Ο «κόλπος της βασίλισσας» διχάζει τη Γαλλία

Εχουν περάσει 300 χρόνια από τον θάνατο του Λουδοβίκου ΙΔ’ και το μεγαλείο του παραμένει αναλλοίωτο στις Βερσαλλίες. Ο χρυσοποίκιλτος θρίαμβος της αρχιτεκτονικής των Ανακτόρων του Βασιλιά Ηλιου και οι φροντισμένοι αχανείς κήποι του αποτελούν ισχυρό πόλο έλξης τουριστών. Στα αξιοθέατα για τους τελευταίους έχει προστεθεί η «Βρώμικη γωνία». Το γιγάντιο γλυπτό που εγκατέστησε ο βρετανός καλλιτέχνης Ανίς Καπούρ και, σύμφωνα με δικές τους δηλώσεις, μοιάζει με «τον κόλπο της βασίλισσας που βρίσκεται στην εξουσία».

Οπως συνήθως συμβαίνει σε αντίστοιχες περιπτώσεις, το χωνί από συμπαγές ατσάλι με όγκους σπασμένων λίθων γύρω του δεν ξετρέλανε όλους τους επισκέπτες των Βερσαλλιών. Ο κριτικός τέχνης της «Figaro» κατηγορεί τον Καπούρ ότι χρησιμοποίησε το πολυφωτογραφισμένο σημείο των κήπων για να δημιουργήσει μια selfie 10 εκατομμυρίων ευρώ. Αλλου επιπέδου βέβαια είναι η αποδοκιμασία από το μέτωπο των γάλλων εθνικιστών και φιλομοναρχικών, οι οποίοι χαρακτηρίζουν στα μπλογκ τους προκλητική ενέργεια το έργο (αλλά έστω ότι αυτοί τίθενται εκτός συναγωνισμού). Το πολιτιστικό περιοδικό «Les Inrocks», από την άλλη, με τη γνωστή αριστερή φιλελεύθερη ματιά, υποδέχεται το γλυπτό ως ένα σχόλιο πάνω στον συμβολισμό της γαλλικής εξουσίας και ταυτότητας έτσι όπως την εκφράζει το ίδιο το μνημείο των Βερσαλλιών.

Αν είναι σχόλιο, δεν εξαντλείται πάντως στους κήπους. Ο Καπούρ εγκατέστησε ένα βαθιά συμβολικό έργο και στην ιστορική αίθουσα Ζε ντε Πομ. Για τη γαλλική Ιστορία ο χώρος αυτός εκφράζει την κοιτίδα της ιδρυτικής πράξης της Γαλλικής Δημοκρατίας, εκεί όπου το 1789 οι αντιπρόσωποι της Τρίτης Τάξης έδωσαν τον «Ορκο του Σφαιριστηρίου» αρνούμενοι να υποταχθούν στη βασιλική εξουσία, ορκισμένοι να ψηφίσουν νέο Σύνταγμα. Ο Καπούρ χρησιμοποίησε το Ζε ντε Πομ για το έργο του «Shooting into the Corner». Είναι ένα κανόνι που μοιάζει να έχει εκραγεί εκσφενδονίζοντας μάζα από κόκκινο κερί ως μια μεταφορά αίματος και εντοσθίων. Και κατά τη δική του εξήγηση, ένα «καθαρά φαλλικό σύμβολο μιας αμφιλεγόμενης εγκατάστασης που προκαλεί ερωτήματα για τη βία της σύγχρονης κοινωνίας». «Το να τοποθετήσω διάσπαρτα αντικείμενα εδώ κι εκεί μέσα στον χώρο δεν σημαίνει τίποτα. Η ιδέα μου έχει να κάνει με την αλλαγή των ισορροπιών στο συμμετρικό τοπίο των κήπων που σχεδίασε ο Αντρέ Λε Νοτρ και την πρόκληση του χάους. Ετσι ανοίγει ένας διάλογος με την Ιστορία» δήλωσε παράλληλα.

Ο Καπούρ απέκτησε διεθνή αναγνώριση το 2009 με την αναδρομική έκθεσή του στην Τέιτ Μόντερν του Λονδίνου, που σημείωσε ρεκόρ προσέλευσης για έκθεση γλυπτικής με 280.000 επισκέπτες. Από τότε η αξία των έργων του εκτινάχθηκε σε εκατομμύρια ευρώ και ο ίδιος απέκτησε μια ομάδα 25 βοηθών με βάση το Λονδίνο και άλλους 30 σε εργαστήρια σε όλον τον κόσμο. Μάλιστα έχει προλάβει να απαντήσει και στις κατηγορίες για την εμπορευματοποίηση της τέχνης του: «Οι καλοί καλλιτέχνες έχουν χρήματα – και δεν προσποιούμαι ότι αυτό είναι αναληθές. Η γλυπτική είναι μεγάλο εγχείρημα, χρειάζεται μήνες ή και χρόνο για να ολοκληρωθεί. Μία τέτοια χρονοβόρα διαδικασία χρειάζεται πόρους και είμαι τυχερός που υπάρχουν άνθρωποι να θέλουν να αγοράσουν αυτό που κάνω».