Στα χέρια των ισλαμιστών η αρχαία Νύμφη της Ερήμου

Στο έλεος των τζιχαντιστών βρίσκονται οι αρχαιολογικοί θησαυροί της Παλμύρας μετά την κατάληψη της ιστορικής πόλης από το Ισλαμικό Κράτος και την αποχώρηση των συριακών δυνάμεων. Αλλά το θρίλερ της Παλμύρας φαίνεται να μην έχει τέλος: οι τζιχαντιστές εισχώρησαν αρχικά στο βόρειο τμήμα της πόλης που αποτελεί Μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ενώ λίγες ώρες αργότερα την έθεσαν υπό τον έλεγχό τους σχεδόν ολόκληρη.

Ολα άρχισαν με την κατάληψη από το Ισλαμικό Κράτος του κτιρίου όπου εδρεύουν οι υπηρεσίες κρατικής ασφαλείας και ενός οδοφράγματος, το οποίο είχε στηθεί κοντά σε κτίριο της δημόσιας διοίκησης. Η συριακή τηλεόραση μετέδιδε, από την πλευρά της, ότι «ο στρατός βρισκόταν αντιμέτωπος με ομάδες τρομοκρατών που εισχώρησαν στα βόρεια προάστια της Παλμύρας».

Η επίθεση του Ισλαμικού Κράτους κατά της πόλης που βρίσκεται στην κεντρική Συρία είχε αρχίσει στις 13 Μαΐου. Τέσσερις ημέρες μετά οι τζιχαντιστές είχαν καταλάβει το μεγαλύτερο τμήμα της βόρειας περιφέρειας. Οι συριακές δυνάμεις ωστόσο είχαν καταφέρει να τους απωθήσουν πριν συμπληρωθούν καν 24 ώρες. Αλλά από χθες, οι τζιχαντιστές βρίσκονται μια ανάσα από τις αρχαιότητες, οι οποίες κοσμούν το νοτιοδυτικό τμήμα της Παλμύρας. Θα επιζήσει ένας αρχαιολογικός χώρος με τις περίτεχνες κιονοστοιχίες, που χρονολογείται από τη ρωμαϊκή εποχή; Τίποτε δεν είναι λιγότερο βέβαιο. Η ανησυχία είναι έκδηλη δεδομένου ότι το Ισλαμικό Κράτος έχει καταστρέψει αρχαιολογικούς θησαυρούς μεγάλης αξίας σε άλλες περιοχές που έχει καταλάβει. «Είναι πολύ άσχημα τα πράγματα» δήλωσε στα διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία ο Μααμούν Αμπντελκαρίμ, επικεφαλής της συριακής Εφορείας Αρχαιοτήτων.

Η Παλμύρα, εκτός από την αρχαιολογική αξία που έχει για τον υπόλοιπο κόσμο, έχει και στρατηγική σημασία για το Ισλαμικό Κράτος. Ο λόγος είναι ότι βρίσκεται στη μεγάλη συριακή έρημο που συνορεύει με την ιρακινή επαρχία Αλ Ανμπάρ, η οποία ελέγχεται κατά μεγάλο μέρος από τους τζιχαντιστές, ενώ αποτελεί κόμβο για τη Χομς και τη Δαμασκό. Η κατάληψή της θα επιτρέψει στους εξτρεμιστές να διευρύνουν κατά πολύ τα εδάφη που ελέγχουν στη Συρία. Η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας είναι μάλλον υποτονική – τουλάχιστον προς το παρόν. Η γαλλική κυβέρνηση συγκάλεσε για τις 2 Ιουνίου διεθνή συνάντηση στο Παρίσι, στην οποία θα συμμετέχουν 24 υπουργοί κυβερνήσεων και εκπρόσωποι παγκόσμιων οργανισμών, ενώ οι ΗΠΑ θα εκπροσωπηθούν από τον επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Τζον Κέρι.

Η αρχαιολογική αξία της Παλμύρας αναδεικνύεται από το γεγονός και μόνο ότι κατά την αρχαιότητα ήταν γνωστή ως Νύμφη της Ερήμου. Χτισμένη σε μια όαση 215 χλμ. βορειοανατολικά της Δαμασκού και 120 χλμ. νοτιοδυτικά του Ευφράτη, ήταν σημαντικός σταθμός για τα καραβάνια που διέσχιζαν τη μεγάλη συριακή έρημο. Το όνομά της αποτελεί ελληνική μετάφραση του αραμαϊκού ονόματος Θαδμόρ, που σημαίνει Φοίνικας. Τη ρωμαϊκή εποχή, περίοδο κατά την οποία βασίλευσε η θρυλική βασίλισσα Ζηνοβία, έγινε γνωστή για τον πλούτο της. Σύμφωνα με έναν θρύλο της εποχής εκείνης, η πόλη είχε καταστραφεί από τον βασιλιά των Βαβυλωνίων Ναβουχοδονόσορα.

