Οι μαθητές σώζουν τις τοπικές ποικιλιών φυτών

Οι μαθητές από το 1ο Γυμνάσιο Σάμου, με καθοδήγηση από το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος» (www.archipelago.gr) και τη βοήθεια των καθηγητών τους, έσπειραν τον σχολικό τους κήπο με σπάνιες τοπικές ποικιλίες του Αιγαίου από δημητριακά και όσπρια.

Φακές, στάρι και φάβα από τοπικές ποικιλίες καλλιέργησαν μαθητές σε Γυμνάσιο της Γκράβας. Παρόμοιες ποικιλίες φύτεψαν μαθητές στο 1ο ΕΠΑΛ Κορυδαλλού. Στη μάχη για τη διάσωση και τη διατήρησή των τοπικών ποικιλιών έχουν ριχτεί κι άλλοι μαθητές δημοτικών, γυμνασίων και λυκείων. Με μεγάλη όρεξη και ενδιαφέρον φυτεύουν και καλλιεργούν σπόρους τοπικών ποικιλιών όπως στάρι, φακή, φάβα, ρεβύθια στους κήπους των σχολείων τους. Πρόκειται για μία πρωτοβουλία του Ινστιτούτου «Αρχιπέλαγος» που έχει στόχο τη διάσωση των τοπικών ποικιλιών φυτών.

Μέσα σε λίγες δεκαετίες οι τοπικές ποικιλίες σε ολόκληρη την Ελλάδα εξαφανίζονται με ιδιαίτερα ανησυχητικούς ρυθμούς. Από τις 200 ποικιλίες σταριού που καλλιεργούνταν, έχουν μείνει μόνο 20, δηλαδή μειώθηκαν κατά 90%. Γι’ αυτό το λόγο, το «Αρχιπέλαγος» εδώ και μία δεκαετία ασχολείται με τη διάσωση των τοπικών σπόρων έχοντας δημιουργήσει την Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου, Κιβωτός. Στόχος του είναι ο πολλαπλασιασμός και η διάδοση της καλλιέργειας των τοπικών ποικιλιών καλλιεργήσιμων φυτών από τα νησιά αλλά και από περιοχές της ηπειρωτικής χώρας.

Από πέρυσι το Ινστιτούτο – με δικά του μέσα – άπλωσε τις δράσεις για τη διάσωση των τοπικών ποικιλιών στη νέα γενιά. Σε σχολεία ανά την Ελλάδα. Η ανταπόκριση των μαθητών ήταν εντυπωσιακή. «Τα παιδιά ενθουσιάζονται. Ακόμα και οι μαθητές Λυκείου ασχολούνται και φυτεύουν τοπικούς σπόρους με μεγάλη όρεξη. Οι καθηγητές τους εκπλήσσονται. Πολλοί νόμιζαν ότι τα παιδιά ασχολούνταν μόνο με τους υπολογιστές» λέει ο διευθυντής του Ινστιτούτου Θοδωρής Τσιμπίδης που έχει επισκεφτεί πολλά σχολεία για τη δημιουργία των σχολικών κήπων με τοπικές ποικιλίες.

Όπως προσθέτει ο κ.Τσιμπίδης «με αυτή τη δράση δεν καλλιεργούμε μόνο σπόρους αλλά και τη νοοτροπία των παιδιών και τη γνώση. Επενδύουμε στα παιδιά. Ακόμα και σε αγροτικές περιοχές πολλά παιδιά δεν γνωρίζουν τα βασικά για τις καλλιέργειες και τους σπόρους. Είναι αναγκαίο να μπει η αγροτική οικονομία στα σχολεία μας». Από την άλλη προσθέτει, οι σχολικοί κήποι είναι ένας τρόπος να ομορφύνουν τα σχολεία. «Παρατηρούμε ότι σε πολλά σχολεία οι αυλές και τα παρτέρια τους ήταν εγκαταλειμμένα».

Στο 1ο ΕΠΑΛ Κορυδαλλού είναι η 2η χρονιά που οι μαθητές ασχολούνται με τον κήπο λαχανικών, ο οποίος φυτεύτηκε στο σχολείο υπό την καθοδήγηση του «Αρχιπελάγους». Οι μαθητές – παιδιά της πόλης  – δεν είχαν επαφή με τη γη, «δεν ήξεραν πώς να φυτέψουν» λέει η εκπαιδευτικός Αργυρώ Μαντέλου που συντονίζει τη δράση του σχολικού κήπου στο ΕΠΑΛ. «Όμως σιγά σιγά άρχισαν να ασχολούνται. Τους αρέσει και είναι ένας τρόπος να ξεκουράζονται λίγο από τα υπόλοιπη εκπαιδευτική διαδικασία».

