Το γρανάζι που ζήτησε συγγνώμη

Αυτή που ξεκίνησε χθες είναι, χωρίς αμφιβολία, η τελευταία δίκη του Τρίτου Ράιχ στη Γερμανία. Αλλά τουλάχιστον σε αυτήν ακούστηκε μια «συγγνώμη» από τον άνθρωπο που κάθησε στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Αυτός είναι ο Οσκαρ Γκρένινγκ, λογιστής του Αουσβιτς, που δικάζεται για «συνέργεια σε 30.000 ειδεχθείς δολοφονίες». Ο 93χρονος πρώην Ναζί αναγνώρισε το μέρος της ευθύνης που του αναλογεί. «Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι έχω ένα μέρος της ηθικής ευθύνης. Για την ποινική ευθύνη θα αποφασίσετε εσείς» ήταν τα λόγια του προς τους δικαστές του πριν ζητήσει συγγνώμη για τις πράξεις του.

Ο Γκρένινγκ έχει πει ότι δεν βρήκε πότε μέσα του την εσωτερική γαλήνη, ενώ έχει διαβεβαιώσει ότι δεν είχε δώσει ποτέ του «ούτε χαστούκι» σε κάποιον από τους κρατουμένους των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Η ιστορία του Οσκαρ Γκρένινγκ είναι η ιστορία ενός συνηθισμένου νεαρού Γερμανού της γενιάς του. Γεννήθηκε σε μια οικογένεια της οποίας το εθνικιστικό συναίσθημα είχε υποδαυλίσει η ήττα στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η σκληρή μεταχείριση της Γερμανίας από τους νικητές του πολέμου. Ο πατέρας του ήταν εργάτης, μέλος της παραστρατιωτικής οργάνωσης Der Stalhelm – Ατσαλένιο Κράνος. Στα 12 του χρόνια, οπότε οι Ναζί κατέλαβαν την εξουσία, ο Οσκαρ έγινε μέλος της νεολαίας της οργάνωσης, η οποία τασσόταν κατά της Συνθήκης των Βερσαλλιών, κατά των πολεμικών αποζημιώσεων, αλλά και κατά της δημοκρατίας.

Ο αντισημιτισμός ήταν πανταχού παρών. «Τραγουδούσαμε “όταν το αίμα των Εβραίων κυλάει στο μαχαίρι μας”» θυμόταν σε μια συνέντευξη που είχε δώσει το 2005 στο «Σπίγκελ». Το 1941 έγινε μέλος των Waffen SS επειδή τον γοήτευε η στολή. Λίγο αργότερα κλήθηκε να υπηρετήσει στη διοίκηση του στρατοπέδου του Αουσβιτς. Ως πρώην τραπεζικός υπάλληλος, τοποθετείται στο λογιστήριο. Η δουλειά του είναι να συλλέγει και να ταξινομεί τα νομίσματα των κρατουμένων που πέθαιναν στους θαλάμους αερίων: ζλότι, δραχμές, φιορίνια, λίρες. Δουλειά του ήταν επίσης να αποσπά τα προσωπικά αντικείμενα των νεοαφιχθέντων πριν φτάσει ο επόμενος συρμός προκειμένου να «μην προκαλείται πανικός». Ασκησε αυτά τα καθήκοντα από τον Σεπτέμβριο του 1942 έως τον Οκτώβριο του 1944 – περίοδο κατά την οποία φονεύθηκαν στο Αουσβιτς 425.000 άνθρωποι. Σύμφωνα με τον δημόσιο κατήγορο, «βοήθησε ηθελημένα στην απρόσκοπτη θανάτωση των κρατουμένων».

Στο Αουσβιτς ο Οσκαρ Γκρένινγκ τρώει και κοιμάται καλά. Δεν αντέχει, όμως, τα ουρλιαχτά που ακούγονται από τους θαλάμους των αερίων, ενώ ζητάει να αλλάξει πόστο όταν βλέπει έναν αξιωματικό να σκοτώνει εν ψυχρώ ένα παιδί που είχε μείνει μόνο του στην αποβάθρα των αφίξεων. Θεωρεί το Αουσβιτς «ανθυγιεινό», προτιμά να πάει στο μέτωπο. Το αίτημά του, όμως, απορρίπτεται. Η περίοδος της ζωής του μετά το τέλος του πολέμου δεν διαφέρει από εκείνη των χιλιάδων μικρών γραναζιών της ναζιστικής μηχανής. Θα συλληφθεί αλλά θα αφεθεί αφεθεί ελεύθερος το 1948. Ζητάει από τη γυναίκα του, που ξέρει ότι ήταν στο Αουσβιτς, να μην του κάνει ποτέ ερωτήσεις για τη ζωή του στο στρατόπεδο όπου την περίοδο 1940-1945 θανατώθηκαν 1,1 εκατ. άνθρωποι, εκ των οποίων το 1 εκατ. ήταν Εβραίοι.

Αντίθετα όμως από την πλειονότητα των συντρόφων του, εκείνος δεν αρνήθηκε ποτέ τις πράξεις που του καταλογίζονται – ούτε και τα γεγονότα. «Ημουν στο Αουσβιτς, είναι όλα αλήθεια» είχε πει σε έναν φίλο του, ο οποίος υποστήριζε ότι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης δεν υπήρχαν θάλαμοι αερίων.

Από 3 έως 15 χρόνια
Οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει ο Οσκαρ Γκρένινγκ επισύρουν ποινή φυλάκισης από 3 έως 15 χρόνια. «Ημουν ένα μικρό γρανάζι. Εάν πιστεύετε ότι αυτό συνιστά ενοχή, τότε είμαι ένοχος» είχε δηλώσει στο «Σπίγκελ» το 2005. Από το 1945 έχουν καταδικαστεί στη Γερμανία 6.656 άτομα. Στο 91% των περιπτώσεων η ποινή ήταν κάτω των 5 ετών.