Ενας πολιτιστικός θησαυρός στα μπάζα

Στην Πλατεία Μπασανταπούρ Ντουρμπάρ του Κατμαντού ένα βαρύ  ξύλινο δοκάρι ξεκινά από την κορυφή του σωρού των ερειπίων και καταλήγει στη βάση αυτού που ήταν κάποτε ο ναός Μαγιού Ντέγκα. Εθελοντές και μέλη των σωστικών συνεργείων το χρησιμοποιούν σαν σκάλα για να ανεβοκατεβαίνουν στον λόφο που έχει σχηματιστεί από τα μπάζα. Εάν ήταν κανείς τεχνοκριτικός θα διαπίστωνε ορισμένα ενδιαφέροντα πράγματα σχετικά με αυτό το δοκάρι. Στην επιφάνειά του είχαν χαραχτεί περίπλοκα οι εικόνες δύο θεοτήτων – και αυτό είναι πολύ πιθανό να έχει γίνει τον 17ο αιώνα. Με άλλα λόγια, το δοκάρι αυτό θα μπορούσε να πουληθεί για αρκετές χιλιάδες δολάρια στη Δύση.

Η καταστροφή αυτών των έργων τέχνης είναι μια άλλη διάσταση της τραγωδίας που βιώνει το Νεπάλ από τον καταστροφικό σεισμό, ο οποίος έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 5.000 ανθρώπους. Τα ερείπια αρχαίων ναών και παλατιών έμειναν αφύλακτα, γεγονός που μειώνει τις πιθανότητες να ξαναγίνει όπως ήταν ένα από τα μεγαλύτερα συμπλέγματα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Κάποιοι, πιθανότατα για συναισθηματικούς λόγους, παίρνουν κομμάτια από τον κατεστραμμένο Πύργο του Νταραχάρα, ο οποίος χρονολογείται από τον 19ο αιώνα. Αλλοι όμως έχουν διαφορετική προσέγγιση. Την περασμένη Δευτέρα ένας πολίτης τηλεφώνησε στην αρμόδια υπηρεσία για να καταγγείλει την απόπειρα κλοπής μιας μπρούντζινης καμπάνας από την οροφή ενός ναού στην πρωτεύουσα. Το τηλεφώνημα εκείνο έκανε τις Αρχές να λάβουν κάποια πρώτα μέτρα. Την επομένη, μια ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στον τοπικό Τύπο προειδοποιούσε ότι θα τιμωρούνταν όποιος συλλαμβανόταν με τεχνουργήματα στην κατοχή του.

Η αίσθηση πάντως είναι ότι για τη σωτηρία των μνημείων δεν υπάρχει η απαραίτητη βοήθεια. «Κανένας δεν μπορεί να τα σώσει μόνος του, ούτε η κυβέρνηση ούτε η UNESCO. Νομίζω ότι πρέπει να ενώσουμε τις δυνάμεις μας» σημείωνε ο Κρίστιαν Μανχάρτ, επικεφαλής του γραφείου της UNESCO στο Κατμαντού. «Υπάρχουν χιλιάδες μέρη που πρέπει να προστατεύσουμε και δεν μπορούμε να βάλουμε έναν αστυνομικό ή έναν στρατιωτικό να τα φυλάει 24 ώρες το 24ωρο. Οι άνθρωποι αυτοί είναι απαραίτητοι σε άλλα πράγματα. Επομένως είναι αδύνατο, όπως μπορείτε να φανταστείτε». Η επικεφαλής της UNESCO Ιρίνα Μπόκοβα ανέφερε σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στις αρχές της εβδομάδας ότι ποτέ άλλοτε μια φυσική καταστροφή δεν είχε πλήξει τόσο πολύ την πολιτιστική κληρονομιά.

Δύο ημέρες μετά τη σεισμική δόνηση των 7,8 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ μια αρχαία πόλη, το Μπακταπούρ, εγκαταλείφθηκε από τόσο πολλούς κατοίκους ώστε όποιος την επισκέπτεται δεν ακούει παρά τα γουργουρίσματα των περιστεριών. Αντίθετα, δεν φαίνεται να βιάζεται ο Κισόρ Ραγμπαντάρι, ο οποίος κάθεται στην είσοδο των ερειπίων σπιτιού που ανήκε στην οικογένειά του εδώ και τρεις γενιές. «Αυτό είναι το σπίτι μου» λέει. «Εχει καταστραφεί σχεδόν όλο. Απέξω μοιάζει να είναι εντάξει, αλλά μέσα υπάρχουν παντού ρωγμές. Με έναν σεισμό 6,5 ρίχτερ, θα πέσει όλο». Σύμφωνα με την UNESCO, έχουν καταστραφεί σχεδόν όλοι οι ναοί στο Κατμαντού, στο Μπακταπούρ και στο Πατάν. Στην Πλατεία Μπασανταπούρ Ντουρμπάρ την περασμένη Τρίτη ομάδες εθελοντών απομάκρυναν με φτυάρια τα συντρίμμια δύο ναών προκειμένου να φτάσουν στις σορούς δύο θυμάτων. Οι λίγοι αστυνομικοί που βρίσκονταν στην πλατεία δεν είχαν καμία διάθεση επιτήρησης. «Δεν υπάρχει καμία οργάνωση» έλεγε ένας καναδός τουρίστας που βοηθούσε στην απομάκρυνση των μπάζων. «Είναι μπάτε σκύλοι αλέστε».

Εχουν συλλάβει μόνο οκτώ εφήβους
Οι μόνες συλλήψεις που έχει κάνει η αστυνομία στο Κατμαντού για λαφυραγωγία είναι αυτές οκτώ εφήβων που σχεδίαζαν να πουλήσουν ξύλινα τεχνουργήματα στη μαύρη αγορά. Την ίδια ώρα οι κρατικές υπηρεσίες ρίχνουν η μία στην άλλη την ευθύνη για το θέμα της ασφάλειας των αρχαιολογικών χώρων