Ζητείται οικονομική πολιτική

Η ελληνική οικονομία ασφυκτιά. Με μια νέα κυβέρνηση στην εξουσία, θα έπρεπε κανονικά να ανασαίνει, να λαμβάνονται αποφάσεις, να ψηφίζονται μέτρα, να έχει βελτιωθεί το επενδυτικό κλίμα. Δεν συμβαίνει τίποτε από αυτά. Ολη η ενέργεια της κυβέρνησης αναλώνεται σε μια δύσκολη διαπραγμάτευση με τους δανειστές που δεν λέει να τελειώσει και στην προσπάθεια να συντηρηθεί στη ζωή το ελληνικό Δημόσιο.

Ετσι, στον τομέα της πραγματικής οικονομίας δεν κινείται τίποτα. Επικρατεί μια παραλυσία, που ήδη δοκιμάζει τα όρια αντοχής επιχειρήσεων και επαγγελματιών και απειλεί να μεταφραστεί αργά ή γρήγορα σε επιστροφή της ύφεσης και νέα αύξηση της ανεργίας.

Ολα ξεκινούν φυσικά από τις τράπεζες. Οι εκροές καταθέσεων πλησίασαν τα 30 δισ. ευρώ από τον περασμένο Νοέμβριο και οι τράπεζες έχουν πλέον ως μοναδικό τους αιμοδότη τον μηχανισμό έκτακτης ανάγκης ELA. H κάλυψη των αναγκών του ελληνικού Δημοσίου έχει στραγγίξει την όποια ρευστότητά τους και φυσικά δεν είναι σε θέση να επεκταθούν πιστωτικά. Οι τράπεζες παλεύουν για να συντηρηθούν οι ίδιες, για να μην κινδυνεύσουν να χρειαστούν μια νέα ανακεφαλαιοποίηση, όπως φοβούνται ήδη πολλοί. Ενας κίνδυνος που θα γίνει βεβαιότητα σε περίπτωση πιστωτικού γεγονότος, από τη στιγμή που θα απαξιωθούν οι τίτλοι του ελληνικού Δημοσίου, τους οποίους χρησιμοποιούν ως εγγυήσεις.

Στην αγορά επικρατεί νέκρα. Κατ’ αρχάς, το Δημόσιο έχει σταματήσει να πληρώνει οτιδήποτε εκτός από μισθούς και συντάξεις, με αποτέλεσμα οι προμηθευτές του να αντιμετωπίζουν πρόβλημα ρευστότητας, που μεταφέρεται σε όλη την αλυσίδα. Επιπλέον, όμως, οι συναλλαγές γίνονται πια κυρίως με μετρητά, καθώς κανείς δεν αναλαμβάνει τον κίνδυνο της πίστωσης σε μια χώρα που ενδέχεται ανά πάσα στιγμή να αντιμετωπίσει πιστωτικό γεγονός. Ετσι, οι εισαγωγές αλλά και η παραγωγή που εξαρτάται από αυτές υποχωρούν.

Στον τομέα της φορολογικής πολιτικής το έργο περιλαμβάνει μόνο ρυθμίσεις, προκειμένου να καλυφθούν όπως όπως οι ανάγκες του Δημοσίου. Πρωτοβουλίες για μια νέα κατεύθυνση πολιτικής, τη φοροδιαφυγή ή ακόμη και τον ΕΝΦΙΑ,  απουσιάζουν ή αναβάλλονται.

Ακόμη, θολό παραμένει το τοπίο και στις ιδιωτικοποιήσεις, με τις δηλώσεις των υπουργών να αλληλοαναιρούνται, διαχέοντας ένα κλίμα αβεβαιότητας που αποθαρρύνει τους υποψήφιους επενδυτές. Η περίπτωση του ΟΛΠ είναι χαρακτηριστική.

Είναι φανερό ότι χωρίς συμφωνία με τους δανειστές η οικονομία καταδικάζεται σε αργό θάνατο. Κάποιοι οικονομικοί δείκτες, μάλιστα, ήδη μιλούν για επιστροφή σε αρνητικούς ρυθμούς μεταβολής του ΑΕΠ.

Στο επίπεδο της διαπραγμάτευσης, ωστόσο, είναι όλα ακόμη στον αέρα. Οι δανειστές διαμηνύουν ότι χωρίς μέτρα δεν υπάρχει εκταμίευση.

Στους δυόμισι μήνες της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, το υπουργείο Οικονομικών στο πεδίο της φορολογίας έχει να επιδείξει μόνο κλασικές εισπρακτικές λύσεις στη λογική των περαιώσεων, σε μια προσπάθεια να εισπράξει γρήγορα έσοδα. Ακόμα και σε αυτό το μοτίβο, όμως, η αποτελεσματικότητα είναι περιορισμένη, ενώ η έλλειψη πυξίδας επί της φορολογικής πολιτικής είναι πασιφανής, όπως και η απουσία των γρήγορων κινήσεων στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής.  

Σε μια ευρεία γκάμα ζητημάτων για τα οποία η κυβέρνηση είχε δεσμευθεί προεκλογικά, αποδεικνύεται μετεκλογικά ότι δεν έχει μελετήσει ούτε το περίγραμμα των προτάσεών της για τους φόρους. Τρανταχτά παραδείγματα, ο ΕΝΦΙΑ και η φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων, όπου πέραν των προθέσεων αλλαγών δεν υπάρχει ακόμα τίποτα συγκεκριμένο. Ούτε δημοσιονομικά σενάρια ούτε ισοδύναμα. Μόνο γενικόλογες διατυπώσεις προθέσεων, την ώρα που η εικόνα των εσόδων δεν επιτρέπει καθυστερήσεις.

Στον ΕΝΦΙΑ ορισμένες από τις παλινδρομήσεις είναι αναγκαστικές. Η κυβέρνηση διαπίστωσε ότι όσα έλεγε προεκλογικά πέραν των δημοσιονομικών δυσκολιών έχουν και πρακτικές αγκυλώσεις. Για παράδειγμα, δεν μπορεί να εφαρμόσει την προεκλογική εξαγγελία για αφορολόγητο πρώτης κατοικίας διότι, όπως διαπίστωσε εκ των υστέρων η ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών, στο έντυπο Ε9 δεν υπάρχει τέτοιος διαχωρισμός.

Το στοίχημα του ΕΝΦΙΑ περιπλέκεται περαιτέρω καθώς, σύμφωνα με τους σχεδιασμούς, θα ακολουθήσει την αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών τον Ιούνιο. Στο υπουργείο Οικονομικών έχει συσταθεί ειδική επιτροπή για τις αντικειμενικές αξίες, στελέχη με γνώση δεκαετιών στην Καραγεώργη Σερβίας όμως υποστηρίζουν ότι είναι αδύνατο μέσα σε δυο μήνες να ολοκληρωθεί το πρότζεκτ. Εκτιμούν ότι μια οριζόντια μείωση είναι επικρατέστερη.

Ας υποθέσουμε ότι τον Ιούνιο οι νέες αντικειμενικές αξίες είναι έτοιμες. Αν το υπουργείο Οικονομικών θέλει να φτιάξει έναν δίκαιο φόρο ακινήτων στη θέση του ΕΝΦΙΑ, η δουλειά, σύμφωνα με ειδικούς, απαιτεί μήνες. Γεννάται λοιπόν το ερώτημα πότε θα φτιαχτεί ο νέος φόρος, πότε θα ψηφιστεί και κυρίως πότε και σε πόσες δόσεις θα πληρωθεί από τους φορολογουμένους για να μην ανοίξει τρύπα στον φετινό προϋπολογισμό ύψους 2,6 δισ. ευρώ.

Στο θέμα του ΦΠΑ, από την άλλη, επικρατεί η απόλυτη ασάφεια.

Ανάλογα με το ποιο κυβερνητικό στέλεχος μιλάει, η εκδοχή για αύξηση του ΦΠΑ, αλλαγές στους συντελεστές και παρεμβάσεις στα «κοσμικά» νησιά είναι διαφορετική. Ισως η συμφωνία (;) με τους εταίρους να ξεδιαλύνει κάποια κομμάτια του παζλ της φορολογικής πολιτικής.

Κραυγή αγωνίας από την αγορά

Μικροί και μεγάλοι επιχειρηματίες από όλο το φάσμα της οικονομικής δραστηριότητας εκπέμπουν σήμα κινδύνου, καθώς η παρατεταμένη έλλειψη ρευστότητας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε έναν νέο κύκλο λουκέτων επιχειρήσεις που τα προηγούμενα χρόνια ματώνοντας κατάφεραν να κρατηθούν ανοικτές.

Η ανυπαρξία χρηματοδότησης των επιχειρήσεων από το τραπεζικό σύστημα που κατευθύνει τα ρευστά διαθέσιμά του αποκλειστικά και μόνο στην κάλυψη των εντόκων γραμματίων του Δημοσίου, αλλά και το πάγωμα των πληρωμών του κράτους προς όλους τους προμηθευτές του, έχουν δημιουργήσει πρωτοφανείς συνθήκες ασφυξίας στην αγορά. Ομως τη χαριστική βολή στον επιχειρηματικό κόσμο δίνει η απαίτηση των ξένων προμηθευτών να πληρώνονται πλέον τοις μετρητοίς για όλες τις παραδόσεις προϊόντων στην Ελλάδα προκειμένου να διασφαλιστούν από τον κίνδυνο ενός ελληνικού ατυχήματος.

