Τι (δεν) έμαθε ο Ζίζεκ για την Ελλάδα

Ακόμη κι αν δεν υπήρχε ο Βαρουφάκης, θα τον είχε εφεύρει ο Σλάβοϊ Ζίζεκ. Η σκέψη του Σλοβένου, που βασίζεται στο αναμάσημα ψυχαναλυτικών τσιτάτων, έπρεπε να συναντηθεί με τον ναρκισσισμό των εναλλακτικών οικονομικών. Και η «συνάντηση συνέβη». Σε πρόσφατο άρθρο του στο περιοδικό «New Statesman», το οποίο αναπαράχθηκε και στη γερμανική εφημερίδα «Ντι Τσάιτ», ο Ζίζεκ δεν ξεχνάει την «ορθολογική πραγματιστική μετριοπάθεια» του απελθόντος υπουργού θυμίζοντας ότι όσα προτείνει σήμερα ο ΣΥΡΙΖΑ είναι οδοντόκρεμα μπροστά στην ατζέντα των Σοσιαλδημοκρατών της Σουηδίας του 1960.

Θα του συγχωρήσετε, προφανώς, την ελαφράδα να συγκρίνει δύο ατζέντες που τις χωρίζουν 55 χρόνια. Αυτά τα φλασμπάκ, όπως και τα δάνεια από την παγκόσμια οικονομική ιστορία, τον κινηματογράφο και την ανεκδοτολογία, έχουν κατοχυρωθεί στην ποπ φιλοσοφία του Σλάβοϊ Ζίζεκ με την οποία διαφημίζει τη συμπαράστασή του προς τους Ελληνες. Δεν έχουν περάσει άλλωστε παρά τρία χρόνια από την τελευταία φορά που επισκέφθηκε τη χώρα μας για να αναλύσει το φαινόμενο ΣΥΡΙΖΑ στο πλευρό του Αλέξη Τσίπρα (αν και ο Πρωθυπουργός έβρισκε τότε έμπνευση στον Γκράμσι). Τότε είχε παρομοιάσει την πολιτική των τραπεζών στην Ευρώπη με την τακτική της αφαίμαξης που ακολουθούσαν οι γιατροί τον Μεσαίωνα στα πειράματά τους. Στο πρόσφατο άρθρο επανήλθε στον Μεσαίωνα και την ιστορία των θρησκειών: «Μόνο μία αίρεση (που αυτή τη στιγμή εκπροσωπείται από τον ΣΥΡΙΖΑ) μπορεί να διασώσει ό,τι αξίζει από τον ευρωπαϊκό μύθο: τη δημοκρατία, την πίστη στους λαούς και την εξισωτική αλληλεγγύη».

Ο ΤΣΟΜΣΚΙ. Ο Ζίζεκ δεν είναι μόνος του σ’ αυτήν τη Διεθνή των Ποπ Διανοητών. Ο Νόαμ Τσόμσκι δεν θα μπορούσε να λείπει από το μετερίζι της αντίστασης στους ευρωπαίους τεχνοκράτες. Ο αμερικανός στοχαστής που περιγράφει τις διεθνείς σχέσεις με όρους παγκόσμιας συνωμοσίας συμπαραστάθηκε στην Ελλάδα με συνέντευξή του στην εφημερίδα «Πολίτικα» του Βελιγραδίου (όπου, παρεμπιπτόντως, είναι ιδιαίτερα αγαπητός ως «αμερικανοκλάστης»). «Η συμπεριφορά της τρόικας αποτελεί αίσχος. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως στόχος τους είναι να διαμηνύσουν προς πάσα κατεύθυνση ότι η αντίσταση στις βόρειες τράπεζες και στη γραφειοκρατία των Βρυξελλών δεν θα γίνει ανεκτή και πως οι επιδιώξεις για δημοκρατία και σεβασμό της λαϊκής βούλησης πρέπει να εγκαταλειφθούν». Θέλετε και μπιζάρισμα; «Το ελληνικό δημόσιο χρέος έπρεπε να αναδιαρθρωθεί ριζικά ή να κηρυχθεί παράνομο και να διαγραφεί». Δεν χρειάζεται και πολλά για να πιάσεις τον παλμό του εθνολαϊκιστικού θυμού που αρνείται την ύπαρξη χρέους.

