαρτιά. Η αναδιάρθρωση στον δημόσιο τομέα στιγματίστηκε από το μαύρο στην ΕΡΤ, τους απολυμένους σχολικούς φύλακες και τις καθαρίστριες στα αντίσκηνα έξω από το υπουργείο Οικονομικών.

ΟΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ. Το τρίτο Μνημόνιο έχει αρκετές καινοτομίες. Πέραν του ότι υπογράφηκε από την πρώτη αριστερή κυβέρνηση της Ελλάδας που εξελέγη με σημαία το σκίσιμό του και έχοντας καταφέρει να ενώσει πολιτικούς αντιπάλους για τη σωτηρία της χώρας. Ενσωματώνει σχεδόν όλες τις διαρθρωτικές αλλαγές στις οποίες είχαν δεσμευθεί οι προηγούμενες κυβερνήσεις – αλλά δεν τις υλοποίησαν και υπό το βάρος των αντιδράσεων της Αριστεράς -, και άλλες τόσες και έναν τεράστιο όγκο επιβαρύνσεων κρυφών προς το παρόν καθώς δεν έχουν αρχίσει να αποκαλύπτονται. Ελάχιστα από τα μέτρα που πρόκειται να ληφθούν από τους επόμενους μήνες και τα επόμενα χρόνια περιγράφονται με σαφήνεια.

Μέχρι σήμερα, άλλωστε, αν εξαιρεθεί η αύξηση των συντελεστών ΦΠΑ (στα νησιά η κατάργηση των εκπτώσεων δεν έχει γίνει αισθητή καθώς θα αρχίσει σταδιακά να εφαρμόζεται από τον Οκτώβριο), κανείς δεν έχει κληθεί να πληρώσει έξτρα φόρους ούτε έχουν μειωθεί οι συντάξεις  και οι μισθοί.

Ολα αυτά όμως, δυστυχώς, για μία ακόμα φορά βρίσκονται προ των πυλών και προκύπτουν με σαφήνεια από τα ψιλά γράμματα του νέου Μνημονίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η φορολογία εισοδήματος. Στο Μνημόνιο αναφέρεται κάτι ασαφές περί αλλαγών στον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος τον Οκτώβριο με ενσωμάτωση της έκτακτης εισφοράς αλληλεγγύης στους φορολογικούς συντελεστές. Μυρίζει επιβαρύνσεις που παραμένουν απροσδιόριστες.

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. Το μέγεθός τους, όμως, αποκαλύπτεται από την ανάλυση που έκαναν οι υπηρεσίες της Κομισιόν αναφορικά με τις κοινωνικές επιπτώσεις του νέου Μνημονίου. Σε αυτό το κείμενο αποκαλύπτεται ότι οι αλλαγές στους φόρους εισοδήματος θα πρέπει να αποδώσουν 0,3% του ΑΕΠ (540 εκατ. ευρώ) φέτος και 0,8% του ΑΕΠ (περίπου 1,5 δισ.) το 2016. Πέρα από τις αυξήσεις προκαταβολής φόρου για αγρότες και ελεύθερους επαγγελματίες, οι οποίες έχουν προαναγγελθεί αλλά δεν έχουν εφαρμοστεί, και τις αυξήσεις των συντελεστών (από 26% στο 29% για ελεύθερους επαγγελματίες και επιχειρήσεις, από 13% σε 20% και στη συνέχεια 26% για τους αγρότες και από 13% σε 15% για τα ενοίκια) τον Οκτώβριο θα έρθουν κι άλλα πολλά φορομέτρα για να βγει ο λογαριασμός.

Στο Ασφαλιστικό αντίστοιχα, ίσως και χειρότερα. Η κατάργηση των πρόωρων συντάξεων μπορεί να μονοπώλησε το ενδιαφέρον στο προσκήνιο των διαπραγματεύσεων, οι συνολικές «ελαφρύνσεις» της συνταξιοδοτικής δαπάνης όμως έχουν προσδιοριστεί στο 1,3% του ΑΕΠ ( πάνω από 2 δισ. ευρώ) από του χρόνου.

ΤΟ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟ. Το Μνημόνιο δεν αποκαλύπτει επί του παρόντος το σύνολο των παρεμβάσεων που θα ακολουθήσουν στο Συνταξιοδοτικό. Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι αναζητούνται ισοδύναμα. Αλλά ισοδύναμα για 2 δισ. ευρώ είναι αδύνατο να βρεθούν χωρίς αναπτυξιακό μπουμ όπως έχει δείξει η πρόσφατη ιστορία. Στα διαρθρωτικά μέτρα του νέου Μνημονίου, από τις αλλαγές στο γάλα και τα φαρμακεία έως τις εκπτώσεις και τα γενόσημα, μοιάζει σαν να ξαναζούμε το ίδιο έργο. Υπάρχει όμως και μια εμφατική μετατόπιση στις προσπάθειες πάταξης της φοροδιαφυγής. Οχι ότι δεν μας είχε πει ορισμένα μέτρα και το δεύτερο Μνημόνιο. Οταν όμως η χώρα συνεχίζει να χάνει έσοδα της τάξεως των 7 δισ. ευρώ από τη διαφυγή στον ΦΠΑ, είναι προφανώς στη σωστή κατεύθυνση το μέτρο παροχής κινήτρων για χρήση πλαστικού χρήματος, για το οποίο υπάρχει δέσμευση εφαρμογής έως τον Μάρτιο του 2016.

Τέλος, στις αποκρατικοποιήσεις, αν παραμεριστούν οι εντυπώσεις και οι αμφισβητήσεις από τον στόχο των 50 δισ. ευρώ σε βάθος τριακονταετίας από την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας, η μεγαλύτερη αλλαγή σε σχέση με τα προηγούμενα Μνημόνια είναι ότι οι δεσμεύσεις φέρουν τη σφραγίδα της πρώτης αριστερής κυβέρνησης. Τώρα αν από τις αποκρατικοποιήσεις κατευθυνθεί και κάτι για την ενίσχυση της ανάπτυξης, θα περιμένουμε να δούμε πρώτα τα έσοδα.