Οι τερμίτες τού κινεζικού χρέους

PROJECT SYNDICATE

Δεν υπάρχει καλύτερη μεταφορά για την οικονομική πρόκληση που αντιμετωπίζει η Κίνα από το φουτουριστικό αρχιτεκτονικό αριστούργημα που σχεδιάστηκε προκειμένου να στεγάσει την κρατική τηλεόραση CCTV. Λίγους μήνες πριν ολοκληρωθεί το κτίριο – ορόσημο το 2009, κινέζοι αξιωματούχοι πραγματοποίησαν χωρίς άδεια μια επίδειξη πυροτεχνημάτων, προκαλώντας πυρκαγιά που κατέστρεψε ένα μικρότερο κτίριο εντός του συγκροτήματος, έναν πύργο σε σχήμα σφήνας, που οι ντόπιοι αποκαλούσαν Φωλιά του Τερμίτη. Η πυρκαγιά καθυστέρησε την ολοκλήρωση της κατασκευής των αρχηγείων της CCTV μέχρι και το 2012. Εκτοτε η Φωλιά του Τερμίτη παραμένει ημιτελής και κενή. Η δομή της καταστράφηκε από τη φωτιά, αλλά το κτίριο δεν μπορεί να κατεδαφιστεί από φόβο ότι θα υπονομεύσει τον μεγαλύτερό του γείτονα.

Με άλλα λόγια, το καλό μέρος της κατασκευής δεν μπορεί να ελευθερωθεί από το βάρος του κακού. Τα δύο κτίρια θυμίζουν το διπλό πρόσωπο της κινεζικής οικονομίας: το καινούργιο, το οποίο στηρίζεται στις υπηρεσίες και την κατανάλωση, που  επιβαρύνεται από το παλιό, αποτελούμενο από βιομηχανίες χάλυβα και ορυχεία με ανεπαρκείς υποδομές και που ρυπαίνουν το περιβάλλον. Το πρόβλημα επιδεινώνεται από την επιμονή της κινεζικής κυβέρνησης σε υψηλούς στόχους ανάπτυξης – 7% στην παρούσα φάση – και την εξάρτηση από τον πιστωτικό τομέα. Αλλά επειδή το πιστωτικό σύστημα της χώρας έχει σχεδιαστεί γύρω από τις κρατικές εγγυήσεις, το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης εκτροχιάζεται σε λιγότερο αποδοτικούς και υπερχρεωμένους τομείς της οικονομίας. Ως αποτέλεσμα, τα θεμέλια του κινεζικού αναπτυξιακού θαύματος διαβρώνονται από ένα υπερβολικό χρέος που δείχνει ελάχιστα σημάδια υποχώρησης.

Οπως οι τερμίτες, έτσι και το χρέος έχει μια μοναδική ικανότητα να ροκανίζει τα θεμέλια κάθε οικονομίας. Το ενδεχόμενο να ξεσπάσει κρίση στην Κίνα δεν είναι απίθανο. Το μέγεθός της θα εξαρτηθεί από το αν η κυβέρνηση λάβει δύσκολες αποφάσεις ή – όπως έκανε και η Ιαπωνία τη δεκαετία του 1990 – θα επιλέξει τα ευχολόγια για να φύγουν μακριά οι τερμίτες.