«Πολιτιστική επανάσταση για το κλίμα»

Είναι ο Φραγκίσκος ο πρώτος πράσινος Πάπας της Καθολικής Εκκλησίας; Η εγκύκλιος των 180 σελίδων που εξέδωσε με τον τίτλο «Laudato Si» και αναφέρεται στο περιβάλλον συνηγορεί υπέρ αυτής της εκτίμησης. Εκεί ο ποντίφικας καλεί τις πλούσιες χώρες του κόσμου να πληρώσουν το «βαρύ κοινωνικό τους χρέος» προς τους φτωχούς και να λάβουν συγκεκριμένα μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, επισημαίνοντας ότι αν δεν το πράξουν θα θέσουν σε κίνδυνο ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Το μήνυμα του Πάπα δεν έχει αποδέκτες μόνο τα 1,2 δισ. των πιστών καθολικών. Στην εγκύκλιό του περιγράφει με μελανά χρώματα την κατάσταση του πλανήτη, αλλά και με γεγονότα: τα φυτοφάρμακα, λέει, έχουν μολύνει το έδαφος. Η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει δηλητηριάσει τις πόλεις, τα σκουπίδια πνίγουν το τοπίο, δεν υπάρχει αρκετό πόσιμο νερό για να πίνουν οι άνθρωποι ή τροπικά δάση ως αντίδοτο στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, ενώ πολλά είδη της πανίδας εξαφανίζονται.

Για τον Φραγκίσκο, ο υπεύθυνος είναι ένας: ο άνθρωπος καταστρέφει το περιβάλλον, ενώ η αμαρτία καταστρέφει τον άνθρωπο. «Η βία είναι στις καρδιές μας και οι καρδιές μας έχουν πληγωθεί από την αμαρτία. Η πληγή αυτή αντανακλάται στα συμπτώματα της ασθένειας που είναι εμφανής στο έδαφος, στο νερό, στον αέρα και σε όλες τις μορφές της ζωής» γράφει στην εγκύκλιό του. «Η οικολογική κρίση μάς καλεί σε μια βαθιά εσωτερική συζήτηση» προσθέτει.

Η ευθύνη ωστόσο δεν μοιράζεται ισόποσα. Ακόμη μία φορά, ο Πάπας εκφράζει ανησυχία για τους φτωχούς και οργή για τους ισχυρούς. «Το εξωτερικό χρέος των φτωχών χωρών έχει μετατραπεί σε εργαλείο ελέγχου» γράφει. «Οι αναπτυσσόμενες χώρες, όπου βρίσκονται τα πιο σημαντικά αποθέματα της βιόσφαιρας, συνεχίζουν να τροφοδοτούν την ανάπτυξη των πλουσιότερων χωρών υποθηκεύοντας το παρόν τους και το μέλλον τους. Οι ανεπτυγμένες χώρες οφείλουν να βοηθήσουν να αποπληρωθεί αυτό το χρέος μειώνοντας κατά πολύ τη μη ανανεώσιμη ενέργεια που καταναλώνουν και στηρίζοντας τις φτωχότερες χώρες στην υιοθέτηση πολιτικών βιώσιμης ανάπτυξης».

Ο Πάπας δεν συνδέει άμεσα μόνο την οικονομία με την κλιματική αλλαγή αλλά και με τη στάση των ισχυρότερων χωρών. «Αυτοί που κατέχουν περισσότερες πηγές και οικονομική ή πολιτική ισχύ φαίνεται να κρύβουν το πρόβλημα ή τα συμπτώματα». Η στάση αυτή, συνεχίζει, δείχνει ότι έχει χαθεί η αίσθηση της ευθύνης για τους συνανθρώπους μας πάνω στους οποίους θεμελιώνεται η πολιτισμένη κοινωνία.

Στην ουσία, ο ποντίφικας κινείται στον αντίποδα των συντηρητικών κύκλων του Βατικανού που αμφισβητούν την κλιματική αλλαγή, όπως και στον αντίποδα των νεοσυντηρητικών στις Ηνωμένες Πολιτείες, ανάμεσα στους οποίους είναι και αρκετοί προεδρικοί υποψήφιοι των Ρεπουμπλικανών. Τα πυρά του στρέφονται ευθέως κατά των αρνητών. «Μια πολύ στέρεη επιστημονική ομοφωνία υποδεικνύει ότι γινόμαστε μάρτυρες μιας ανησυχητικής θέρμανσης του κλιματικού συστήματος […]. Είναι αλήθεια ότι υπάρχουν και άλλοι παράγοντες όπως η ηφαιστειακή δραστηριότητα, μεταβολές στην τροχιά και στον άξονα της Γης, ο ηλιακός κύκλος, ενώ ένας αριθμός επιστημονικών μελετών υποδεικνύει ότι το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας θέρμανσης τις τελευταίες δεκαετίες οφείλεται στις μεγάλες συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου» αναφέρει.

Ο Φραγκίσκος ζητά πολιτικές για τη «δραστική» μείωση των εκπομπών και λέει ότι τα ορυκτά καύσιμα «πρέπει σταδιακά να αντικατασταθούν χωρίς καθυστέρηση», ενώ τάσσεται κατά ακόμη και του εμπορίου ανταλλαγής ρύπων. Πρόκειται, λέει, για μια πρόχειρη λύση που θα μπορούσε να προκαλέσει κερδοσκοπία και να υπονομεύσει την προσπάθεια που καταβάλλεται σε παγκόσμιο επίπεδο να μειωθούν οι εκπομπές αερίων που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Ο Πάπας γράφει ακόμη ότι αν και οι άνθρωποι ευαισθητοποιούνται όλο και περισσότερο για το περιβάλλον, δεν αλλάζουν ακόμη τις καταναλωτικές συνήθειές τους.

Ο χρόνος τελειώνει, συμπληρώνει στην εγκύκλιό του, για τη σωτηρία ενός πλανήτη που «αρχίζει να μοιάζει όλο και περισσότερο με γιγάντιο σωρό από ακαθαρσίες».

«Οχι» στον καταναλωτισμό
Ο πάπας Φραγκίσκος επικρίνει τους επιστήμονες που αφιερώνουν εαυτούς στην υπηρεσία του κεφαλαίου και του καταναλωτισμού. «Στην πραγματικότητα κάνουν τη Γη μας λιγότερο πλούσια και όμορφη, αλλά και περισσότερο γκρίζα» σημειώνει