Και όλα αυτά ενώ ήδη η μείωση της κατανάλωσης και η κατακόρυφη πτώση του τζίρου, που το δίμηνο Δεκεμβρίου – Ιανουαρίου έφθασε το 1,4 δισ. ευρώ, έχουν φέρει την αγορά σε απόγνωση. Η κατάσταση αυτή αποτυπώνεται στη ραγδαία μείωση που παρουσίασαν το πρώτο δίμηνο του έτους οι εισαγωγές από το εξωτερικό. Τον Φεβρουάριο οι εισαγωγές υποχώρησαν κατά 14,6% σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2014, ενώ είχε προηγηθεί πτώση 16% τον Ιανουάριο.

Το οικονομικό αδιέξοδο που βιώνει ο επιχειρηματικός κόσμος της χώρας είναι εμφανές πλέον στις καθημερινές συναλλαγές. Ενας μεγάλος αριθμός εταιρειών, μικρομεσαίων στην πλειονότητά τους, έχει κάνει στάση πληρωμών από τις υποχρεώσεις τους προς το Δημόσιο, τα ασφαλιστικά ταμεία αλλά και τράπεζες, συνεργάτες και προμηθευτές, επιτείνοντας έτσι τον φαύλο κύκλο της κρίσης.

Οπως σημειώνουν εκπρόσωποι της  Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας, το τελευταίο διάστημα υπάρχει μια κλιμάκωση της απαίτησης πολλών οίκων για προπληρωμή παραγγελιών και πλήρη κάλυψη με έκδοση τραπεζικών εγγυήσεων από τις ελληνικές εισαγωγικές επιχειρήσεις. «Δεν είναι καθόλου εύκολο για μια εισαγωγική επιχείρηση να προεξοφλεί εις ολόκληρον και μάλιστα τοις μετρητοίς τις παραγγελίες που έχει ανάγκη από το εξωτερικό» εξηγούν, υπογραμμίζοντας ότι τουλάχιστον 200.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στις οικονομικές απαιτήσεις της λειτουργίας τους, 1 στις 5 εμφανίζεται αδύναμη να καλύψει τις οικονομικές της υποχρεώσεις και πάνω από 2 στις 5 έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές σε Εφορία και ασφαλιστικά ταμεία».

Την κραυγή αγωνίας της αγοράς αποτυπώνουν και τα τελευταία στοιχεία της Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών, Βιοτεχνών και Εμπόρων Ελλάδος. Οπως προκύπτει, 2 στους 10 επιχειρηματίες δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν ούτε στις φορολογικές τους υποχρεώσεις το 2015, τη στιγμή που ήδη 4 στους 10 έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές και προς τον ασφαλιστικό τους φορέα. Παράλληλα το 25% των μικρομεσαίων έχει χρέη προς τις ΔΕΚΟ, το 23,8% χρέη προς τους προμηθευτές τους, περίπου το 20% χρωστά ενοίκια και το 15,7% έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τράπεζες. Με δεδομένη την κατάσταση αυτήν οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για 8.500 νέα λουκέτα έως το τέλος του χρόνου και περίπου 150.000 νέες χαμένες θέσεις εργασίας.

Τοπίο στην ομίχλη οι ιδιωτικοποιήσεις

Σε κλοιό «δημιουργικής ασάφειας» βρίσκονται και οι ιδιωτικοποιήσεις. Αν και η κυβέρνηση δεσμεύθηκε προς τους θεσμούς για έσοδα 1,5 δισ. ευρώ από τις αποκρατικοποιήσεις, τα πάντα συνεχίζουν να κινούνται στον αστερισμό του αγνώστου, επιτείνοντας το ήδη αρνητικό κλίμα που έχει δημιουργηθεί στους ξένους επενδυτές από το θολό τοπίο της οικονομίας.

Εξαιτίας της σύγχυσης που επικρατεί γύρω από την πολιτική ιδιωτικοποιήσεων, επενδυτές – ακόμη και φαβορί σε διαγωνισμούς που βρίσκονται σε εξέλιξη – επανεξετάζουν τη στάση τους με προοπτική να αποχωρήσουν αποσύροντας το ενδιαφέρον τους και εγείροντας θέματα αποζημιώσεων. Την ίδια στιγμή, με ελάχιστες εξαιρέσεις, τα μόνα ξένα κεφάλαια που εξακολουθούν να επενδύουν στην αγορά – μέσω Χρηματιστηρίου ή ομολόγων – είναι κερδοσκοπικά κεφάλαια που τοποθετούνται σε χώρες υψηλού ρίσκου με επιδίωξη το άμεσο κέρδος. Ξένα κεφάλαια που επενδύουν με μακροχρόνιο ορίζοντα έχουν εγκαταλείψει την Ελλάδα.