Η ΝΑΟΜΙ ΚΛΑΪΝ. Στο ίδιο μήκος κύματος και η αγαπημένη της ελληνικής Αριστεράς Ναόμι Κλάιν, η οποία με το «Δόγμα του σοκ» έχει προσφέρει ένα διαχρονικό credit στη βιβλιογραφία της συνωμοσιολογίας. Η συγγραφέας έσπευσε να τοποθετηθεί για το πρόσφατο δημοψήφισμα – με άρθρο που δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του ραδιοφωνικού σταθμού Στο Κόκκινο – τονίζοντας ότι «ο Αλέξης Τσίπρας έπαιξε πολύ καλά με τα πολύ άσχημα “χαρτιά” που είχε στα χέρια του, παρά τα όσα λένε οι καταστροφολόγοι». Και ποια είναι η αλήθεια, αγαπητή κυρία Κλάιν; «Υπάρχει ένα σημείο το οποίο ξεπεράστηκε, όπου η πλειοψηφία των Ελλήνων χαμογελά με απειλές τύπου capital control και χάσιμο των διαθεσίμων κεφαλαίων. Απλώς διότι δεν έχουν κάτι από αυτά. Και όταν συμβεί αυτό, η αντίδραση ενός έθνους στην ταπείνωση μπορεί να είναι απρόβλεπτη». Δεν διατηρείτε ούτε μία επιφύλαξη; «Είναι αλήθεια ότι το δημοψήφισμα θα οδηγήσει τους Ελληνες σε δυστυχείς επιλογές. Θα είναι δυστυχία που οι ίδιοι θα έχουν αποφασίσει για τον τύπο της; Πάντως είναι ιδιαίτερα άδικο να προτείνει κανείς ότι για τούτο ευθύνεται ο ΣΥΡΙΖΑ. Μοιάζει ιδιαίτερα περίεργο πόσοι ενάντιοι στη δημοκρατία έχουμε γίνει. Πόσο εξωπραγματικός φαίνεται ένας ειλικρινής ηγέτης που δεν είναι διατεθειμένος να ξεπουλήσει τη χώρα σε ανταλλαγή της συνέχισης της προσωπικής ισχύος». Επιμύθιο, για να μη σας κουράζουμε παραπάνω: αυτό που μπορεί να ξεκινάει σαν συμπαράσταση προς τον ελληνικό λαό καταλήγει ενίοτε σε στήριξη προς τον έλληνα Πρωθυπουργό. Από τον οποίο η Ναόμι Κλάιν έχει πάρει συνέντευξη τον Μάιο του 2013, στο πλαίσιο ντοκιμαντέρ για την παγκόσμια κρίση.

ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο οι στοχαστές που κλήθηκαν να συμμετάσχουν στον δημόσιο διάλογο για το δημοψήφισμα – στον ελληνικό Τύπο ή στο Διαδίκτυο – χρησιμοποίησαν το παράδειγμα της ελληνικής κρίσης για να επιβεβαιώσουν την προσχηματισμένη αντίληψή τους περί αριστεροσύνης ή να επιτεθούν στον ευρωπαϊκό φιλελευθερισμό. «Μπράβο στον ελληνικό λαό που αντιστάθηκε στην εκστρατεία του φόβου και αντιμετώπισε με σθένος τις νεοφιλελεύθερες δυνάμεις» δήλωσε για το Οχι στην «Εφημερίδα των Συντακτών» η Σαντάλ Μουφ, καθηγήτρια Πολιτικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Γουέστμινστερ (στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία της «Επί του πολιτικού» και «Το δημοκρατικό παράδοξο»). «Η Ελλάδα παραμένει ο φάρος της ελπίδας σε μια εποχή που οι πλούσιοι προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τις συνθήκες εις βάρος εκείνων τους οποίους κρατούν σε δεσμά μέσω του χρέους» συμπλήρωνε η Τζούντιθ Μπάτλερ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας. Ομολογουμένως είναι πιο ενδιαφέρουσες οι απόψεις της για τις πολιτισμικές σπουδές, τον φεμινισμό και την queer θεωρία, όπου θεωρείται – δικαίως – μία από τις πλέον παρεμβατικές συγγραφείς της εποχής μας.