«Φιλοδοξία μας είναι από του χρόνου να έχουμε μία ομάδα γεωπόνων που θα ασχολείται αποκλειστικά με τους κήπους. Όλα πάντως τώρα γίνονται με δικά μας έξοδα. Αφιερώνουμε πολύ κόπο και χρόνο» σημειώνει ο κ. Τσιμπίδης.

Τα προϊόντα (φακές, ρεβύθια, ντομάτες) που θα παράγονται στα σχολεία θα μπορούν να καταναλώνονται από τους μαθητές. Άλλωστε στην καλλιέργεια δεν χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα. «Θα επεξεργαστούμε και κάποια απ’ αυτά. Για παράδειγμα από το στάρι θα προσπαθήσουμε να φτιάξουμε αλεύρι» αναφέρει ο διευθυντής του «Αρχιπελάγους». Επιπλέον, στόχος είναι τα σχολεία να δημιουργήσουν τις δικές τους μικρές τράπεζες σπόρων. «Τους έχουμε δώσει οδηγίες πώς να το κάνουν αυτό».

Μερικές από τις τοπικές ποικιλίες που έχουν φυτευτεί στα σχολεία είναι μία παλιά και πολύ καθαρή ποικιλία σταριού  – ένα δίκοκο – καθώς και ένα μονόκοκο από τις Κυκλάδες. «Βάζουμε επίσης μία παλιά ποικιλία φάβας, ρεβυθιού, μαρούλι, λάχανο». Πρόκειται για σπάνιες τοπικές ποικιλίες που κινδύνευαν με εξαφάνιση. Πολλές απ’ αυτές έχουν διατηρηθεί στην Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου Κιβωτός του «Αρχιπελάγους». Σημειώνεται ότι μόνο το 2-3 % των ποικιλιών λαχανικών που υπήρχαν πριν 50 χρόνια στην Ελλάδα έχει διασωθεί υπό καλλιέργεια μέχρι τις μέρες μας.

Το Αρχιπέλαγος δημιούργησε την Άνοιξη του 2005 στην Ικαρία την Τράπεζα Σπόρων Αιγαίου. Σήμερα η Τράπεζα βρίσκεται στη Σάμο και διαθέτει περίπου 1500 τοπικές ποικιλίες σπόρων. Πρόκειται για ποικιλίες που οι ειδικοί του Ινστιτούτου έχουν δοκιμάσει και έχουν διαπιστώσει ότι είναι καθαρές και μπορούν να καλλιεργηθούν. Οι σπόροι που τους στέλνουν στη Σάμο απ’ όλη την Ελλάδα είναι χιλιάδες. «Όμως το 60% απ’ αυτές είναι ήδη κατεστραμμένο».

Η Κιβωτός Σπόρων έχει επίσης καταφέρει να συλλέξει ποικιλίες που πιστεύαμε ότι είχαν εξαφανιστεί, όπως η κόκκινη πατάτα της Κρήτης, άσπρο και κόκκινο καλαμπόκι και το κρεμμύδι «μελάθι».

Οι σπόροι φυλλάσονται υπό κατάλληλες συνθήκες για μακροχρόνια συντήρηση και καλλιεργούνται πειραματικά για μορφολογική παρατήρηση, έτσι ώστε να εξεταστεί ο τυχόν βαθμός επιμόλυνσής και να επιτευχθεί ο πολλαπλασιασμός τους.

Όπως αναφέρει το «Αρχιπέλαγος» τις τελευταίες δεκαετίες, όλο και περισσότεροι αγρότες (τόσο οι επαγγελματίες, όσο και αυτοί που καλλιεργούν για να καλύψουν τις ανάγκες της οικογένειας) αγοράζουν τους σπόρους για τις καλλιέργειές τους. «Οι σπόροι που είναι διαθέσιμοι στο εμπόριο είναι από ξένες προς τα νησιά ποικιλίες, ενώ πολύ συχνά είναι και υβριδισμένοι. Οι υβριδισμένοι σπόροι έχουν υποστεί πολλές κατευθυνόμενες εργαστηριακές διασταυρώσεις».