Αναζητώντας τον άλλο πόλο

Υπάρχει αντίπαλος στον ΣΥΡΙΖΑ; Αν πάμε σε εκλογές μέσα στις επόμενες σαράντα ημέρες ποιος θα μπορούσε να σταθεί απέναντι στον Τσίπρα; Τα ερωτήματα αυτά ξαναζεσταίνουν το σενάριο της συγκρότησης ενός ευρωπαϊκού συναγερμού. Είναι το σενάριο «τρία σε ένα», σύμφωνα με το οποίο ΝΔ, Ποτάμι και ΠΑΣΟΚ συγχωνεύονται για να αποτελέσουν κοινό εκλογικό ανάχωμα.

Δεν υπάρχει ακόμη σχέδιο. Υπάρχουν πολλά σχέδια, μεταξύ τους αντιφατικά, που εξυφαίνονται εντός και εκτός των κομμάτων τις τελευταίες εβδομάδες. «Είναι», όπως το περιγράφει στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, «σαν σύννεφο πάνω από τα κεφάλια μας».

Το ενδεχόμενο της συγκρότησης ευρωπαϊκού πόλου – που είχε συζητηθεί και μετά το εκλογικό σοκ του Μαΐου του 2012, στο διάστημα μεταξύ των δύο αναμετρήσεων – συναντά και σήμερα πολλά εμπόδια. Το πρώτο ο εκλογικός νόμος, που δεν δίνει στους συνασπισμούς κομμάτων το μπόνους των 50 εδρών. Αυτό θα σήμαινε ότι για να διεκδικήσει ένα τέτοιο σχήμα την πρωτιά θα έπρεπε να συγκροτηθεί ως νέο κόμμα. Και αυτό είναι το μεγάλο ρίσκο, που δεν φέρονται διατεθειμένοι να αναλάβουν κυρίως οι του ΠΑΣΟΚ, θεωρώντας ότι αν εμφανιστούν να προσαρτώνται στη ΝΔ θα είναι σαν να υπογράφουν την πολιτική τους εξαφάνιση.

Το δεύτερο εμπόδιο είναι οι νυν ηγεσίες. Η Συγγρού κάθε άλλο παρά απορρίπτει το ενδεχόμενο ενός ευρωπαϊκού τόξου. Η εκτίμηση είναι ότι «είτε γίνει είτε δεν γίνει συμμαχία τη ΝΔ τη συμφέρει να συντηρείται η συζήτηση, γιατί στο τέλος μπορεί να εμφανιστεί και μόνη της ως ευρωπαϊκός πόλος». Οπως το λέει κυνικά γαλάζιο στέλεχος, «όταν λέμε όλοι μαζί εννοούμε όλοι μαζί μας». Ολοι, ωστόσο, αναγνωρίζουν ότι οι νυν ηγεσίες θα έπρεπε να αποσυρθούν από το προσκήνιο, προκειμένου το συμμαχικό σχήμα να μην είναι έκθετο στην κατηγορία ότι αποτελεί απλώς ένα όχημα για την επιβίωση του παλαιού πολιτικού συστήματος.

Το πρόσωπο που θα μπορούσε να υπερβαίνει αυτή τη συνθήκη αναζητείται ήδη «στον χύμα χώρο», όπως λέγεται, στον οποίο κινούνται τεχνοκράτες, θεσμικές εφεδρείες και μεταρρυθμιστές, αλλά οι σχετικές συζητήσεις είναι ακόμη στο επίπεδο μάλλον του κουτσομπολιού. Τα ονόματα που συζητιούνται είναι τα ίδια που ανακυκλώνονται κάθε φορά που αναζωπυρώνεται η συζήτηση για ένα συμμαχικό σχήμα στο Κέντρο. «Μας χρειάζεται ένας queue jumper», λέει πρώην υπουργός. «Κάποιος που θα πηδήξει τη σειρά, θα κάνει το “μπραφ” και θα βρεθεί μπροστά. Αλλά ακόμη αναζητείται».

Το δίκαιο της ανάγκης

Με τα σημερινά δεδομένα, ακόμη και αυτοί που υποστηρίζουν τη σύγκλιση αναγνωρίζουν ότι θα μπορούσε να υλοποιηθεί μόνο υπό την αφόρητη πίεση της ανάγκης. Μόνο δηλαδή αν έχουμε πολύ σύντομα εκλογές με ορατό τον κίνδυνο εξόδου από την ευρωζώνη.

