Η πρόκληση της δημοσκοπικής έρευνας

Το πρόσφατο δημοψήφισμα καθώς και οι εκλογές του Ιανουαρίου αποτέλεσαν πρόκληση για τις δημοσκοπικές έρευνες. Οχι τόσο ως προς τον εντοπισμό του νικητή όσο ως προς τα μεγέθη των διαφορών. Μάλιστα στην περίπτωση του δημοψηφίσματος η αποτυχία ήταν ακόμη μεγαλύτερη, γιατί από τις 2-3 ή 4 μονάδες διαφορά που προέβλεπαν, αυτή στην πραγματικότητα αυξήθηκε περίπου στις 23. Πού οφείλεται αυτό; Είναι όλοι οι δημοσκόποι τόσο ανεπαρκείς ώστε καλύτερο είναι να κάνουν κάποιο άλλο επάγγελμα ή έχει να κάνει με την ίδια την έρευνα, τον τρόπο διεξαγωγής και το κόστος της;  

Γεγονός είναι ότι διεθνώς ανάμεσα στις πιο εντυπωσιακές αλλαγές στον κλάδο της δημοσκοπικής έρευνας κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες είναι η μετάβαση από τη διαπροσωπική συνέντευξη στις έρευνες μέσω του τηλεφώνου και πιο πρόσφατα του Διαδικτύου. Η τελευταία μάλιστα τροφοδοτείται από την ανάπτυξη του Διαδικτύου καθώς και του γεγονότος ότι είναι σημαντικά χαμηλότερου κόστους, όπως και οι τηλεφωνικές σε σχέση με τις διαπροσωπικές συνεντεύξεις.

Τα αποτελέσματα είναι κάποιες φορές προβληματικά. Αυτό συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η έρευνα. Η εμπειρία του να θέτει κάποιος ερωτήσεις σε κάποιο άλλο άτομο στο τηλέφωνο ή «διά ζώσης» διαφέρει από το να ολοκληρώνει την έρευνα στο Διαδίκτυο. Για παράδειγμα, ένας ερευνητής μπορεί να βοηθήσει τους ερωτηθέντες να μείνουν συγκεντρωμένοι και να είναι σε θέση να παράσχει διευκρινίσεις ή και να τους ενθαρρύνει να συνεχίσουν να συμμετέχουν στη συνέντευξη.

Ερωτήσεις σχετικά με κοινωνικές διακρίσεις εις βάρος αρκετών διαφορετικών ομάδων παράγουν συχνά διαφορές, ανάμεσα σε αυτούς που απαντούν στην τηλεφωνική έρευνα και σε αυτούς που απαντούν μέσω του Διαδικτύου. Και αυτό φαίνεται ιδιαίτερα σε ερωτήσεις με ακανθώδη κοινωνικά ή πολιτικά ζητήματα, ιδίως σε περιπτώσεις πόλωσης.

Οι ερωτηθέντες στο Διαδίκτυο, λόγου χάρη, είναι πιο πιθανό από τους ερωτηθέντες στο τηλέφωνο να δώσουν το πολιτικό τους στίγμα και προτιμήσεις.

Ο πιο σημαντικός προβληματισμός για τις επιπτώσεις του τρόπου διεξαγωγής μιας δημοσκόπησης είναι ότι οι ερωτηθέντες δεν έχουν πάντα την ίδια συμπεριφορά ανάδρασης. Ορισμένες κατηγορίες ερωτηθέντων μπορεί να είναι πιο ευεπηρέαστες από άλλες όσον αφορά τον τρόπο διεξαγωγής μιας συνέντευξης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό μπορεί να είναι συνέπεια γνωστικών παραγόντων, για παράδειγμα, μορφωμένοι ερωτηθέντες μπορεί να είναι σε καλύτερη θέση από ό,τι τα άτομα με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο να κατανοήσουν γραπτές ερωτήσεις. Σε άλλες περιπτώσεις, η ευαισθησία ενός ερωτήματος μπορεί να είναι μεγαλύτερη για ορισμένους ερωτηθέντες από ό,τι για τους άλλους, για παράδειγμα, οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης σε ανθρώπους με χαμηλά εισοδήματα.

Είναι εμφανές ότι οι απλοί άνθρωποι σε καταστάσεις έντονης πόλωσης, όπως το πρόσφατο δημοψήφισμα, αποφεύγουν να εκφράσουν την τελική τους επιλογή στο τηλέφωνο, ιδίως σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, αφού λίγο – πολύ είμαστε καχύποπτοι. Μήπως λοιπόν σε αυτές τις περιπτώσεις οι δημοσκοπήσεις θα έπρεπε να γίνονται συνδυαστικά, δηλαδή και μέσω του Διαδικτύου, ακόμη και μέσω διαπροσωπικών συνεντεύξεων πέραν των τηλεφωνικών, κάτι το οποίο θα συνέβαλλε σε μια πιο αξιόπιστη καταγραφή; Κάτι τέτοιο αυξάνει το κόστος όμως. Το ερώτημα είναι κατά πόσον οι άμεσα ενδιαφερόμενοι θέλουν να έχουν μια ευκρινή εικόνα ή απλώς να ισχυρίζονται ότι χρησιμοποιούν τις δημοσκοπήσεις ως εργαλεία της πολιτικής επικοινωνίας τους.