Ο «Chronos» της Δύσης και της Ανατολής

«Η παράδοση έχει αξία μονάχα όταν δεν στηρίζεται στην αναπαράσταση, αλλά στην καθημερινή και δίχως επιτήδευση ζωή μας. Οταν δηλαδή το κληροδότημα χρησιμοποιείται φυσικά και δίχως την ανάγκη επεξήγησης. Τότε μονάχα οφείλει να υπάρχει. Διαφορετικά θα ‘ναι καλό να εξαφανιστεί μέσα στον χρόνο, κι ας έχουμε πιο δεύτερες συνήθειες αποκτήσει». Τα πολύτιμα λόγια του Μάνου Χατζιδάκι (από το «Ολίγα τινά περί παραδόσεως εθνικής, λαϊκής και μη», «Σχόλια του Τρίτου», 20/5/1979) θα μπορούσαν να λειτουργήσουν και ως υπότιτλος στη μουσική παράσταση «Chronos» της Δήμητρας Γαλάνη και της εμπνευσμένης παρέας των διεθνών Ελλήνων της τζαζ την περασμένη Παρασκευή και το Σάββατο. Μια μελωδική εικονογράφηση στίχων από ποιητές, στιχουργούς και συνθέτες που έθεσαν στο επίκεντρο της δημιουργίας τους την ελληνικότητα, ο «Chronos» κατάφερε να αναδείξει τις γέφυρες του παρελθόντος με το παρόν. Και ίσως να δείξει τον δρόμο για αντίστοιχους πειραματισμούς στο μέλλον: τζαζ μονοπάτια με παραδοσιακά ηχοχρώματα.

ΤΖΑΖ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ. Η ιδέα της παράστασης χρονολογείται, όπως είπε η Δήμητρα Γαλάνη, πριν από 3-4 χρόνια και αναδύθηκε από την ανάγκη της ίδιας να ξεδιαλύνει την παρεξήγηση στο ολισθηρό πεδίο «Ελλάδα – ελληνικότητα – φολκλόρ». Κι αυτό συνέβη όταν ακούστηκαν οι πρώτες νότες από το «Κέλομαί σε Γογγύλα», βασισμένο στη μελωδία του Χατζιδάκι και στο κείμενο της Σαπφώς, όπως το πρωτακούσαμε στον «Μεγάλο ερωτικό» από τη Φλέρυ Νταντωνάκη. Οση ώρα ερμήνευε η Δήμητρα Γαλάνη, η δημιουργία στο video wall «Ανοιξη – Καλοκαίρι – Φθινόπωρο – Χειμώνας» του Γιάννη Τσαρούχη θύμιζε αθόρυβα αλλά ουσιαστικά τον αδιατάρακτο κύκλο της κίνησης και της ζωής (ειδική μνεία αξίζει στους Βιργινία Ρηγάκη, Δημήτρη Παπαδόπουλο και Γιάννη Πειραλή για την επεξεργασία των βίντεο).  

Η εσωτερική μνήμη αποτυπώθηκε και σε κάθε «διαφορετική» προσέγγιση των επιλεγμένων κομματιών: από την «Αθανασία» και το «Μπαξέ Τσιφλίκι» μέχρι το «Δίχτυ» (δεν θα ξεχάσουμε την κυρία που επέμενε να ακουστεί πιο «ψηλά» από την ερμηνεύτρια – της ανήκει το μισό τουλάχιστον χειροκρότημα) και την «Ξανθούλα» (των Σολωμού – Μάντζαρου). Από κάθε κομμάτι έμεινε μια ανάμνηση για τις ώρες μετά το κλείσιμο της παράστασης. Οπως η μελωδία που σφύριζε ο Θωμάς Κωνσταντίνου (ούτι, κιθάρα) στο «Χαλασιά μου», όπως το μπάσο του Πέτρου Κλαμπάνη που μετατράπηκε σε κρουστό λίγο πριν αποκαλύψει τη δική του μετάφραση στο «Θαλασσάκι» (με φόντο τον πίνακα του Ακριθάκη «Βateau»). Οπως οι χορευτικές κινήσεις του Χρήστου Ραφαηλίδη όταν έπαιζε το βιμπράφωνο και οι συνθέσεις των Τσιτσάνη («Αργοσβήνεις μόνη»), Ξαρχάκου («Καίγομαι, καίγομαι»), Θεοδωράκη («Αρνηση») και Λένας Πλάτωνος («Το βράδυ» του Κώστα Καρυωτάκη) καθώς περνούσαν μέσα από τα πλήκτρα του Σπύρου Μάνεση.

Εκείνο που μένει είναι ο τρόπος που διάλεξε η Δήμητρα Γαλάνη να ενταχθεί σε ένα μουσικό σχήμα ως το πέμπτο μέλος του και να δώσει χώρο στο νέο που φέρει στα πολύτιμα μέταλλά του «τη μνήμη του χρόνου χωρίς την αναστολή της παράδοσης». Να λοιπόν γιατί τα γκρεμισμένα δεν πρέπει να τα κλαίμε.