«Δεν το εύχομαι. Φανταστείτε το. Θα έχει άρωμα εμφυλίου. Αν βρεθούμε σε ένα στρατόπεδο θα υπάρξει πιθανώς και αντισυσπείρωση, καθώς ο Τσίπρας μπορεί να σκεφθεί ως απάντηση να συγχωνευθεί με τον Καμμένο. Θα είναι ο πλήρης διχασμός μεταξύ Δύσης και Ανατολής» λέει στέλεχος του ΠΑΣΟΚ από εκείνα που πιστεύουν ακόμη στη δυνατότητα ανασυγκρότησης του κεντρώου χώρου. «Ενα κεντρώο μαξιλάρι στη μέση, που θα έχει διψήφιο ποσοστό. Αυτός πρέπει να είναι ο στόχος».

Από την πλευρά του Ποταμιού, ακόμη και στην περίπτωση του κινδύνου, η ιδέα του μετώπου δεν είναι καλή. «Αν μπαίναμε εμείς σε προεκλογική συμφωνία θα ήταν σαν να ακυρώναμε τον λόγο ύπαρξής μας. Εμείς υπάρχουμε ακριβώς επειδή δεν έπειθαν πια τα παλαιά κόμματα» λέει ιδρυτικό στέλεχος του κόμματους του Σταύρου Θεοδωράκη. Ο ίδιος επισημαίνει ότι στην πολιτική δεν λειτουργεί πάντα η λογική του αθροίσματος. Οτι ακόμη κι αν είχαμε μια βεβιασμένη συγκόλληση, η εκλογική επίδοση του σχήματος δεν είναι σίγουρο ότι θα έφθανε το άθροισμα των «συνιστωσών». Ούτε ο κίνδυνος εκλογικής συμπίεσης λόγω της ακραίας πόλωσης φαίνεται να τρομάζει Το Ποτάμι. «Το ξέραμε εξαρχής ότι θα είμαστε στη μέση» λέγεται χαρακτηριστικά.

Στην ίδια λογική της αυτονομίας, παρά τους κινδύνους, κινούνται και στελέχη του ΠΑΣΟΚ, ακόμη και εκείνα που ήταν πάντα υπέρ των συναινέσεων. «Γιατί να πάμε στη λογική καταστροφής των κομμάτων;» αναρωτιέται πρώην υπουργός. «Το ευρωπαϊκό μέτωπο χτίζεται στη Βουλή κάθε μέρα. Εκεί συμφωνούμε με τη ΝΔ και Το Ποτάμι στα περισσότερα. Το λέμε και μεταξύ μας οι βουλευτές. Αλλά με αυτόν τον εκλογικό νόμο πώς θα γίνουμε ένα; Εχει μεγάλο ρίσκο» προσθέτει.

Οι πρώην

Το ρίσκο που τρομάζει τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ είναι η αποξένωση της όποιας κομματικής βάσης τού έχει μείνει πιστή. Είναι ένας φόβος που τροφοδοτείται και από τη στάση που θα κρατούσε ο Γιώργος Παπανδρέου.

Η εκτίμηση – που ενισχύεται μετά τη συνάντησή του με τον Τσίπρα – είναι ότι ο πρώην πρωθυπουργός θα είχε κάθε λόγο να υπονομεύσει την προσπάθεια συγκρότησης κοινού μετώπου ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – Ποταμιού. Το πιθανότερο, λένε, είναι ότι θα επιχειρούσε να συσπειρώσει ο ίδιος τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους στο όνομα του πασοκικού πατριωτισμού. «Αν εμείς εμφανιζόμασταν προσαρτημένοι στη ΝΔ θα δίναμε στον ΓΑΠ μια δεύτερη χρυσή ευκαιρία να μπει στη Βουλή» λέει κορυφαίο στέλεχος του ΠΑΣΟΚ.

Ανάλογες ανησυχίες εκφράζονται και από την πλευρά της Νέας Δημοκρατίας ως προς τη στάση που θα κρατούσε ο Κώστας Καραμανλής. Και εκεί, ακόμη και τα στελέχη που πάντοτε ήταν υπέρ της στροφής της ΝΔ προς το Κέντρο, αναγνωρίζουν ότι καμία συμμαχία δεν θα προχωρούσε αν δεν είχε προηγουμένως την έγκρισή του – πράγμα που δεν θεωρείται καθόλου σίγουρο.