Ο Πούτιν αρχίζει να παίρνει κεφάλια

Απαρχή ενός ευρέος ανασχηματισμού στον στενό κύκλο του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν θεωρείται η ξαφνική αποχώρηση του Βλαντίμιρ Γιακούνιν από τη θέση του προέδρου των Ρωσικών Σιδηροδρόμων (RZD), την οποία κατείχε από το 2005.

Πρώην διπλωμάτης στην αποστολή της Ρωσίας στον ΟΗΕ, ο Γιακούνιν θεωρείται ένα από τα μέλη του στενού κύκλου του Πούτιν με τη μεγαλύτερη επιρροή. Είναι επίσης μέλος του Ozero, ενός συνεταιρισμού που διαχειρίζεται τις ντάτσες του ρώσου προέδρου και των στενών του συνεργατών σε μια λίμνη κοντά στην Πετρούπολη. Από πέρυσι περιλαμβάνεται στη μαύρη λίστα που συνέταξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες μετά την προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία. «Δεν μπορώ να κρύψω ότι αισθάνομαι κολακευμένος», είχε πει τότε. «Ολοι όσοι περιλαμβάνονται στη λίστα είναι αξιόλογοι άνθρωποι, άνθρωποι που έκαναν πολλά για τη Ρωσία».

Εκτός από τη θέση του στους Σιδηροδρόμους, ο βασικός ρόλος του Γιακούνιν στη δημόσια ζωή είναι να προωθεί τις συντηρητικές ρωσικές ορθόδοξες αξίες. Εθνικιστής και υπερασπιστής ενός ισχυρού κράτους, θεωρεί πως ο Πούτιν έσωσε τη Ρωσία από το χάος και αποκατέστησε το κύρος της. Η αποχώρησή του από τους RZD είναι η σημαντικότερη αλλαγή στην ομάδα του Πούτιν από τον Δεκέμβριο του 2012, όταν άφησε τη θέση του αναπληρωτή προσωπάρχη ο Βλαντισλάβ Σουρκόφ, αρχιτέκτονας του συστήματος εξουσίας του ρώσου ηγέτη.

Οι Ρωσικοί Σιδηρόδρομοι απασχολούν σχεδόν ένα εκατομμύριο εργαζομένους, εισπράττουν σημαντικούς πόρους από τον κρατικό προϋπολογισμό και αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του εξαγωγικού δικτύου της χώρας. Είναι γνώριμοι και στην Ελλάδα, καθώς συμμετέχουν σε δύο διαγωνισμούς: για τον Οργανισμό Λιμένος Θεσσαλονίκης και για την ΤΡΑΙΝΟΣΕ. Η αποχώρηση του 67χρονου Γιακούνιν, που αναμένεται να γίνει γερουσιαστής, αποτελεί προάγγελο ευρύτερων πολιτικών αλλαγών που θεωρούνται αναγκαίες λόγω της επιδείνωσης της κατάστασης της οικονομίας. Η Ρωσία γνωρίζει την πρώτη ύφεση τα τελευταία έξι χρόνια, οι μισθοί καταρρέουν μαζί με τις τιμές του πετρελαίου, ενώ το ρούβλι έχει χάσει μέσα σε έναν χρόνο το 45% της αξίας του έναντι του δολαρίου.

«Πρόκειται για μια ριζική αλλαγή, ένα πολύ βαθύ ρήγμα στην ισορροπία του στενού κύκλου του ρώσου προέδρου», λέει στο πρακτορείο Bloomberg ο Γκλεμπ Παβλόφσκι, πρώην πολιτικός σύμβουλος του Πούτιν. «Ισως να πρόκειται για ένδειξη της έντονης αστάθειας στην κορυφή του καθεστώτος. Ενώ στο παρελθόν το Κρεμλίνο χρηματοδοτούσε χωρίς πρόβλημα τις αναποτελεσματικές κρατικές εταιρείες, τώρα δεν μπορεί πια να το κάνει γιατί δεν υπάρχουν χρήματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας τέτοιας εταιρείας είναι οι Σιδηρόδρομοι».

Καθώς το Κρεμλίνο θα προσπαθεί να βελτιώσει την απόδοση και άλλων κρατικών ομίλων, δεν αποκλείεται να πέσουν κι άλλα κεφάλια. Υπάρχουν άλλωστε πολλοί νέοι άνθρωποι που είναι έτοιμοι να αναλάβουν τα ηνία. «Οι όμιλοι αυτοί θα πρέπει πλέον να δουλέψουν και όχι απλώς να τους διαχειρίζονται έμπιστοι άνθρωποι», σημειώνει ο Ιγκορ Γιούργκενς, αντιπρόεδρος της Ρωσικής Ενωσης Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών – «σε αντίθετη περίπτωση, η οικονομία θα καταστραφεί».

Ακόμη και πανίσχυροι επιχειρηματίες όπως ο επικεφαλής της Rosneft Ιγκορ Σετσίν και ο πρόεδρος της Gazprom Αλεξέι Μίλερ βρίσκονται τώρα υπό πίεση. «Αν επιμείνουν να ζητούν βοήθεια από τον κρατικό προϋπολογισμό», λέει ο πολιτικός αναλυτής Κονσταντίν Γκάαζε, «δεν αποκλείεται να έχουν την τύχη του Γιακούνιν».