Παράταιρες φιλίες, παράδοξες έχθρες

Δείξε μου τους φίλους σου να σου πω ποιος είσαι. Στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ, βέβαια, ισχύει και το άλλο: όποιος ζει από τη μάχη με έναν εχθρό, πρέπει να διατηρήσει τον εχθρό του ζωντανό. Οπου εχθρός, το Μνημόνιο και όσοι το έφεραν (σύμφωνα με την ερμηνεία του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ) και το εφάρμοσαν. Αν αυτό δημιουργεί κάποιες παράταιρες φιλίες και ακόμη πιο παράδοξες έχθρες, ποιος είπε ότι δεν ζούμε την εποχή του πολιτικού παράδοξου; Εξάλλου, αυτό βρίσκεται στο ίδιο το DNA του ΣΥΡΙΖΑ: αν το κυβερνών κόμμα έχει θέση για Φωτόπουλους και πρώην πασόκους μέχρι φαν της Ρόζας Λούξεμπουργκ, τότε γιατί μέσω της Εξεταστικής για το Μνημόνιο να μην ορίζει φίλους και εχθρούς όπως το βολεύει;

Ποια ακριβώς αλήθεια που δεν ξέρουμε μέχρι σήμερα θα μάθουμε κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία που υποκινεί η κυβέρνηση βάζοντας στο στόχαστρο τους πολιτικούς της αντιπάλους; Μάλλον καμία. Η σχετική έκθεση του Ευρωκοινοβουλίου που εκπονήθηκε από ad hoc Επιτροπή για τα πεπραγμένα της τρόικας είχε επισημάνει ότι ο κίνδυνος χρεοκοπίας και μη βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομικών της Ελλάδας σχετιζόταν και με τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό «τα χρόνια πριν από την έναρξη του προγράμματος». Ακόμα είχε υπογραμμίσει ότι «η προβληματική κατάσταση στην Ελλάδα οφειλόταν επίσης στη στατιστική απάτη τα χρόνια πριν από την έναρξη του προγράμματος». Η υπόθεση κατέληξε σε φιάσκο για τον ΣΥΡΙΖΑ που είχε επενδύσει πολλά στην εν λόγω έκθεση, ενώ ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας είχε επισκεφθεί προσωπικά τους δύο εισηγητές στις Βρυξέλλες. Ωστόσο, οι ευρωβουλευτές τόσο του ΣΥΡΙΖΑ όσο και της ΝΔ είχαν καταψηφίσει την έκθεση στην Ευρωβουλή.

Και τότε (2014) και σήμερα με την πρόταση για Εξεταστική ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε τη στρατηγικής σημασίας επιλογή να αφήσει εκτός διερεύνησης τα πεπραγμένα της διακυβέρνησης Καραμανλή. Οι εκλεκτικές συγγένειες του Αλέξη Τσίπρα και του στενού πυρήνα των συνεργατών του με τον πρώην πρόεδρο της ΝΔ, που αποδείχθηκαν με τον πιο προφανή τρόπο με την επιλογή του Προκόπη Παυλόπουλου για το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας, είναι γνωστές από καιρό. Καλλιεργήθηκαν συστηματικά από το 2012 κι έπειτα, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής προσέλκυσης ευρύτερων στρωμάτων ψηφοφόρων από τον κεντρώο χώρο και από δυσαρεστημένους της ΝΔ.

Ο «αριστερός καραμανλισμός» (κατά την έκφραση του γραμματέα του ΠΑΣΟΚ Νίκου Ανδρουλάκη) καλά κρατεί. Δεν είναι λίγα τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ που παραμονές των εκλογών της 25ης Ιανουαρίου αγωνιούσαν περισσότερο για τα ποσοστά της ΝΔ παρά για την επίτευξη της πολυπόθητης αυτοδυναμίας. Στην Κουμουνδούρου επιδίωκαν να πετύχουν μεγάλη διαφορά από τη ΝΔ, προκειμένου να δρομολογήσουν εξελίξεις στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Εξελίξεις που δεν θα περιελάμβαναν τον Αντώνη Σαμαρά της ρητορικής των «δύο άκρων», αλλά μια πιο μετριοπαθή και κεντρώα ΝΔ. Μια μικρή γεύση της «τοξικής» σχέσης του νυν και του πρώην πρωθυπουργού δόθηκε στη συζήτηση της περασμένης Δευτέρας στη Βουλή. Το μήνυμα ήταν ότι συναίνεση δεν πρόκειται να υπάρξει, τουλάχιστον όχι όσο ο Α. Σαμαράς παραμένει πρόεδρος της ΝΔ.

Κάπου εδώ εισέρχεται η «καραμανλική συνιστώσα». Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι στενές σχέσεις που έχει καλλιεργήσει ο ΣΥΡΙΖΑ με το καραμανλικό στρατόπεδο είναι ευκαιριακές και στοχεύουν απλώς στην απαλλαγή του Κώστα Καραμανλή από τις ευθύνες για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό της περιόδου διακυβέρνησής του. Οι πιο υποψιασμένοι βλέπουν πίσω από τη σύμπλευση του Αλ. Τσίπρα με τους καραμανλικούς τις απαρχές μιας στρατηγικής σύγκλισης που δεν αποκλείεται να φανεί στο μέλλον προκειμένου να διασφαλιστεί η κυβερνητική συνοχή, δεδομένων των τριγμών που θα προκαλέσει η οριστικοποίηση ενός μεγάλου ντιλ με τους εταίρους τον Ιούνιο.

Πολλά θα εξαρτηθούν από τις εξελίξεις στη Συγγρού και από τις προθέσεις των καραμανλικών στελεχών. Πάντως, το γεγονός ότι ο Κ. Καραμανλής καλλιεργεί το φλερτ με τον ΣΥΡΙΖΑ στο παρασκήνιο προκαλώντας επιπλέον προβλήματα στην παράταξή του, μάλλον ξεφεύγει από την προφανή στόχευση να δικαιωθεί για τα πεπραγμένα της κυβέρνησής του. Η αλληλοϋποστήριξη των δύο πλευρών τροφοδοτεί τα σενάρια που θέλουν τον πρώην πρωθυπουργό να επιστρέφει ως χρυσή εφεδρεία υπό συνθήκες εθνικής καταστροφής για να πραγματώσει το όραμά του για την υπέρβαση των διαχωριστικών γραμμών με την Αριστερά. Σε ένα άλλο σενάριο, ακόμη και διάσπαση της ΝΔ θα ήταν βούτυρο στο ψωμί του ΣΥΡΙΖΑ.

Το παράδοξο, σε κάθε περίπτωση, είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται να βλέπει τον Καραμανλή ταυτόχρονα ως συνεργάτη και ως αντίπαλο.

Το ΠΑΣΟΚ

Αν ο Πρωθυπουργός κατά τη συζήτηση της Δευτέρας στη Βουλή ήταν εχθρικός προς τον Α. Σαμαρά, εξίσου εχθρικός ήταν με τον Βαγγέλη Βενιζέλο και όλους όσοι «εφάρμοσαν» Μνημόνια. Η δαιμονοποίηση του ΠΑΣΟΚ και οι θεωρίες συνωμοσίες είχαν αρχίσει να εξυφαίνονται ήδη επί των ημερών του Γιώργου Παπανδρέου, όταν στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ συμμετείχαν σε «αυθόρμητες» εκδηλώσεις διαμαρτυρίας κατά στελεχών του ΠΑΣΟΚ. Αποκορύφωμα των δημόσιων προπηλακισμών ήταν η παρέλαση για την 28η Οκτωβρίου το 2011 στη Θεσσαλονίκη. Για την ιστορία, επικεφαλής του οργισμένου πλήθους ήταν ο σημερινός αναπληρωτής υπουργός Παιδείας Τάσος Κουράκης. Και να φανταστεί κανείς ότι την περίοδο που το ΠΑΣΟΚ βρισκόταν στην αντιπολίτευση (2007 – 2009), ο Κώστας Σκανδαλίδης είχε προτείνει συνεργασία με τον ΣΥΡΙΖΑ με στόχο την «κυβερνώσα Αριστερά». Τότε τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ είχαν αντιδράσει έντονα με το επιχείρημα ότι δεν γινόταν η Χαριλάου Τρικούπη να συνεργαστεί με «τους μπαχαλάκηδες του 4%».

Από τότε τίποτα δεν έμεινε ίδιο. Δεν είναι μόνο ότι ο ΣΥΡΙΖΑ εξακολουθεί να επιμένει πως η πολιτική του Μνημονίου μάς επιβλήθηκε και ήταν μια επιλογή την οποία μπορούσαμε να αποφύγουμε. Στελέχη του ΠΑΣΟΚ δεν πιστεύουν ότι ο Αλ. Τσίπρας θέλει συνεργασία με ένα κόμμα το οποίο θεωρεί περίπου τελειωμένη υπόθεση. «Εφόσον θεωρούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ο σημερινός διάδοχος του ΠΑΣΟΚ, γιατί να θέλουν να εντάξουν σε αυτό κάτι που το θεωρούν παλιό ΠΑΣΟΚ;» αναρωτιόταν στέλεχος του ΠΑΣΟΚ.

Ωστόσο, η σύσταση Εξεταστικής για το Μνημόνιο μπορεί να έχει μια παράπλευρη απώλεια για τον ΣΥΡΙΖΑ. Ακόμη ένα παράδοξο που προκύπτει από την επιλεκτική διερεύνηση των ευθυνών είναι ότι το ξέπλυμα του Κ. Καραμανλή δεν αποκλείεται να ενώσει το ΠΑΣΟΚ του Ευάγγ. Βενιζέλου και το ΠΑΣΟΚ του Γ. Παπανδρέου υπό ενιαία αφήγηση. Τόσο βενιζελικά όσο και παπανδρεϊκά στελέχη έχουν αρχίσει ήδη να ακονίζουν τα μαχαίρια τους ενόψει της κατάθεσής τους στην Εξεταστική και εμφανίζονται έτοιμα για όλα. Οπως το έθετε πρώην υπουργός της κυβέρνησης Παπανδρέου που θα κληθεί να καταθέσει στην Εξεταστική, «ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα μπορέσει να αποφύγει τη συζήτηση για το τι συνέβη πριν από το 2009 και για το τεράστιο έλλειμμα. Είναι καταδικασμένοι να τα ακούσουν όλα». Μένει να φανεί αν η υπόθεση θα γίνει μπούμερανγκ για τον ΣΥΡΙΖΑ. Και, βέβαια, όπως έλεγαν κύκλοι του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, «πότε και αν θα γίνουν όλα αυτά, αφού μπορεί να μας προλάβουν δυσάρεστες εξελίξεις για την οικονομία».

Η συνιστώσα Καστρί

«Εμείς έχουμε καθημερινή σχέση με τον κόσμο του ΠΑΣΟΚ. Δεν έχει κανένα νόημα να έχουμε ιδιαίτερες σχέσεις με πρόσωπα που έχουν κριθεί από την Ιστορία». Με αυτή τη λακωνική φράση ο Αλ. Τσίπρας απαντούσε τον περασμένο Σεπτέμβριο από το βήμα της ΔΕΘ σε ερώτηση για τις σχέσεις του με τον Γιώργο Παπανδρέου.

Το ότι ο Παπανδρέου κρίθηκε πράγματι από την Ιστορία μένοντας εκτός Βουλής δεν εμπόδισε τον ΣΥΡΙΖΑ να αξιοποιήσει πρώην στενούς συνεργάτες του. Γιάνης Βαρουφάκης, Ελενα Παναρίτη και Λούκα Κατσέλη είναι τρία πρόσωπα που προέρχονται από τον στενό παπανδρεϊκό πυρήνα, παρότι κάποια στιγμή τον εγκατέλειψαν ο καθένας για τους λόγους του. Μάλιστα ο νυν υπουργός Οικονομικών, ο οποίος μετείχε στην ομάδα οικονομολόγων του Γ. Παπανδρέου από το 2003 έως το 2006, όχι μόνο υπήρξε στενός φίλος του Αντρίκου Παπανδρέου αλλά πέρυσι κατέθεσε και ως μάρτυρας κατηγορίας κατά του Πάνου Καμμένου, σε μήνυση που υπέβαλε ο αδελφός του πρώην πρωθυπουργού κατά του αρχηγού των ΑΝΕΛ για την υπόθεση των CDS. Η Χαριλάου Τρικούπη δεν άφησε τις αντιφάσεις αυτές να πέσουν κάτω. Ζητά να εμφανιστούν ενώπιον της Επιτροπής όχι μόνο οι Κώστας Καραμανλής, Γιώργος Αλογοσκούφης και Γιάννης Παπαθανασίου, αλλά και η υπουργός Οικονομίας του Γ. Παπανδρέου και νυν πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας Λούκα Κατσέλη καθώς και η τότε βουλευτής Επικρατείας Ε. Παναρίτη.

Δεν είναι τα μόνα πρόσωπα που συμμετείχαν σε μνημονιακή κυβέρνηση και πήδηξαν από το καράβι νωρίς για να διασωθούν. Τις αντιφάσεις της σύστασης της Εξεταστικής και των πασοκικών μεταγραφών που έκανε ο ΣΥΡΙΖΑ αναδεικνύει η επιστολή του Βασίλη Κεγκέρογλου προς τους «μηδίσαντες πρώην συντρόφους» Παναγιώτη Κουρουμπλή, Θεοδώρα Τζάκρη, Γιάννη Μιχελογιαννάκη και Θόδωρο Παραστατίδη. Ο  Κεγκέρογλου τους επικρίνει ότι κάνουν πρόταση μομφής στον εαυτό τους, καθώς όλοι τους ψήφισαν είτε τα Μνημόνια είτε μνημονιακούς νόμους. Η Τζάκρη μάλιστα ψήφισε όλα τα Μνημόνια και τα Μεσοπρόθεσμα Προγράμματα, ενώ διετέλεσε και υπουργός επί Γ. Παπανδρέου. Κάπως έτσι, οι πρώην «σύντροφοι» θα πρέπει να εξηγήσουν πώς γίνεται άλλα να υποστήριζαν το 2009 και άλλα σήμερα.

Νυν υπέρ πάντων ο αγών

Οσοι εντός και εκτός συνόρων – ακόμη και στην καρδιά του ΣΥΡΙΖΑ, παρότι ουδείς τόλμησε να διατυπώσει δημόσια αντίδραση – είδαν και βλέπουν ακόμη ως παράταιρη τη συμμετοχή του Πάνου Καμμένου στο κυβερνητικό σχήμα, φαίνεται να ξεχνούν μια βασική παράμετρο: το αφήγημα της επανάστασης και της εξέγερσης που «πούλησε» επικοινωνιακά ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα μπορούσε να εδραιωθεί χωρίς την πατριωτική διάσταση που απλόχερα προσφέρει ο αρχηγός των ΑΝΕΛ. Ο Π. Καμμένος, ο οποίος φροντίζει να υπενθυμίζει και τις σχέσεις του με τον Κ. Καραμανλή, ταυτόχρονα προσφέρει τη νομιμοποίηση που χρειάζεται η «πρώτη φορά Αριστερά» στα μάτια των νοικοκυραίων και των δυσαρεστημένων της Λαϊκής Δεξιάς. Τούτων δοθέντων, η μάλλον συγκυριακή σύμπλευση του αρχηγού των ΑΝΕΛ με τον ΣΥΡΙΖΑ ήδη από τον Απρίλιο του 2012 ενδέχεται να αποδειχθεί μακροβιότερη από όσο εύχονται ή ελπίζουν κάποιοι στην Ευρώπη και όχι μόνο.

Από τη στιγμή που το δόγμα «νυν υπέρ πάντων ο αντιμνημονιακός αγών» παραμένει βασική γραμμή της κυβέρνησης, φαίνεται ότι ΣΥΡΙΖΑ και Το Ποτάμι χωρίζει ολόκληρη άβυσσος. Τα ανοίγματα προς τον Σταύρο Θεοδωράκη που έκανε από το βήμα της Βουλής το βράδυ της Δευτέρας ο Πρωθυπουργός έγιναν μάλλον για τα μάτια του κόσμου. Για την ακρίβεια, για τα μάτια των ευρωπαίων εταίρων που δεν έχουν κρύψει ότι θα ήθελαν Το Ποτάμι στην κυβέρνηση ως διασφάλιση ότι αυτή θα μείνει σε φιλοευρωπαϊκή τροχιά.