Ο Πάπας, οι κατάσκοποι και μια έγκυος

Οταν στις 10.48 τοπική ώρα της περασμένης Παρασκευής υψώθηκε η αμερικανική σημαία στην Αβάνα για πρώτη φορά έπειτα από 54 χρόνια, σήμανε και τυπικά το τέλος μιας πολυετούς διαπραγμάτευσης στην πορεία της οποίας έπρεπε να ξεπεραστούν πολλά εμπόδια.

Οπως σε όλες τις διαπραγματεύσεις, οι πρωταγωνιστές χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν τα πρόσωπα που φαίνονται – σε αυτήν την περίπτωση, ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα και ο κουβανός ομόλογός του Ραούλ Κάστρο. Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν τα πρόσωπα που πραγματοποιούν μυστικά τις διαπραγματεύσεις – δηλαδή ο Μπεν Ρόουντς, δεξί χέρι του Ομπάμα, και ο Ρικάρντο Τζουνίγκα, αμερικανός αξιωματούχος με καταγωγή από την Ονδούρα. Η πιο ενδιαφέρουσα κατηγορία, ωστόσο, είναι η τρίτη. Ο βασικός λόγος είναι η ανομοιογένειά της. Εκεί βρίσκει κανείς πρόσωπα από τον Πάπα Φραγκίσκο και τον αμερικανό υποεργολάβο Αλαν Γκρος έως την έγκυο σύζυγο ενός κουβανού κατασκόπου.

Ο ρόλος που έπαιξε καθένα από αυτά τα πρόσωπα ήταν ασφαλώς διαφορετικός. Ηταν όμως και εξίσου σημαντικός για την επίτευξη της συμφωνίας. Ο Φραγκίσκος επέσπευσε την προσέγγιση ανάμεσα στις δύο πλευρές αποστέλλοντας μια επιστολή στους δυο προέδρους με την οποία τους ζητούσε να βρουν μια λύση για να ξεπεραστούν οι διαφορές. Κομιστής ήταν ο καρδινάλιος Ορτέγκα. Ο Αρχιεπίσκοπος της Αβάνας παρέδωσε προσωπικά την επιστολή όχι μόνο στον Ραούλ Κάστρο αλλά και στον Λευκό Οίκο, τον οποίο επισκέφθηκε μυστικά ενώ η επίσημη δικαιολογία του ταξιδιού στην Ουάσιγκτον ήταν ένα συνέδριο στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν.

Αν η παπική επιστολή λειτούργησε ως καύσιμο υλικό, η κράτηση του Αλαν Γκρος με την κατηγορία της κατασκοπείας στην Αβάνα ήταν ο κρίκος που αν έσπαγε θα τίναζε τα πάντα στον αέρα. Ο Γκρος, υπεργολάβος της Αμερικανικής Υπηρεσίας Διεθνούς Ανάπτυξης (USAID), συνελήφθη τον Δεκέμβριο του 2009 επειδή εισήγαγε στην Κούβα απαγορευμένο τηλεπικοινωνιακό υλικό. Η Αβάνα ζητούσε σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωσή του την απελευθέρωση πέντε Κουβανών οι οποίοι κρατούνταν στις αμερικανικές φυλακές επίσης με την κατηγορία της κατασκοπείας. Ηταν μια πρόταση που δεν μπορούσε να δεχθεί ο Λευκός Οίκος αφού η αποδοχή θα σήμαινε αποδοχή και της κατηγορίας περί κατασκοπείας.

Υπό άλλες συνθήκες, το επεισόδιο αυτό θα σηματοδοτούσε την αρχή μιας νέας μακριάς νύχτας στις αμερικανοκουβανικές σχέσεις. Αλλά σε αντίθεση με τους δέκα προέδρους που κάθησαν στο Οβάλ Γραφείο μετά τη ρήξη του 1961, ο Ομπάμα αποφάσισε να συνεχίσει το άνοιγμα προς το καθεστώς των Κάστρο. Από εκεί ξεκίνησε μια περιπετειώδης διαπραγμάτευση για την οποία ενημερωνόταν ο Κέρι, όχι όμως και ο μηχανισμός του Στέιτ Ντιπάρτμεντ καθώς υπήρχαν φόβοι ότι τυχόν διαρροές θα οδηγούσαν ξανά τα πράγματα στο σημείο μηδέν.

Τους ίδιους φόβους τροφοδοτούσε ένας ενδεχόμενος θάνατος του φυλακισμένου υπεργολάβου. Ο 65χρονος Γκρος είχε εξαντληθεί από τις απεργίες πείνας με τις οποίες διεκδικούσε την ελευθερία του, με αποτέλεσμα να έχει τεθεί η ζωή του σε κίνδυνο. Ο Ομπάμα παρενέβη με ένα προσωπικό μήνυμα συμπαράστασης προς τον Γκρος, ο οποίος αφέθηκε τελικά ελεύθερος τον Δεκέμβριο – εκτίνοντας το ένα τρίτο της 15ετούς κάθειρξης που του είχε επιβληθεί. Τι απέμενε; Να αφεθούν ελεύθεροι οι πέντε Κουβανοί. Το αντάλλαγμα βρέθηκε στο πρόσωπο ενός άλλου Κουβανού που είχε καταδικαστεί σε είκοσι χρόνια κάθειρξη στην Αβάνα για κατασκοπεία υπέρ των ΗΠΑ. Οι πέντε αφέθηκαν ελεύθεροι με έναν επιπλέον όρο από τον Λευκό Οίκο: να μην μαθευτεί ότι είχε επιτραπεί σε έναν από αυτούς να δώσει το σπέρμα του για να μείνει έγκυος η σύζυγός του με τεχνητή γονιμοποίηση.