Πολιτισμός

Νίκος Πορτοκάλογλου: Ο απρόθυμος αντιμνημονιακός

Νίκος Πορτοκάλογλου: Ο απρόθυμος αντιμνημονιακός
Σχόλια
5 λεπτά
«Κι οι πλατείες μας φουντώνουνε στη βία/ οι εμπόροι, οι δασκάλοι κι οι ληστές/ μας πουλάνε νοσταλγία/ και ενέσεις απ’ το χτες». Δεν ήταν γι’ αυτούς τους στίχους που απέκτησε νέους εχθρούς – και φίλους – ο Νίκος Πορτοκάλογλου. Δεν προέρχονται από το «Θα περάσει κι αυτό», σινγκλάκι που ο τραγουδιστής κυκλοφόρησε πρόσφατα κερδίζοντας τη ρετσινιά του «μνημονιακού» από την αυτοσχέδια επιτροπή των social media. Με παρόμοιους στίχους, από τον πρώτο δίσκο τους, το 1982, οι Φατμέ έδειχναν προς το ακροατήριο της μεταπολιτευτικής στράτευσης την ανάγκη για λίγη ατομικότητα ακόμη.
Oσο παράδοξο κι αν φαίνεται σε πρώτη ανάγνωση, ο Πορτοκάλογλου ξαναζεί σήμερα – τηρουμένων των αναλογιών – ένα επεισόδιο από το 1982. Την εποχή της ευφορικής Αλλαγής, την οποία όμως ο ίδιος και οι Φατμέ δεν θέλησαν να εξαργυρώσουν με χαιρετίσματα στην εξουσία. Την εποχή της αμφιθυμικής σχέσης με την Ευρώπη, την οποία ο ίδιος και το συγκρότημα χρησιμοποίησαν ως ερέθισμα και όχι ως καταγγελία. Εδρα του βολιώτη στιχουργού, όπως και των συντρόφων του, ήταν η μεσοαστική Νέα Σμύρνη. Οι εικόνες της σύγχρονης μητρόπολης δεν θα τον εγκαταλείψουν ποτέ και η προσωπική του μυθολογία θα κουβαλά την εύθραυστη μοναχικότητα που αναζητεί χαραμάδες για να διαφύγει: από την Αλλαγή του 1981 έως το Μνημόνιο του 2015.

Μαζί με τους Φατμέ θα ζήσει την ευρεία αποδοχή που μεταφράζεται σε θετικές κριτικές, συνεργασία με την «άλλη όχθη» («Πες το κι έγινε» με Αλεξίου, «Κλείνω κι έρχομαι» με Μητροπάνο), το μαζικό χιτ («Το καλοκαιράκι»), τη γενναιόδωρη πρόσκληση του Χατζιδάκι να εμφανιστούν στο πρόγραμμα του Σείριου το 1986 και μία τουλάχιστον στιγμή παλλαϊκού θριάμβου.

Με αφορμή την ελληνική νίκη στο Eurobasket του 1987, ο Μανώλης Ανδρόνικος γράφει στο «Βήμα» στις 21 Ιουνίου: «Φαντάζομαι τον Πίνδαρο να συνθέτει τον επινίκιό του γι’ αυτά τα δώδεκα παλικάρια, που μας γέμισαν χαρά και περηφάνια και μας δίδαξαν πολλά». Ελλείψει σύγχρονου Πινδάρου, το σάουντρακ της περιόδου γράφουν οι Φατμέ με το «Είμαστε πια πρωταθλητές», κομμάτι που θα αναπαραχθεί στα κρατικά ΜΜΕ, αλλά και στη – νεοσύστατη τότε – «ελεύθερη» ραδιοφωνία.

Οι έπαινοι δεν έχουν τελειώσει. Για τον δεύτερο δίσκο τους «Ψέματα» ο ανήσυχος παλμογράφος της περιόδου Χρήστος Βακαλόπουλος γράφει στο «Ντέφι», την άνοιξη του 1983: «Είναι ο πρώτος γνήσια μελαγχολικός δίσκος του ελληνικού ροκ… Οι Φατμέ έχουν καταλάβει ότι το ροκ μπορεί και πρέπει καμιά φορά (και σε δύσκολες εποχές) να είναι μια υπόθεση σοφίας σε χαμηλούς τόνους».

Ο Πορτοκάλογλου ενηλικιώνεται μουσικά με προνομιακό πεδίο τον διάλογο Ελλάδας – Δύσης, στράτευσης και αυτοαναφορικότητας, παράδοσης – μοντερνισμού.

