Χωρίς σχέδιο για την Ευρώπη;

Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, στο ενδιαφέρον αν και πολλαπλώς αμφιλεγόμενο άρθρο του στην εφημερίδα «Monde» είχε τη μοναδική ευκαιρία, πέρα από την οποιαδήποτε κριτική για τη διαπραγμάτευση, να παρουσιάσει ένα συγκεκριμένο, ολοκληρωμένο και, τελικά, αριστερό όραμα/σχέδιο για την Ευρώπη. Δέν το έκανε, πέρα από τη γενική αναφορά ότι επιδιώκει «μια Ευρώπη της αλληλεγγύης, της ισότητας και της δημοκρατίας».

Σωστή θέση την οποία όμως, λίγο-πολύ οι πάντες, δεξιοί ή αριστεροί, ρητορικά διακηρύττουν. Το ερώτημα είναι πώς η θέση αυτή μεταφράζεται σε πραγματικό πολιτικό σχέδιο και πώς οικοδομείται αυτή η Ευρώπη. Πάνω σ’ αυτό το ζωτικό θέμα, ο πρωθυπουργός δεν λέει απολύτως τίποτα, πέρα από το να κατακεραυνώνει την ιδέα για την τοποθέτηση ενός «υπερυπουργού Οικονομικών της Ευρωζώνης», που κατά την άποψή του θα έχει στόχο «να απορρίπτει ακόμη και προϋπολογισμούς κυρίαρχων κρατών που δεν θα ευθυγραμμίζονται με τα δόγματα του ακραίου νεοφιλελευθερισμού».

Κι όμως, η ιδέα για θέσπιση του υπουργού Οικονομικών της ευρωζώνης μπορεί να ενταχθεί σ’ ένα άλλο, διαφορετικό, σχέδιο για την εμβάθυνση της ευρωζώνης, με κάθε άλλο παρά νεοφιλελεύθερο περιεχόμενο. Και το σχέδιο αυτό, χρήσιμο θα ήταν να παρουσιάσει και να το στηρίξει ο πρωθυπουργός στο ευρωπαϊκό ακροατήριο ως σχέδιο της χώρας.
  
Το σχέδιο αυτό λέει συγκεκριμένα ότι η οικονομική και νομισματική ένωση (ΟΝΕ) θα πρέπει (εκτός από νομισματική) να γίνει επίσης δημοσιονομική, οικονομική, κοινωνική και τελικά πολιτική ένωση. Να γίνει δημοσιονομική ένωση (fiscal union) με έναν ισχυρό προϋπολογισμό που θα πραγματοποιεί «μεταφορές πόρων» στα λιγότερο εύπορα μέλη της, με «αμοιβαιοποίηση του χρέους» (ευρωομόλογα), με αναδιανεμητικές πολιτικές αλληλεγγύης και σύγκλισης, ταυτόχρονα όμως και με αυστηρότερους κανόνες άσκησης της δημοσιονομικής πολιτικής, που θα «επιβλέπεται» από έναν υπουργό Οικονομικών της Ένωσης.

Οικονομική ένωση σημαίνει πολλά πράγματα όπως, μεταξύ άλλων, αναπτυξιακή πολιτική, φορολογική πολιτική, σύμμετρη μακροοικονομική πολιτική, κ.λπ. Και όλα αυτά μέσα σ’ ένα πλαίσιο βαθύτερης πολιτικής ένωσης, που θα διασφαλίζει, μεταξύ άλλων, τη δημοκρατική νομιμοποίηση των αποφάσεων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Όλα αυτά προϋποθέτουν βεβαίως μεταφορά μέρους κυριαρχίας στο σύστημα της Ένωσης.

Η Ελλάδα δεν μπορεί παρά να είναι υπέρ αυτού του σχεδίου. Αλλά μέχρι σήμερα τουλάχιστον η ελληνική κυβέρνηση έχει αρνηθεί να παρουσιάσει το ολοκληρωμένο σχέδιό της για την Ευρώπη.

Εάν το έκανε, θα διευκόλυνε και την τρέχουσα διαπραγμάτευση. Θα πρότεινα λοιπόν σε μια πρώτη ευκαιρία, σε ομιλία του στις Βρυξέλλες, ο πρωθυπουργός να παρουσιάσει το συγκεκριμένο σχέδιό του για την Ευρώπη, πέρα από τις γενικόλογες αναφορές.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.