Σήμερα απειλείται και πάλι από τους εξτρεμιστές σουνίτες του Ισλαμικού Κράτους. Στην πραγματικότητα απειλούνται μερικά από τα σημαντικότερα ιστορικά τεκμήρια της ρωμαϊκής εποχής στην περιοχή όπως είναι ο Ναός του Ηλιου, οι τετράγωνοι επιτάφιοι τριών – πέντε ορόφων, το ρωμαϊκό θέατρο, καθώς και τα θεμέλια των οδών και των κατοικιών. Μεγάλης αρχαιολογικής αξίας θεωρούνται και οι δίγλωσσες επιγραφές (στα ελληνικά και στην τοπική διάλεκτο), όπως και μία επιγραφή στην εβραϊκή και δύο στη ρωμαϊκή γλώσσα. Από το 1924, οπότε άρχισαν οι πρώτες ανασκαφές, έχουν έρθει στο φως διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα. Το τελευταίο σημαντικό εύρημα οφείλεται σε μια ομάδα πολωνών αρχαιολόγων που το 2005 ανακάλυψε άγαλμα της φτερωτής θεάς Νίκης.

Ο τουρισμός ήταν ασφαλώς σημαντική πηγή εσόδων για τους περίπου 45.000 κατοίκους της πόλης. Κατά τη βυζαντινή περίοδο και παρά το γεγονός ότι η πόλη είχε μπει σε περίοδο παρακμής, κατασκευάστηκαν κάποιοι ναοί, ενώ ο Ιουστινιανός εκτιμώντας την στρατηγική της σημασία διέταξε να ενισχυθούν τα τείχη της και να εγκατασταθεί εκεί φρουρά. Κατακτήθηκε ωστόσο από τους Αραβες το 634, οι οποίοι και την κατέστρεψαν. Η πόλη κίνησε και πάλι το διεθνές ενδιαφέρον το 1751 οπότε την επισκέφθηκε ομάδα ευρωπαίων περιηγητών, η οποία και συνέγραψε το βιβλίο «Τα ερείπια της Παλμύρας, ή αλλιώς Θαδμόρ, στην έρημο». Θα έπρεπε όμως να περάσουν άλλοι δύο αιώνες για να αρχίσουν αρχαιολογικές έρευνες από τη γαλλική διοίκηση υπό την οποία βρισκόταν τότε η Συρία.

Την περασμένη εβδομάδα όταν άρχισε η επίθεση των τζιχαντιστών στην Παλμύρα η Ιρίνα Μπόκοβα, επικεφαλής της UNESCO, ήταν η πρώτη που είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου. Χθες επανήλθε: «Ανησυχώ πολύ για την κατάσταση στην Παλμύρα. Οι μάχες απειλούν μια από τις σημαντικότερες τοποθεσίες στη Μέση Ανατολή. Είναι επιτακτική ανάγκη όλες οι πλευρές να σεβαστούν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους και να προστατεύσουν την πολιτιστική κληρονομιά, αποφεύγοντας να την βάλουν στο στόχαστρο ή να την χρησιμοποιήσουν για στρατιωτικούς σκοπούς»». Ο φόβος ότι η έκκληση θα πέσει στο κενό δεν είναι αβάσιμος.

Εκατοντάδες αγάλματα απομακρύνθηκαν
Ενα από τα μέτρα που ελήφθησαν για την προστασία των αρχαιολογικών θησαυρών ήταν η απομάκρυνση εκατοντάδων αγαλμάτων που μεταφέρθηκαν σε τοποθεσίες ασφαλείας για να γλιτώσουν από τη μανία των τζιχαντιστών. «Πολλές εκατοντάδες αγάλματα που ανησυχούσαμε ότι θα συντριβούν και θα πωληθούν βρίσκονται τώρα σε ασφαλείς τοποθεσίες» δήλωσε ο επικεφαλής της συριακής Εφορείας Αρχαιοτήτων. «Φοβόμαστε  όμως για το μουσείο και τα μεγάλα μνημεία που δεν είναι δυνατόν να μετακινηθούν» τόνισε και συμπλήρωσε: «Αυτή είναι μια μάχη ολόκληρου του κόσμου». Παράλληλα η Παλμύρα εκκενώθηκε και από τους κατοίκους της με τη βοήθεια πολιτοφυλάκων φίλα προσκείμενων στο καθεστώς Ασαντ.