Πριν ο ερμηνευτής ξεκινήσει το δικό του ταξίδι (το 1991) έχει προλάβει να καταθέσει με τους υπόλοιπους Φατμέ την ένστασή του για το ηρωικό απόθεμα της προηγούμενης γενιάς. Ερχεται πάντα κάποια στιγμή που «Υπάρχει λόγος σοβαρός»: «Τώρα τα τραγούδια μας/ τους πέφτουνε λίγα/ και κάτω από τα μουστάκια τους/ γελάν’ οι παλιοί/ έχουν βλέπεις πίσω τους/ τη λάμψη του ’60/ καθάρισαν αυτοί». Χρόνια αργότερα θα αποκαλύψει ότι είχε κατά νου «τα μουστάκια του Σαββόπουλου», με τον οποίο βέβαια τον συνδέει σχέση αμοιβαίας εκτίμησης.

Είναι ένας από τους επιγόνους του Νιόνιου, εκλεκτικός συνομιλητής των λαϊκών στιχουργών (τον Ακη Πάνου αναγνωρίζει ως τη μεγαλύτερη επιρροή του), συνοδοιπόρος των Κατσιμιχαίων και «απέναντι» από τη ροκ υποκουλτούρα της εποχής.

Στη μουσική γεωγραφία των Φατμέ, προσπελάσιμη για το ευρύ κοινό σε σύγκριση ακόμη και με τους Τερμίτες – το άλλο ηλεκτρικό συγκρότημα των 80s – συνυπάρχουν ο Λέοναρντ Κοέν (τον οποίο ο Πορτοκάλογλου απολαμβάνει, κατά δήλωσή του, στη συναυλία της Μαλακάσας, το 2008) και ο Στράτος Διονυσίου (το «Εγώ ο ξένος» είναι από τις καλύτερες διασκευές στον περυσινό άνισο δίσκο «Λιμάνια ξένα»).

«Ε φυγα σαν άσωτος μα πάντα μετρημένος/ Κι ενώ γυρνούσα άστεγος εσύ ήσουν διορισμένος». Δίσκος: «Φωνές». Κομμάτι: Νο 1. Με αυτούς τους στίχους ο Πορτοκάλογλου ξεκινούσε τη σόλο καριέρα, στην οποία χωρούσαν οι υπόγειες διαδρομές της πόλης και η αμφιβολία για τις πολιτικές βεβαιότητες.

Ο προσωπικός θα παραμείνει για εκείνον ο απολύτως πολιτικός στίχος – και αυτό θα είναι το βασίλειο και η φυλακή του μουσικού του ύφους.
Στην πορεία θα ενταχθεί σε έναν ευρύτερο καλλιτεχνικό κύκλο που θα τον οδηγήσει στα σάουντρακ του «Βαλκανιζατέr» και του «Μπραζιλέρο» (αμφότερα σε σκηνοθεσία του φίλου του Σωτήρη Γκορίτσα) και στη συμμετοχή στο «Ακροπόλ» του Παντελή Βούλγαρη.

Μαζί θα έρθει και η αμηχανία του ρεπερτορίου, κυρίως στη δεκαετία του 2000, όταν η ελληνική δισκογραφία αντιμετωπίζει τον χειρότερο εφιάλτη της. Παρά τις κατηγορίες για τραγούδια-συνθήματα, ο ίδιος δεν αποφεύγει να ζήσει το σουξέ, όταν η «Δίψα» σηματοδοτεί την ολική επαναφορά του το 2003 και ένα δίστιχό του («Τι λείπει, τι φταίει, και η καρδιά μου κλαίει») σκάει σαν εορταστικό πυροτέχνημα στην Τελετή Λήξης του 2004.

Το πάρτι, όμως, κάποτε τελειώνει. Και από την αρχή της μνημονιακής περιόδου ο «απροστάτευτος από τον μύθο» τραγουδοποιός, όπως τον περιέγραψε κάποτε ο Σαββόπουλος, διατηρεί αποστάσεις από το hangover του θυμωμένου πλήθους. Σε πείσμα των επιφανειακών αναρτήσεων είναι μια στάση διαχρονική. Bonus track από συνέντευξη του 1996 (στο περιοδικό «Symbol»): «Επανάσταση είναι η στιγμή που καταλαβαίνεις ότι όσο κακό κι αν είναι το σύστημα ή το κράτος, τη μερίδα του λέοντος στο φταίξιμο την έχεις εσύ ο ίδιος».

Go Deeper

Νίκος Πορτοκάλογλου

Επόμενο άρθρο

Google news

Ακολουθήστε tanea.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Σχετικά άρθρα

Σχόλια
Σχολίασε εδώ
0 /50
0 /2000

Τα Νεότερα

  1. Πάρος: Εμπόδια για την Μονάδα Τεχνητού Νεφρού – Πέντε μήνες αναμονής για την υπογραφή της μίσθωσης, ταλαιπωρία για 15 νεφροπαθείς
  2. Αποκάλυψη FT: Έως και 1.000 ρομπότ στις σήραγγες της Χαμάς σχεδιάζει να στείλει το Ισραήλ
  3. Συναγερμός ξανά στην Ιταλία: Νέες απειλές για βόμβες σε σχολεία

Πιο Σχολιασμένα

Πιο Διαβασμένα

Cookies