Από τα έδρανα της Βουλής στα χέρια της Δικαιοσύνης

Στον αστερισμό της υπόθεσης Βαρουφάκη και των δηλώσεών του περί Plan Β κινήθηκε τις προηγούμενες ημέρες η Δικαιοσύνη. Το μπαλάκι της αναζήτησης των ενδεχόμενων ποινικών ευθυνών δεν επέστρεψε στην εξέδρα, κατά το κοινώς λεγόμενο, αλλά στη Βουλή, τα μέλη της οποίας θεσμικά και με βάση το Σύνταγμα αποτελούν ουσιαστικά τους φυσικούς δικαστές για τα πολιτικά πρόσωπα.

Δικαστικοί λειτουργοί που επί χρόνια υπηρέτησαν τη Θέμιδα και γνωρίζουν εκ των έσω πώς γράφεται η ιστορία παρατηρούν εύστοχα: «Σε περιόδους με έντονες πολιτικές μεταβολές, με το θερμόμετρο ανεβασμένο στα ύψη και με πάθη οξυμμένα, παρατηρείται συχνά το φαινόμενο οι πολιτικές ηγεσίες ή οι πολιτικές ομάδες με δυνατότητα άσκησης πίεσης να μπαίνουν στον πειρασμό να χρησιμοποιούν τον μηχανισμό της Δικαιοσύνης είτε για να προκαλέσουν την ήττα της αντίπαλης ομάδας είτε για να ολοκληρώσουν τον πολιτικό τους θρίαμβο επ’ αυτών με την ολοσχερή καταστροφή τους». Κάπως έτσι φαίνεται πως κύλησαν τα πράγματα και με την υπόθεση Βαρουφάκη. Η ηγεσία της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου με την επικεφαλής της Ευτέρπη Κουτζαμάνη κινήθηκε, όπως απέδειξε η ιστορία, αυστηρά εντός του συνταγματικού πλαισίου αφήνοντας στη Βουλή τον ρόλο του δικαστή.

Η ΠΛΕΥΡΑ ΤΩΝ ΔΙΚΑΣΤΩΝ. Ανεξάρτητα από την εξέλιξη που θα έχει η υπόθεση αυτή, στο επίπεδο τόσο του κοινοβουλευτικού ελέγχου όσο και της αναζήτησης ενδεχόμενων ποινικών ευθυνών από την τακτική Δικαιοσύνη για τα μη πολιτικά πρόσωπα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που επισημαίνουν ότι και εδώ οι δικαστές ουσιαστικά κλήθηκαν να βγάλουν από τη φωτιά τα κάστανα της πολιτικής.

Η εμπειρία των προσώπων – ανώτερων και ανώτατων εισαγγελικών λειτουργών – που συμμετείχαν σε συσκέψεις και μοιράστηκαν νομικούς προβληματισμούς, η προσήλωσή τους στο αυτονόητο, δηλαδή στην αυστηρή τήρηση των νόμων, και η ψύχραιμη αντιμετώπιση των δικονομικών δεδομένων δεν άφησαν περιθώριο παρερμηνείας για την τυπική και ουσιαστική διαχείριση της υπόθεσης.

«Η δυνατότητα της Δικαιοσύνης να αντισταθεί σε μια τέτοιου είδους λογική-εργαλειοθήκη μεταχείρισής της εξαρτάται κάθε φορά από το ηθικό ανάστημα και την επάρκεια των ταγών της και κυρίως της φυσικής ηγεσίας της» λένε ανώτατοι δικαστές.

Δεν είναι τυχαίο ότι από τις πρώτες κιόλας ώρες που τέθηκε ο προβληματισμός περί παρέμβασης ή μη της Εισαγγελίας για τις «δίκες της δραχμής» δικαστικές πηγές ανέφεραν στα «ΝΕΑ»: «Είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα να κρίνονται πράξεις πολιτικών προσώπων κατά την άσκηση των καθηκόντων τους όταν αυτές εμπίπτουν πέραν πάσης αμφιβολίας στην αντικειμενική υπόσταση ενός αδικήματος και εντελώς άλλο πράγμα η ποινικοποίηση διαφορετικών πολιτικών επιλογών και το ξεχείλωμα των ποινικών διατάξεων για να εξυπηρετηθούν πολιτικοί στόχοι. Αν το πρώτο είναι απόλυτα επιβεβλημένο για την υπεράσπιση της δημοκρατίας και της πολιτειακής τάξης από τη γάγγραινα της διαφθοράς, το δεύτερο θα οδηγούσε σε άρση αυτής της ίδιας της πολιτειακής τάξης και της ουσίας του πολιτεύματος».

Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου ο πολιτικός άνεμος συχνά φυσάει αλλάζοντας απότομα κατεύθυνση, το φαινόμενο των πολιτικών δικών δεν είναι άγνωστο. Με τον όρο αυτόν στη σύγχρονη πολιτική Ιστορία εννοούμε τις δίκες στις οποίες, ανεξάρτητα από τη βασιμότητα των κατηγοριών, οι πολιτικές μεταβολές ή οι πολιτικές σκοπιμότητες είναι αυτές που καθορίζουν είτε την έναρξη είτε την έκβασή τους. Τέτοιες δίκες σημάδεψαν το νέο ελληνικό κράτος από τη γέννησή του (δίκη Κολοκοτρώνη) μέχρι και την ενηλικίωσή του (Δίκη των Εξι).

