Ο Πούτιν, η πυρηνική απειλή και το παιχνίδι με τη φωτιά

^«Στην ταινία «SOS Πεντάγωνο καλεί Μόσχα» του 1964, ο πρόεδρος των ΗΠΑ (Πίτερ Σέλερς) μιλάει στο κόκκινο τηλέφωνο με τον σοβιετικό πρόεδρο. Εχει άσχημα νέα. Και πολύ άσχημα νέα. «Τα άσχημα; Εχει γίνει ένα τρομερό λάθος. Ενα αμερικανικό στρατιωτικό αεροσκάφος κατευθύνεται στη Σοβιετική Ενωση με διαταγή να ρίξει πυρηνική βόμβα. Τα πολύ άσχημα νέα; Δεν υπάρχει τρόπος να ανακληθεί η εντολή».

Με αυτά τα λόγια ο Τζον Σάγερς, που αποσύρθηκε πρόσφατα από το τιμόνι των βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών MI6, επέλεξε να ανοίξει τον περασμένο μήνα ένα συνέδριο στο Πανεπιστήμιο King’s College του Λονδίνου. Ηθελε με αυτόν τον τρόπο να τονίσει ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό μήνυμα: ότι για πρώτη φορά από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, λόγω της κρίσης στην Ουκρανία είναι πραγματική η απειλή μιας πυρηνικής σύγκρουσης της Δύσης και της Ρωσίας.

«Η απειλή πυρηνικής στρατιωτικής αντιπαράθεσης, συμπεριλαμβανομένων κάποιου λάθος υπολογισμού ή απλώς ατυχίας, εξακολουθεί να υπάρχει» τόνισε ο Σάγερς στη διάλεξή του. «Καλό είναι να το θυμόμαστε αυτό όταν αντιμετωπίζουμε τη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν».

Η φράση-κλειδί ήταν «λάθος υπολογισμός ή ατυχία» και ίσχυε κάθε στιγμή της μεγάλης έντασης μεταξύ ΕΣΣΔ και ΗΠΑ, όπως έδειξε η κρίση των πυραύλων στην Κούβα το 1962. Θα ήταν παράλογο να σκεφτούμε ότι έχει αλλάξει σήμερα. Λεγόταν «ισορροπία του τρόμου» και θεωρούνταν εγγύηση για την ειρήνη. Ομως στο σημερινό κλίμα μεταξύ Ρωσίας και Δύσης, με την προοπτική τα πράγματα να χειροτερεύσουν, αυξάνεται ο κίνδυνος των απρόβλεπτων συμβάντων όπως εκείνο της κόκκινης γραμμής στην ταινία του Στάνλεϊ Κιούμπρικ.

Οταν ο Σάγερς λέει «καλό είναι να θυμόμαστε» αναφέρεται όχι μόνο στους βρετανούς αξιωματούχους αλλά σε αξιωματούχους στις ΗΠΑ και στο ΝΑΤΟ, με τους οποίους συνεργαζόταν τα τελευταία πέντε χρόνια. Ο φόβος που μοιράζονται είναι ότι η σημερινή στρατιωτική κρίση στην Ουκρανία θα αποτελέσει το προοίμιο άλλης μιας ρωσικής περιπέτειας, αυτή τη φορά στις χώρες της Βαλτικής που κάποτε ανήκαν στην ΕΣΣΔ και τώρα είναι μέλη του ΝΑΤΟ και τα οποία η Βορειοατλαντική Συμμαχία έχει την υποχρέωση να προστατεύσει.

Εάν η Ρωσία να προσπαθήσει να προσαρτήσει εδάφη της Εσθονίας, της Λιθουανίας ή της Λετονίας θα φθαρεί ακόμα περισσότερο η ρωσική οικονομία, που ήδη έχει δεχθεί βαρύ πλήγμα από τις κυρώσεις που έχει επιβάλει η Δύση λόγω της Ουκρανίας αλλά και από την κατάρρευση των τιμών του πετρελαίου. Βλέποντας τις πολλές προσδοκίες του να ξεθωριάζουν και τη λαϊκή δυσαρέσκεια να αυξάνεται, ο Πούτιν προκειμένου να διατηρήσει σε υψηλά επίπεδα τη δημοτικότητά του σκοπεύει να επιμείνει – υποστηρίζουν αναλυτές όπως ο Σάγερς – στον εθνικιστικό λαϊκισμό και «στην απειλή που προέρχεται από τη Δύση». Ο Γκίντεον Ράχμαν, ειδικός σε θέματα διεθνούς πολιτικής στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», έγραψε πρόσφατα ότι ο «επιθετικός εθνικισμός τον οποίο ενορχηστρώνει ο Πούτιν θυμίζει την πολιτική της Ρωσίας και της Γερμανίας τη δεκαετία του ’30». Η Κρίστια Φρίλαντ, συγγραφέας του βιβλίου «Η πώληση του αιώνα» για τη μετάβαση της Ρωσίας από τον κομμουνισμό στον καπιταλισμό, δήλωσε πρόσφατα ότι η δεινή οικονομική κατάσταση της Μόσχας μπορεί να κάνει τη Ρωσία «πιο επιθετική και πιο απρόβλεπτη».

Η ρωσική ρητορική είναι ήδη πιο επιθετική από οποιαδήποτε άλλη στιγμή μετά την άνοδο του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στην εξουσία. Η αναζήτηση για αποδιοπομπαίους τράγους στη Δύση συνοδεύεται από μια διαρκή υπενθύμιση πως η Μόσχα διαθέτει ένα τεράστιο πυρηνικό οπλοστάσιο, που μάλιστα πρόσφατα εκσυγχρονίστηκε. Η εφημερίδα «Πράβντα» που εκφράζει τη γραμμή Πούτιν φιλοξένησε πρόσφατα άρθρο με τον τίτλο «Η Ρωσία προετοιμάζει πυρηνική έκπληξη για το ΝΑΤΟ».

Μόλις πριν από 15 ημέρες ο Πούτιν, κατά τη διάρκεια ντοκιμαντέρ για τον ένα χρόνο από την προσάρτηση της Κριμαίας, δήλωσε ότι ήταν έτοιμος να χρησιμοποιήσει πυρηνικά κατά της Δύσης επειδή «εκεί ζούσαν Ρώσοι». Υπό αυτό το πρίσμα η πρόσφατη πτήση δύο ρωσικών βομβαρδιστικών που μπορούν να μεταφέρουν πυρηνικά όπλα κοντά στης νοτιοανατολικές ακτές της Βρετανίας δεν ήταν τυχαία ούτε άνευ σημασίας. «Ο κίνδυνος από μια παρεξήγηση ή ένα λάθος να ξεκινήσει μια καταστροφική σύγκρουση υπάρχει πάντα» προειδοποιούν οι διπλωμάτες.

Ο Πούτιν παίζει με τη φωτιά. Η σύγχυση μπορεί να προκαλέσει τρομερά ατυχήματα, ειδικά αν έρθει στην εξουσία στις ΗΠΑ κάποιος σαν τον πρώην αντιπρόεδρο της χώρας (επί προεδρίας Τζορτζ Μπους) Ντικ Τσέινι – ό,τι πιο κοντινό στον παράφρονα dr Strangelove στην ταινία του Κιούμπρικ.

Στην Κοπεγχάγη
Ο ρώσος πρεσβευτής στην Κοπεγχάγη Μιχαήλ Βάνιν προειδοποίησε ότι αν η Δανία ενταχθεί στο αντιπυραυλικό πρόγραμμα του ΝΑΤΟ, τα πολεμικά της πλοία θα αποτελέσουν στόχους των ρωσικών πυρηνικών πυραύλων. Ο δανός ΥΠΕΞ Μάρτιν Λίντεγκαρντ σχολίασε πως πλέον όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ αποτελούν στόχο των ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων.