Ο θρίαμβος των μικρών σκηνών

Αν και βρισκόμαστε στο 2015, επίσημος φορέας για να καταμετρήσει τον αριθμό των εισιτηρίων που κόπηκαν φέτος στις αθηναϊκές σκηνές δεν υπάρχει. Ούτε στοιχεία που να αναδεικνύουν τις εισπρακτικές επιτυχίες και αποτυχίες της χρονιάς. Η μόνη πληροφορία που δείχνει να επιβεβαιώνεται λίγο πριν από το τέλος της φετινής θεατρικής σεζόν είναι το πλήθος των παραστάσεων – τουλάχιστον 1.000, κάποιοι κάνουν λόγο ακόμη και για 1.400 – που ανέβηκαν από τον περασμένο Οκτώβριο μέχρι και σήμερα στην Αθήνα. Ωστόσο, παρά την έλλειψη στοιχείων, τους τελευταίους μήνες υπάρχει η αίσθηση ότι παράλληλα με τα «θεσμικά» και αναγνωρισμένα θέατρα που εδώ και χρόνια έχουν το δικό τους πιστό κοινό αναπτύσσεται σταδιακά και μια διαφορετική φυσιογνωμικά θεατρική σκηνή στα χνάρια του off Broadway.

Μικρές σκηνές με εναλλακτικό κατά κύριο λόγο ρεπερτόριο, νέους ηθοποιούς, σχετικά χαμηλό εισιτήριο και παραστάσεις χωρίς ακριβά κοστούμια και φαντασμαγορικά σκηνικά χτίζουν μια σταθερή θεατρική σχέση με μια μερίδα του κοινού που πλέον αναζητά αξιόλογες παραστάσεις σε οποιονδήποτε χώρο. Ακόμη και αν αυτός είναι παλιά αποθήκη ή συνεργείο αυτοκινήτων. Ή ακόμη και αν σημαίνει πως θα χρειαστεί να έχει για ταξιθέτες τους ίδιους τους ηθοποιούς. Σε χώρους μόλις λίγων θέσεων – σε αρκετές περιπτώσεις δεν ξεπερνούν τα 80 ή 90 καθίσματα – και σε γειτονιές με χαμηλά ενοίκια αλλά εύκολα προσβάσιμες με το αυτοκίνητο και τα μέσα μαζικής μεταφοράς.

Οπως βέβαια είναι φυσικό, δεν γνωρίζουν την ίδια ανταπόκριση όλες οι μικρές θεατρικές σκηνές. «Πολλές παραστάσεις ανέβηκαν και κατέβηκαν σαν μη συνέβησαν ποτέ» λένε άνθρωποι που γνωρίζουν καλά τον θεατρικό χώρο. Πέντε πρόσωπα που φέτος άφησαν το δικό τους στίγμα στην off Athens σκηνή μιλούν στα «Πρόσωπα» για το μυστικό της επιτυχίας, για το κοινό που διαρκώς ψάχνει καινούργια και διαφορετικά θεάματα και για τον αγώνα για αναγνώριση και οικονομική επιβίωση. Με τον τρόπο τους εκπροσωπούν μία ολόκληρη κατηγορία επαγγελματιών και παραστάσεων. Εκτός από αυτούς φέτος ξεχώρισαν η «Σταματία, το γένος Αργυροπούλου» και η «Περσινή αρραβωνιαστικιά» στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, η «Ανεπίδεκτη διόρθωσης» στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεως, ο «Σωσίας» στις Ροές, το «Στην άκρη του βατήρα» στο Μπαγκλαντές, ο «Πλατόνοφ» στο Cartel και το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα για δύο» στο Θησείο.

One man show επί έναν χρόνο

Η «Κακή Πίστη», με θέμα τον πάντα επίκαιρο μικροαστισμό της ελληνικής οικογένειας, ξεκίνησε το ταξίδι της στο Bios πέρυσι τον Μάιο. Για τρεις παραστάσεις, όλες sold out, με 120 θεατές κάθε φορά. Καθόλου άσχημα για αρχή σκέφθηκαν οι υπεύθυνοι του Bios που τον περασμένο Οκτώβριο έδωσαν και πάλι το πράσινο φως στο one man show του Μιχάλη Μαθιουδάκη, του νεαρού ηθοποιού που το 2013 έλαβε το πρώτο βραβείο κοινού και επιτροπής στο 3ο Φεστιβάλ Stand Up Comedy. «Μετά την πρώτη παράσταση της φετινής σεζόν οι θεατές όλο και αυξάνονταν με αποτέλεσμα να έχουμε πάρει μέχρι σήμερα τρεις φορές παράταση. Μα ποιος τελικά είναι ο Μαθιουδάκης και η παράστασή του που όλο λένε ότι θα κατέβουν και ποτέ δεν το κάνουν; Ακούγεται σαν τρολιά το ξέρω» λέει με χιούμορ ο 34χρονος ηθοποιός, ιδρυτικό μέλος της εταιρείας θεάτρου Ασκηση, που μεταξύ άλλων έχει συνεργαστεί με της ομάδες blitz και Pequod σε θεατρικές παραστάσεις όπως το «America Hurrah» (2006-2007), τα «Παιχνίδια σφαγής» (2008-2009), «Γαλαξίας» (2010-2011). «Το stand up τεχνικά είναι εύκολο να στηθεί παντού και επιπλέον δεν χρειάζεται θεατρική παιδεία για να το κατανοήσεις. Οι μικρές σκηνές το προτιμούν γιατί είναι μια παραγωγή φτηνή, με χαμηλό εισιτήριο που προσελκύει πιο εύκολα τον κόσμο» εξηγεί ο Μαθιουδάκης. «Στην περίπτωση μιας εναλλακτικής σκηνής, πάντως, τα πράγματα δεν είναι εύκολα. Πρέπει να δουλέψεις περισσότερο την επικοινωνία της παράστασης συγκριτικά με ένα μεγάλο θέατρο που έχει ήδη ισχυρούς μηχανισμούς στήριξης. Πρέπει να χτίσεις ένα δίκτυο ανθρώπων στους οποίους θα αποδεικνύεις συνεχώς ποιος είσαι και τι αξίζεις. Με άλλα λόγια, θέλει περισσότερο αγώνα. Τα θεσμικά θέατρα για παράδειγμα σε απαλλάσσουν από τον ρόλο του επιχειρηματία και αυτό είναι γόνιμο καλλιτεχνικά. Αφαιρεί ένα επιπλέον άγχος».

Η απήχηση του πειραματισμού

Στην τέχνη το θάρρος επιβραβεύεται. Αυτό τουλάχιστον ισχύει στην περίπτωση της παράστασης «Ο Μέγας Ανατολικός, ερωτογραφία εν πλω» σε ερμηνεία και σκηνοθεσία Μπάμπη Γαλιατσάτου και Κατερίνας Μαούτσου. Η θεατρική μεταφορά του μυθιστορήματος του Ανδρέα Εμπειρίκου ξεκίνησε την πορεία της πέρυσι την άνοιξη στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων και ολοκληρώνει τώρα τον κύκλο της στο θέατρο Θησείον. «Με τον Μπάμπη θέλαμε να κάνουμε κάτι δικό μας, πιο ακραίο, πραγματικά πειραματικό, όχι δουλειά. Ξεκινήσαμε με το ερώτημα αν μπορούμε ν’ αρθρώσουμε αυτόν τον λόγο στο θέατρο και καταλήξαμε σε επιτυχία» τονίζει η Κατερίνα Μαούτσου. Η ίδια, αν και ξαφνιάστηκε με την αποδοχή της παράστασης, την αποδίδει στην από στόμα σε στόμα διαφήμιση των ίδιων των θεατών της. «Μας λένε πως θα το πουν στους φίλους τους. Κάποιοι έρχονται ξανά και ξανά με άλλη παρέα. Ειδικά οι μεγαλύτερες ηλικίες νιώθουν την ανάγκη να το μοιραστούν με τους άλλους» υπογραμμίζει. Μολονότι το αρχικό σχέδιο ήταν η παραγωγή να παρουσιαστεί μόνο τον Φεβρουάριο, πήρε παράταση για τον Μάρτιο και αναμένεται να κατεβεί πριν από το Πάσχα. «Είναι ωραίο να βλέπεις ότι ο κόσμος έχει πραγματικά ανάγκη αυτά που έχεις να πεις. Τώρα έχει ανοίξει κάτι μεγάλο για τη συνέχεια. Οταν έχεις κάνει κάτι δικό σου, έχει αναγνωριστεί, μετά δεν είναι εύκολο να συμβιβαστείς με ό,τι να ‘ναι. Θέλεις ωραίες δουλειές, είτε είναι δικό σου είτε άλλου» αναφέρει. Ισως γι’ αυτό το καλοκαίρι θα εμφανιστεί στις «Εκκλησιάζουσες» με το Εθνικό Θέατρο στο Φεστιβάλ Αθηνών. Ωστόσο, η ίδια αποφεύγει να κάνει διαχωρισμούς ανάμεσα στις μεγάλες και μικρές σκηνές. «Αν αγαπάμε το θέατρο και την τέχνη, συμβάλλουμε ο καθένας από τη σκοπιά του στο ίδιο πράγμα. Ισως στις ανεξάρτητες σκηνές δεις ανθρώπους που τους είναι πιο μεγάλο το κόστος παρουσίας εκεί».

Το σουξέ της «Κατερίνας»

Αν οι καλές πωλήσεις ενός βιβλίου προδιαθέτουν θετικά το κοινό για να δει και τη θεατρική µεταφορά του, τότε δεν πρέπει να ξαφνιάζει κανέναν ότι η παράσταση «Κατερίνα», βασισµένη στο οµώνυµο µπεστ σέλερ του Αύγουστου Κορτώ, παίρνει συνεχώς παρατάσεις. «Ξεκινήσαµε µε δύο παραστάσεις την εβδοµάδα και φτάσαµε να κάνουµε πέντε. Υπολογίζω πως όταν κατέβει στις 15 Μαΐου, ίσως και λίγο πιο µετά, θα την έχουν δει 9.000 άτοµα. Είχαµε έναν µήνα προπώληση» αναφέρει ο σκηνοθέτης Γιώργος Νανούρης. Με πρωταγωνίστρια τη Λένα Παπαληγούρα και τη ζωντανή µουσική του Λόλεκ επί σκηνής, η παραγωγή προετοιµάστηκε αρχικά ως θεατρικό αναλόγιο για τον Ιανό ,αλλά εδραιώθηκε στο θέατρο Θησείον χάρη στην από στόµα σε στόµα διαφήµιση. Ο ίδιος δεν ήταν προετοιµασµένος για την αναγνώριση της δουλειάς του. «Είµαστε υπό την επήρεια ενός τροµερά ευχάριστου σοκ. Γιατί ξέρουµε πως αυτό που ζούµε είναι µια ιδανική συνθήκη, ουτοπική, που δεν σου συµβαίνει πάντα και χαίροµαι που το έζησα έστω και µία φορά» παραδέχεται. Η επιτυχία, όµως, δεν τον κάνει να χάνει το µέτρο. «Δεν πετάµε στα σύννεφα. Εχουµε µεγάλη επίγνωση και ευθύνη και γι’ αυτό πριν από την έναρξη της παράστασης κάνουµε πάντα ένα µικρό πέρασµα. Επειδή το έργο έχει φήµη πια, θέλουµε να το προστατεύσουµε και όταν έρχεται ο κόσµος, επειδή ξέρει ότι είναι ωραίο, να ανταποκρίνεται όντως σ’ αυτό» προσθέτει. Μόλις πέσει η αυλαία της «Κατερίνας», ο Γιώργος θα στρέψει την προσοχή του στις επόµενες δουλειές του, τη συµµετοχή στην παράσταση «Στροφοδίνες» του Βίκου Ναχµία στις 21-23 Ιουνίου και τη σκηνοθεσία της Μαρινέλας στη «Σονάτα του σεληνόφωτος» (σε µουσική Σταύρου Ξαρχάκου) στις 15-17 Ιουλίου, αµφότερα για το Φεστιβάλ Αθηνών.

Τα τελευταία τρία χρόνια τo στενό της οδού Μελενίκου στον Βοτανικό πρωταγωνιστεί στη θεατρική πιάτσα πάνω από τις σιδηροδρομικές γραμμές της Λεωφόρου Κωνσταντινουπόλεως. Αιτία είναι ο γνωστός από στόμα σε στόμα πολυχώρος Vault, μια χαρακτηριστική περίπτωση οff Athens σκηνής, που αναδιαμόρφωσε τον χαρακτήρα της περιοχής προσελκύοντας για πρώτη φορά θεατές σε μια γειτονιά γεμάτη συνεργεία αυτοκινήτων και καταστήματα ανταλλακτικών. Ο δημιουργός του, ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Δημήτρης Καρατζιάς που φέτος σκηνοθετεί τις sold out παραστάσεις «Πνιγμονή», μια δική του διασκευή βασισμένη στο «Σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα» και τις «Μικρές ιστορίες Φόνων», έργο με βασικό όπλο το πολύ δυνατό και επίκαιρο κείμενο του Παναγιώτη Μπρατάκου και τις δουλεμένες ερμηνείες νέων ηθοποιών, δεν περίμενε τη θετική ανταπόκριση του κοινού τόσο σύντομα, αν και την ευχόταν. «Κάθε σκηνή του Vault έχει 50-60 θέσεις. Είναι εύκολο επομένως να μιλάμε για sold out παραστάσεις. Σε κάθε περίπτωση πάντως τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια στροφή του κοινού προς τα μικρά θέατρα και θεάματα. Σε αυτά που δεν έχουν ούτε ακριβά κοστούμια ούτε περίτεχνα σκηνικά» εξηγεί ο Δημήτρης Καρατζιάς, με πάνω από 15 χρόνια θεατρική, τηλεοπτική και κινηματογραφική εμπειρία ως ηθοποιός. «Η δύναμη των εναλλακτικών θεατρικών σκηνών βρίσκεται στην ποιότητα των παραστάσεων που ανεβάζουν και όχι στην άνεση που προσφέρουν. Η κυρία του Παλλάς που θα ρωτήσει πού μπορεί να αφήσει τη γούνα της, ξέρει πως εδώ ίσως δεν βρει την γκαρνταρόμπα που φαντάζεται, θα δει όμως μια αξιόλογη παράσταση ικανή να σταθεί παντού. Ακόμη και στο Εθνικό».