Στη βίαιη πολιτική θύελλα που ξέσπασε αμέσως μετά την απελευθέρωση από τους Γερμανούς και μέχρι την έναρξη του Εμφυλίου, κυρίως πολιτικές σταθμίσεις επέβαλαν αρχικά ως αναγκαίες τις δίκες των δωσιλόγων, για να τις καταστήσουν στη συνέχεια ανεπιθύμητες στο όνομα μιας νέας «εθνικής ομοψυχίας» ενάντια στον κομμουνισμό.

Στα πρόσφατα χρόνια μητέρα αυτών των δικών δεν ήταν άλλη από εκείνη του Ανδρέα Παπανδρέου. Πέρασε στην Ιστορία ως Δίκη του Αιώνα. Ηταν μια υπόθεση η οποία, ανεξάρτητα από το ποινικό υπόβαθρο, είχε στη βάση της έντονη πολιτική διαμάχη με προσωπικά στοιχεία.

Δεν μπορεί κανείς να μη θυμηθεί τη φράση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, που με εύγλωττο και λακωνικό τρόπο είχε διατυπώσει την απερίφραστη αντίθεσή του στη δίκη αυτή και τον έντονο πολιτικό χαρακτήρα της, λέγοντας ότι οι πρωθυπουργοί δεν πηγαίνουν στη φυλακή, πηγαίνουν στο σπίτι τους.

Η σημασία της δίκης αυτής που διεξήχθη επί μήνες ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου δεν έγκειται μόνο στο γεγονός ότι άρχισε με τη σφραγίδα της πολιτικής δίκης, αλλά και στο ότι κατά τον χρόνο που διήρκεσε, η αλλαγή του πολιτικού σκηνικού και της γενικότερης πολιτικής κατάστασης επηρέασε κατά πολλούς και την ίδια την έκβασή της. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο οποίος κατ’ επιλογήν του δεν εμφανίστηκε ποτέ στο εδώλιο και δεν εκπροσωπήθηκε από δικηγόρο υπεράσπισης, κρίθηκε τελικά αθώος κατά πλειοψηφία με ψήφους 7 έναντι 6. Η καταδίκη του, όπως λέγεται, στο κλείσιμο της αυλαίας του Ειδικού Δικαστηρίου ήταν απευκταία ακόμα και από μέχρι τότε διώκτες του.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ  Ή ΠΡΟΔΟΣΙΑ. Πολλά χρόνια μετά, η υπόθεση Βαρουφάκη ξύπνησε μνήμες σε πολλούς δικαστές. Οι μηνυτήριες αναφορές που έχουν κατατεθεί μέχρι σήμερα κατά του πρώην τσάρου της Οικονομίας έχουν διαβιβαστεί στη Βουλή για τα περαιτέρω σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου περί ευθύνης υπουργών. Παράλληλα με εντολή του προϊσταμένου της Εισαγγελίας Πλημμελειοδικών Αθηνών Ηλία Ζαγοραίου έχει αρχίσει επείγουσα προκαταρκτική εξέταση για τα μη πολιτικά πρόσωπα, συνεργάτες του πρώην υπουργού.

Ισως η υπόθεση αυτή, όπως λένε νομικοί, να είναι με διαφορά η πιο πολιτική από όλες τις ποινικές διαδικασίες που έχουν καταγραφεί στη σύγχρονη πολιτική Ιστορία. Προχωρώντας τον συλλογισμό τους με εργαλεία νομικά υποστηρίζουν: «Ο πολιτικός χαρακτήρας της διαδικασίας αυτής καθίσταται προφανής όχι μόνο από το γεγονός ότι η φερόμενη πράξη έγινε στο πλαίσιο κατάρτισης μιας στρατηγικής για τη διαχείριση μιας πολιτικής κατάστασης, αλλά και με βάση έναν υποθετικό συλλογισμό: αν ο Αλέξης Τσίπρας είχε ερμηνεύσει το Οχι του ελληνικού λαού κατά το πρόσφατο δημοψήφισμα ως άρνηση κάθε συμφωνίας που θα ομοίαζε με το σχέδιο Γιούνκερ, τότε για τη συνέχιση της στοιχειώδους λειτουργίας της οικονομίας θα ήταν αδήριτη ανάγκη η ύπαρξη εναλλακτικού σχεδίου. Σε αυτή την υποθετική περίπτωση το σχέδιο αυτό θα ήταν επίσημη πολιτική, ενώ τώρα χαρακτηρίζεται από κάποιους εσχάτη προδοσία ή απιστία ή παράβαση του νόμου περί προσωπικών δεδομένων».

ΠΕΡΙ ΕΥΘΥΝΗΣ ΥΠΟΥΡΓΩΝ. Με ποιον τρόπο θα γραφεί ο επίλογος στην υπόθεση Βαρουφάκη; Αυτό είναι κάτι που θα φανεί τους επόμενους μήνες. Σε κάθε περίπτωση, δικαστικές πηγές επιμένουν ότι ακόμα μία φορά ανακύπτει η άμεση αναγκαιότητα της αλλαγής του νόμου περί ευθύνης υπουργών. Κάτι όμως που προϋποθέτει αναθεώρηση του Συντάγματος. Μέχρι τότε οι εισαγγελείς, όποια δικογραφία φθάνει στα χέρια τους, μόλις σκοντάφτουν σε όνομα υπουργού είναι υποχρεωμένοι αμέσως – αμελλητί κατά την τυπική νομική ορολογία – να τη στέλνουν στη Βουλή.