Τσιμέντο να γίνει και άλλες πολεοδομικές εξελίξεις

Η πολεοδομική εξέλιξη της Αθήνας γίνεται αιτία το Α’ Νεκροταφείο να μετατραπεί από εξοχικό σε αστικό, κι άρα σε νεκρόπολη και κατά συνέπεια να ακολουθήσει την τύχη της πόλης. Οι χωμάτινοι λάκκοι θα γίνουν τσιμεντένιοι, όπως άλλωστε κι ολόκληρη η Αθήνα έχει τσιμεντοποιηθεί.

Κι αν ήδη επί των χρόνων του Μεταξά τα κυπαρίσσια παύουν να μονοπωλούν τους διαδρόμους και τους περιβόλους και πλήθος άλλων φυτών έρχονται να προστεθούν. Κι ακόμη κι αν μόλις οι προ τριετίας χάρτες του Δήμου Αθηναίων συμπεριλαμβάνουν στα άλση το Α΄ Νεκροταφείο μαζί με το Ζάππειο «το όραμα της μετατροπής του νεκρώσιμου τοπίου σε χώρο πρασίνου πραγματοποιείται μόνο μερικώς», εκτιμά η Ιωάννα Παρασκευοπούλου.

«Θα είναι πάντα νεκροταφείο κι όχι άλσος κι αυτό όχι μόνο διότι έχει νεκρούς, αλλά γιατί το ζωντανό σημείο διάκρισης, το εμβληματικό σύμβολο ότι εκεί έχουν ενταφιαστεί άνθρωποι, είναι η φωτιά στο καντήλι κι όχι οι γλάστρες ή τα κυπαρίσσια».

Από το παιχνίδι των ιδεολογικών οραμάτων δεν απουσιάζει ούτε το εβραϊκό τμήμα – το οποίο αποτελεί μια παγωμένη σελίδα του ρομαντισμού, καθώς η χρήση του σταμάτησε το 1959 δεδομένου ότι η ιουδαϊκή θρησκεία απαγορεύει την εκταφή – όπως και κάθε έργο ή προσθήκη: από το βυζαντινότροπο οστεοφυλάκιο στο πλαίσιο της αναζήτησης της ελληνικότητας ώς τη διαμόρφωση της εισόδου στην οποία διατυπώνονται οι αρχιτεκτονικές τάσεις του μοντερνισμού.

Τελικά τι είναι το Α’ Νεκροταφείο; «Δεν είναι ίδρυμα για νεκρούς καλλιτέχνες, πολιτικούς, στρατιωτικούς, διασημότητες γενικότερα, όπως δεν είναι και μουσειακό ίδρυμα, επειδή τυγχάνει να διαθέτει αξιόλογα γλυπτά. Το νεκροταφείο ως δημοτική υπηρεσία ανταποκρίνεται σε διάφορα ζητήματα που σχετίζονται με τη διαχείριση των νεκρών σωμάτων, άσημων ή διάσημων, δρώντας παράλληλα με γνώμονα την εξυπηρέτηση πολλαπλών σκοπών,  όχι μόνο κοινωφελών, αλλά και μικροπολιτικών. Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα: ο αποπροσανατολισμός της θεσμικής χρήσης του, εξαιτίας διαφόρων ιδεολογικών παρεμβάσεων», σημειώνει η συγγραφέας – που αφήνει μερικά σημεία «σκοτεινά» στον μη ειδικό αναγνώστη, ο οποίος θα περίμενε διευκρινίσεις στο εκτενέστατο τμήμα των υποσημειώσεων – και καταλήγει: «Ο,τι κι αν του κάνει κανείς, το νεκροταφείο θα βρει τρόπο να επιβιώσει όχι εκ θαύματος αλλά εκ των πραγμάτων: το τι κάνουν οι ζωντανοί σε ένα νεκροταφείο ελάχιστα το εμποδίζει από το να λειτουργεί ενδελεχώς, σύμφωνα με τον σκοπό του που δεν αφορά τους ζωντανούς, αλλά τους νεκρούς».