Το μόνο βέβαιο σε αυτή τη φάση είναι ότι οι όποιες αποφάσεις μετατίθενται στο καλό σενάριο για τα τέλη Απριλίου και στο κακό για τον Ιούνιο, ότι η νέα διοίκηση του ΤΑΙΠΕΔ συνεχίζει να περιμένει το πράσινο φως από την πολιτική ηγεσία προκειμένου να συντάξει τη νέα λίστα αποκρατικοποιήσεων, καθώς και ότι αρκετοί επενδυτές δεν φαίνονται διατεθειμένοι να συμφωνήσουν σε αλλαγές γύρω από τους αρχικούς όρους των εν εξελίξει διαγωνισμών. Την πεποίθηση αυτή άλλωστε έχουν αρχίσει να σχηματίζουν και στο ΤΑΙΠΕΔ. Δύσκολα διαγωνισμοί που έχουν ξεκινήσει και βρίσκονται λίγο πριν από τη φάση υποβολής των δεσμευτικών προσφορών, όπως για παράδειγμα ο ΟΛΠ, μπορούν να διαφοροποιηθούν ως προς τους αρχικούς όρους της διακήρυξης. Διότι τα σενάρια που κυκλοφορούν για πώληση χαμηλότερου του 67,7% ποσοστού στο λιμάνι αλλάζουν ουσιωδώς τους όρους.

Αλλά ακόμη και αν κατόπιν μιας διαπραγμάτευσης της κυβέρνησης με τους συμμετέχοντες στον διαγωνισμό υπάρξει συμφωνία για πώληση χαμηλότερου ποσοστού, τίποτα δεν εγγυάται την ομαλή κατάληξη. Αφενός γιατί κάποιοι θα προσφύγουν στη Δικαιοσύνη ζητώντας την ακύρωσή του, αφετέρου γιατί δύσκολα μια τέτοια αλλαγή θα εγκριθεί από το Ελεγκτικό Συνέδριο, και επίσης γιατί θεωρείται σίγουρο πως θα προσφύγει αυτεπάγγελτα η Γενική Διεύθυνση Αγοράς της ΕΕ (DG Market). Αλλαγή ρότας δύσκολα μπορεί να γίνει και στα 14 περιφερειακά αεροδρόμια (1,23 δισ. ευρώ), στο Ελληνικό (915 εκατ. ευρώ), στην Αφάντου Ρόδου (42 εκατ. ευρώ), το Ιπποδρομιακό Στοίχημα (40 εκατ. ευρώ), καθώς επίσης σε ΟΛΘ κ.λπ.

Προθεσμία έξι ημερών έδωσε το EuroWorking Group
«Καμία αξιολόγηση του ΔΝΤ δεν τελείωσε χωρίς να έχουν ικανοποιηθεί όλα τα διαρθρωτικά ορόσημα» διαμήνυσε, σύμφωνα με πληροφορίες, η Κριστίν Λαγκάρντ στον Γιάνη Βαρουφάκη κατά τη συνάντησή τους την περασμένη Κυριακή στην Ουάσιγκτον.
Αυτό σημαίνει ότι το ΔΝΤ περιμένει μέτρα που αγγίζουν τις κόκκινες γραμμές της κυβέρνησης, το Ασφαλιστικό και την αγορά εργασίας. Aπό την πλευρά του, το EuroWorking Group έδωσε προχθές προθεσμία 6 ημερών στην κυβέρνηση για να παρουσιάσει μια βελτιωμένη λίστα μεταρρυθμίσεων, όπως μετέδωσε χθες το Reuters. Στόχος είναι μια συμφωνία στο Eurogroup της 24ης Απριλίου, αλλά πηγές εκτιμούν ότι το πιθανότερο σενάριο είναι να συμφωνηθεί ώς τότε η λίστα των μεταρρυθμίσεων και απλώς να δοθεί πολιτικό σήμα στην ΕΚΤ να στηρίξει την Ελλάδα, αυξάνοντας π.χ. το όριο στις εκδόσεις εντόκων γραμματίων. Για εκταμίευση της δόσης θα απαιτηθεί και ψήφιση των μέτρων, εκτιμούν οι πηγές.