Γιατί δεν τελειώσαμε με τους Ακροδεξιούς

Μπορεί κάποιοι δημοσκόποι να το υποεκτιμούσαν. Μπορεί να το μετρούσαν αλλά να μην το δημοσιοποιούσαν σε όλη του την έκταση για λόγους πολιτικής ορθότητας. Ομως ήταν κάτι παραπάνω από εμφανές ότι έξι μήνες μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα η Χρυσή Αυγή δεν είχε απλώς επιβιώσει πολιτικά, αλλά εμφανιζόταν κιόλας ενισχυμένη.

Εκ των υστέρων φαίνεται ότι οι διώξεις και η παρεπόμενη διακοπή της χρηματοδότησης έκοψαν τη φόρα της Χρυσής Αυγής, που έως το καλοκαίρι του 2013 έπιανε μέχρι και διψήφια ποσοστά στα γκάλοπ. Δεν κατάφεραν όμως να αποτρέψουν την παγίωσή της ως υπολογίσιμης πολιτικής δύναμης.

Γι’ αυτό και κάποια από τα ερωτήματα του 2013 παραμένουν ζωντανά. Ηταν οι διώξεις η αρχή του τέλους της Χρυσής Αυγής; Ή μήπως συνετέλεσαν στην «ηρωοποίησή» της; Ποια είναι τα όρια της εκλογικής απήχησης της οργάνωσης, που σε δύο εικοσιτετράωρα θα δικάζεται ως εγκληματική;

Οι δύο κάλπες

Στις ευρωεκλογές του περυσινού Μαΐου η Χρυσή Αυγή κατέγραψε την υψηλότερη εκλογική της επίδοση, όχι μόνο ποσοστιαία (9,38%), αλλά και σε αριθμό ψήφων. Εσπασε το φράγμα του μισού εκατομμυρίου με 536.409 ψηφοδέλτια. Εξι μήνες μετά, όμως, στις βουλευτικές εκλογές συμπιέζεται στην πόλωση και χάνει 148.000 ψηφοφόρους. Οι διαρροές της ήταν περίπου ίσες τόσο προς τη ΝΔ όσο και προς τον ΣΥΡΙΖΑ.  

Τι επιρροή είχαν σε αυτές τις εκλογικές επιδόσεις οι διώξεις; Σύμφωνα με την άποψη πολύ έμπειρου μελετητή των εκλογικών δεδομένων, σίγουρα δεν επιβεβαιώνουν τη θεωρία της ηρωοποίησης. Αλλωστε, όπως παρατηρεί ο ίδιος, «οι χρυσαυγίτες δεν το παίζουν ήρωες. Ενώπιον της Δικαιοσύνης αποτάσσονται την ιδεολογία τους. Και αδειάζουν τα μέλη της οργάνωσης που έχουν συλληφθεί επ’ αυτοφώρω».

Η άποψη αυτή ενισχύεται και από την εκτίμηση ότι η Χρυσή Αυγή είναι μια εκδοχή της Ακροδεξιάς πολύ βίαιη και, όπως λέγεται, «ακόμη και οπτικά θυμίζει πολύ υπόκοσμο» για να μπορέσει να αποκτήσει ευρύτερη απήχηση.

Η ποινική αντιμετώπισή της, ωστόσο, δεν εμπόδισε την καθιέρωσή της ως τρίτης πολιτικής δύναμης. «Αν κάτι πέτυχαν οι χειροπέδες και οι προφυλακίσεις είναι ότι τους έκοψαν τον τσαμπουκά. Δεν μπορούσαν πια να κυκλοφορούν με τις αρβύλες ή να κάνουν σόου με τα συσσίτια» λέει πανεπιστημιακός που έχει παρακολουθήσει την υπόθεση, κυρίως από τη θεσμική της πλευρά. Ωστόσο, επισημαίνει, θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι έχουμε τελειώσει με το φαινόμενο της Ακροδεξιάς. «Αυτό δεν αντιμετωπίζεται ούτε αστυνομικά ούτε δικαστικά».

Το συμπέρασμα είναι ότι ακόμη και αν η ετυμηγορία της Δικαιοσύνης είναι καταδικαστική, οι πολιτικές αιτίες που οδήγησαν στην ανάδυση της Χρυσής Αυγής δεν θα έχουν εξαλειφθεί. Πράγμα που σημαίνει ότι ένα άλλο, πιο εξευγενισμένο αισθητικά και στρογγυλεμένο πολιτικά, σχήμα θα μπορούσε να παίξει ευρύτερο ρόλο με την ίδια εθνικιστική και ρατσιστική ατζέντα.

Το δίλημμα της ΝΔ

Το άλλο ερώτημα που μένει ακόμη αναπάντητο είναι τι ρόλο έχει να παίξει η Νέα Δημοκρατία στον περιορισμό του ακροδεξιού φαινομένου. Πρόκειται για ένα δίλημμα που ταλανίζει τη συντηρητική παράταξη ήδη από το 2007. Τότε μπαίνει για πρώτη φορά στη Βουλή ένας αυτόνομος σχηματισμός που κινείται στο δεξί άκρο της Δεξιάς, ο ΛΑΟΣ. (Υπήρχε και το προηγούμενο του ’77, με την ΕΠΕΝ, αλλά αποτιμάται ως συγκυριακό φαινόμενο, απότοκο του νωπού τότε δημοψηφίσματος για τη μορφή του πολιτεύματος).

Από το 2007 η ΝΔ είχε να κάνει με δύο τελείως διαφορετικές μορφές Ακροδεξιάς. Η πρώτη χρονικά, του Καρατζαφέρη, ήταν η αφομοιώσιμη, όπως αποδεικνύει και η αρμονική ένταξη των στελεχών του ΛΑΟΣ στη ΝΔ. Η δεύτερη, η ΧΑ, κρίνεται ως ανεπίδεκτη αφομοιώσεως. «Η Χρυσή Αυγή είναι Ακροδεξιά του πεζοδρομίου. Δεν είναι ακροδεξιά του κολεγίου, όπως ο Βορίδης» επισημαίνεται χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει επεξεργαστεί ο καθηγητής Ηλίας Νικολακόπουλος, η Χρυσή Αυγή αρχίζει να καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις με ένα 2%-3% από τον Νοέμβριο του 2011, από τότε δηλαδή που ο ΛΑΟΣ μπαίνει στην κυβέρνηση Παπαδήμου. Διαδέχεται έτσι το κόμμα Καρατζαφέρη ως ταμιευτήρας της παραδοσιακής ακροδεξιάς ψήφου.

Πρόκειται για έναν πυρήνα ψηφοφόρων που ήταν κάποτε φιλοξενούμενος στη ΝΔ, αλλά δεν φαίνεται με τα σημερινά δεδομένα να μπορεί να επαναπροσεγγιστεί.

Το παράδειγμα της Γαλλίας

Στη ΝΔ, ήδη πριν από τις εκλογές του 2012, ακούγονταν φωνές υπέρ μιας στρατηγικής Σαρκοζί. Η ιδέα ήταν ότι η ΝΔ όφειλε να σκληρύνει την ατζέντα της, με βασικό στόχο να συμπιέσει την Ακροδεξιά.

Η συνταγή δοκιμάστηκε – τόσο στις εκλογές του 2012 όσο και στις τελευταίες – με πενιχρά αποτελέσματα. Η αποκαλούμενη «μπαλτακοποίηση» της προεκλογικής της καμπάνιας – με τον Σαμαρά να επισκέπτεται τον φράχτη στον Εβρο φορώντας μπουφάν εκστρατείας και να ομνύει ότι δεν θα κατέβουν οι ιερές εικόνες – εκτιμάται ότι προκάλεσε περισσότερες απώλειες προς το Κέντρο παρά απέφερε κέρδη από τα δεξιά.

Στη Γαλλία, σύμφωνα με μία ανάγνωση, οι πρόσφατες εκλογές έδειξαν ότι η μέινστριμ Δεξιά διατηρεί έναντι της Λεπέν το ακαταμάχητο πλεονέκτημα της κυβερνησιμότητας. Οι ψηφοφόροι την επιλέγουν για να διαμαρτυρηθούν αλλά δεν της εμπιστεύονται ευθύνες.

Ο αντίλογος είναι ότι το συμπέρασμα αυτό είναι ακόμη πολύ πρόωρο. Είναι πολύ νωρίς για να ξεγράψουμε τη Λεπέν, η οποία, παρά την αδυναμία της να κερδίσει κάποια περιφέρεια στις πρόσφατες περιφερειακές εκλογές, έχει ήδη καταφέρει να μετατρέψει σε τρικομματικό το γαλλικό πολιτικό σκηνικό.

Σε κάθε περίπτωση, όλοι συμφωνούν ότι οι συγκρίσεις με την ελληνική πραγματικότητα είναι επισφαλείς. Οχι μόνο γιατί η συγκυρία στην Ελλάδα δεν επιτρέπει ορθολογικές προβλέψεις. Αλλά και γιατί η καθ’ ημάς Ακροδεξιά δεν γειτνιάζει μόνο με τη ΝΔ.

«Στην Ευρώπη η Ακροδεξιά τροφοδοτείται από τις αγωνίες για τη μετανάστευση και την εθνική ταυτότητα. Εδώ έχουμε επιπλέον την κοινή αντιμνημονιακή μήτρα» σημειώνει έμπειρος πολιτικός αναλυτής. «Και μόνο το κυβερνητικό σχήμα ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ δείχνει ότι η απονομιμοποίηση της ακροδεξιάς ατζέντας δεν μπορεί να είναι θέμα μόνο της Νέας Δημοκρατίας».