Νέοι θεραπευτικοί στόχοι στη σκλήρυνση κατά πλάκας

Η πολλαπλή σκλήρυνση (άλλοτε σκλήρυνση κατά πλάκας) είναι μια αυτοάνοση ασθένεια που προκαλεί εστιακή (φλεγμονώδη) και διάχυτη (νευροεκφυλιστική) βλάβη, η οποία μετράται με τις τεχνικές της μαγνητικής τομογραφίας (MRI).

Το 1995 ήταν μια χρονιά – σταθμός για τη νόσο, αφού κυκλοφόρησε η πρώτη θεραπεία που δρα στο διαταραγμένο ανοσοποιητικό σύστημα του πάσχοντος και το τροποποιεί (ανοσοτροποποιητική θεραπεία).

Η εξέλιξη αυτή άλλαξε την πορεία της, δημιούργησε θεραπευτικούς στόχους και οδήγησε στην αναζήτηση δεικτών και μέτρων για την αξιολόγηση της εξέλιξής της και την επιλογή της θεραπείας.

Πρώτοι θεραπευτικοί στόχοι ήταν η μείωση των υποτροπών και η καθυστέρηση εμφάνισης αναπηρίας. Με την MRI μετράμε τη μείωση του όγκου του εγκεφάλου (BVL), που εκπροσωπεί την εστιακή και διάχυτη βλάβη της νόσου. Η BVL παρατηρείται από τα αρχικά στάδια της πολλαπλής σκλήρυνσης με ετήσια συχνότητα 0,5-1,35% υψηλότερη απ’ ό,τι στα υγιή άτομα, ενώ σχετίζεται και καθορίζει τη μελλοντική αναπηρία.

Οι τρεις αυτές παράμετροι (υποτροπές, αναπηρία, MRI) αποτέλεσαν τους πρώτους στόχους αξιολόγησης της θεραπείας, με την αποτελεσματικότητά της να θεωρείται σημαντική όσο περισσότερο μειώνονται.

Αν και δεν υπάρχει ακόμα θεραπεία που να «εκριζώνει» την πολλαπλή σκλήρυνση, το 2009 εισήχθη ο όρος Απελευθέρωση από τη Δραστηριότητα της Νόσου, με αφορμή την κυκλοφορία σκευασμάτων υψηλής αποτελεσματικότητας. Ο όρος αυτός προσφάτως εξελίχθηκε σε Ελλειψη Αποδειχθείσας Δραστηριότητας της Νόσου (No Evidence of Disease Activity – NEDA).

Ο νέος όρος αυτός, που αποτελεί μέτρο αυξανόμενης χρήσης για την αξιολόγηση των θεραπειών, περικλείει τρία στοιχεία: 1) Ελλειψη υποτροπών 2) Ελλειψη εξέλιξης της αναπηρίας 3) Ελλειψη ενεργών βλαβών στην MRI.

Συμπεριλαμβάνοντας την εκφυλιστική διάχυτη δραστηριότητα με την προσθήκη τέταρτου στοιχείου (της BVL) καλύπτεται και το σκέλος των γνωσιακών διαταραχών που χαρακτηρίζουν την πορεία της νόσου και το μέτρο αξιολόγησης πλέον είναι NEDA-4, όπως παρουσιάσθηκε στο πρόσφατο συνέδριο της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας τον Απρίλιο 2015.

Η δημιουργία μετρικού δείκτη αξιολόγησης αποσκοπεί στη διαχείριση της πολλαπλής σκλήρυνσης διαγνωστικά και θεραπευτικά με έγκαιρη έναρξη ορθής θεραπείας ώστε να καθυστερήσει η εξέλιξή της, με διατήρηση καλής ποιότητας ζωής και δραστηριότητας του πάσχοντος για μεγάλο διάστημα.

Η Κλημεντίνη Ε. Καραγεωργίου είναι νευρολόγος-ψυχίατρος, διευθύντρια της Νευρολογικής Κλινικής και του Ιατρείου Πολλαπλής Σκλήρυνσης του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών